وَ الصَّافَّاتِ صَفّاً
سوگند به (فرشتگان) صف‌کشیده (و منظّم)
سورة الصافات
مکه · ۱۸۲ آیه· ترتیب نزول ۵۶
معرفی سوره صافات (تفسیر نمونه)
اين سوره در مکه نازل شده ، و ۱۸۲ آيه دارد
محتواى سوره صافات
اين سوره نيز به حکم آنکه از سوره هاى مکى است ويژگيهاى کلى سوره هاى مکى را در بر دارد، و بيشتر از هر چيز روى اصول معارف و عقائد اسلامى در ناحيه مبدأ و معاد تکيه مى کند، و ضمن تعبيرات قاطع و آيات کوتاه و کوبنده ، مشرکان را مورد شديدترين سرزنشها قرار مى دهد، و با دلائل روشن و گويا بطلان عقائد آنها را برملا مى سازد.
به طور کلى محتواى اين سوره در پنج بخش خلاصه مى شود:
بخش اول : بحثى پيرامون گروههائى از ملائکه و فرشتگان خداوند، و در مقابل آنها گروهى از شياطين سرکش و سرنوشت آنها مطرح مى سازد.
بخش دوم : از کفار، و انکارشان نسبت به نبوت و معاد، و عاقبت کار آنها در قيامت سخن مى گويد، و در همين رابطه بحث آنها را با يکديگر در روز قيامت ، و انداختن گناه به گردن هم ، و گرفتارى تمام آنها در چنگال عذاب الهى ، و نيز بخشى از نعمتهاى مهم بهشتى و لذات و زيبائيها و شادکاميهاى بهشتيان را شرح مى دهد.
بخش سوم : قسمتى از تاريخ انبياى بزرگى مانند نوح و ابراهيم و اسحاق و موسى و هارون و الياس و لوط و يونس را به صورت فشرده و در عين حال بسيار مؤ ثر و نافذ بازگو مى کند ولى در اين ميان بحث درباره ابراهيم قهرمان بت شکن ، و مواقف مختلف زندگى او مشروحتر آمده است ، و هدف اصلى آن است که بيانات گذشته با ذکر اين شواهد عينى از تاريخ انبياء به صورت محسوس و ملموس مطرح گردد، و حقائق کلى عقلى در قالبهاى حسى مجسم شود.
بخش چهارم : از يکى از انواع شرک که مى توان آن را بدترين نوع شرک دانست - يعنى اعتقاد به رابطه خويشاوندى ميان خداوند و جن و خداوند و فرشتگان بحث مى کند، و در جمله هاى کوتاهى چنان اين عقيده پوشالى را درهم مى کوبد که کمترين بهائى براى آن باقى نمى ماند.
و سرانجام بخش پنجم که آخرين بخش اين سوره است ، و در چند آيه کوتاه مطرح شده ، پيروزى لشکر حق را بر لشکر کفر و شرک و نفاق ، و گرفتار شدن آنها را در چنگال عذاب الهى ، ضمن تنزيه و تقديس پروردگار از نسبتهاى ناروائى که مشرکان به او مى دهند بيان مى دارد و سوره را با حمد و ستايش پروردگار پايان مى دهد.
فضيلت تلاوت سوره صافات
در حديثى از پيامبر گرامى اسلام (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) آمده است : من قرأ سورة صافات اعطى من الاجر عشر حسنات ، بعدد کل جن و شيطان ، و تباعدت عنه مردة الشياطين ، و برء من الشرک ، و شهد له حافظاه يوم القيامة انه کان مؤ منا بالمرسلين : کسى که سوره صافات را بخواند به عدد هر جن و شيطانى ده حسنه به او داده مى شود، و شياطين متمرد از او فاصله مى گيرند، و از شرک پاک مى شود و دو فرشته اى که ماءمور حفظ او هستند در قيامت درباره او شهادت مى دهند که به رسولان خداوند ايمان داشته است .
و در حديث ديگرى از امام صادق (عليه السلام ) چنين مى خوانيم : من قرأ سورة صافات فى کل جمعة لم يزل محفوظا من کل آفة ، مدفوعا عنه کل بلية فى حياته الدنيا مرزوقا فى الدنيا باوسع ما يکون من الرزق ، و لم يصبه الله فى ماله و لا ولده و لا بدنه بسوء من شيطان رجيم ، و لا جبار عنيد، و ان مات فى يومه او ليلته بعثه الله شهيدا، و اماته شهيدا، و ادخله الجنة مع الشهداء فى درجة من الجنة :
کسى که سوره صافات را در هر روز جمعه بخواند از هر آفتى محفوظ مى ماند، و هر بلائى در زندگى دنيا از او دفع مى گردد، خداوند وسيعترين روزى را در اختيارش مى گذارد، و او را در مال و فرزندان و بدن گرفتار زيانهاى شيطان رجيم و گردنکشان عنود نمى سازد، و اگر در آن روز و شب از دنيا برود خداوند او را شهيد مبعوث مى کند، و شهيد مى ميراند، و او را در بهشت با شهداء هم درجه مى سازد.
با توجه به محتواى اين سوره که در فصل نخست آمد و شرح آنرا خواهيد خواند دليل اينهمه ثوابهاى عظيم براى تلاوت اين سوره روشن مى شود زيرا مى دانيم هدف از تلاوت انديشه و سپس اعتقاد و بعد از آن عمل است ، و بدون شک کسى که تلاوت اين سوره را با اين کيفيت انجام دهد هم از شر شياطين محفوظ خواهد ماند، هم از شرک پاک مى گردد و هم با داشتن اعتقاد صحيح و محکم و اعمال صالح و پند آموختن از سرگذشت انبياء و اقوام پيشين در زمره شهيدان قرار خواهد گرفت .
ضمنا نامگذارى اين سوره به نام صافات به مناسبت آيه اول آن است .
تفسیر نمونه، جلد ۱۹، صفحه ۳
تفسیر المیزان، برگزیده تفسیر نمونه، تفسیر نور، نکته‌های تفسیر نور، پیام‌های تفسیر نور، تفسیر اثنی عشری، تفسیر روان جاوید، تفسیر اطیب البیان
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
فَالزَّاجِرَاتِ زَجْراً
و به نهی‌کنندگان و (بازدارندگان)
فَالتَّالِيَاتِ ذِكْراً
و تلاوت‌کنندگان پیاپی آیات الهی...
إِنَ إِلٰهَكُمْ لَوَاحِدٌ
که معبود شما یگانه است؛
رَبُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ مَا بَيْنَهُمَا وَ رَبُ الْمَشَارِقِ
پروردگار آسمانها و زمین و آنچه میان آنهاست، و پروردگار مشرقها!
إِنَّا زَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِزِينَةٍ الْكَوَاكِبِ
ما آسمان نزدیک [= پایین] را با ستارگان آراستیم،
وَ حِفْظاً مِنْ كُلِ شَيْطَانٍ مَارِدٍ
تا آن را از هر شیطان خبیثی حفظ کنیم!
لاَ يَسَّمَّعُونَ إِلَى الْمَلَإِ الْأَعْلَى وَ يُقْذَفُونَ مِنْ كُلِ جَانِبٍ
آنها نمی‌توانند به (سخنان) فرشتگان عالم بالا گوش فرادهند، (و هرگاه چنین کنند) از هر سو هدف قرارمی‌گیرند!
دُحُوراً وَ لَهُمْ عَذَابٌ وَاصِبٌ
آنها به شدّت به عقب رانده می‌شوند؛ و برای آنان مجازاتی دائم است!
إِلاَّ مَنْ خَطِفَ الْخَطْفَةَ فَأَتْبَعَهُ شِهَابٌ ثَاقِبٌ
مگر آنها که در لحظه‌ای کوتاه برای استراق سمع به آسمان نزدیک شوند، که «شهاب ثاقب» آنها را تعقیب می‌کند!
فَاسْتَفْتِهِمْ أَ هُمْ أَشَدُّ خَلْقاً أَمْ مَنْ خَلَقْنَا إِنَّا خَلَقْنَاهُمْ مِنْ طِينٍ لاَزِبٍ
از آنان بپرس: «آیا آفرینش (و معاد) آنان سخت‌تر است یا آفرینش فرشتگان (و آسمانها و زمین)؟! ما آنان را از گل چسبنده‌ای آفریدیم!
بَلْ عَجِبْتَ وَ يَسْخَرُونَ
تو از انکارشان تعجّب می‌کنی، ولی آنها مسخره می‌کنند!
وَ إِذَا ذُكِّرُوا لاَ يَذْكُرُونَ
و هنگامی که به آنان تذکّر داده شود، هرگز متذکّر نمی‌شوند!
وَ إِذَا رَأَوْا آيَةً يَسْتَسْخِرُونَ
و هنگامی که معجزه‌ای را ببینند، دیگران را نیز به استهزا دعوت می‌کنند!
وَ قَالُوا إِنْ هٰذَا إِلاَّ سِحْرٌ مُبِينٌ
و می‌گویند: «این فقط سحری آشکار است!
أَ إِذَا مِتْنَا وَ كُنَّا تُرَاباً وَ عِظَاماً أَ إِنَّا لَمَبْعُوثُونَ
آیا هنگامی که ما مُردیم و به خاک و استخوان مبدّل شدیم، بار دیگر برانگیخته خواهیم شد؟!
أَ وَ آبَاؤُنَا الْأَوَّلُونَ
یا پدران نخستین ما (بازمی‌گردند)؟!»
قُلْ نَعَمْ وَ أَنْتُمْ دَاخِرُونَ
بگو: «آری، همه شما زنده می‌شوید در حالی که خوار و کوچک خواهید بود!
فَإِنَّمَا هِيَ زَجْرَةٌ وَاحِدَةٌ فَإِذَا هُمْ يَنْظُرُونَ
تنها یک صیحه عظیم واقع می‌شود، ناگهان همه (از قبرها برمی‌خیزند و) نگاه می‌کنند!
وَ قَالُوا يَا وَيْلَنَا هٰذَا يَوْمُ الدِّينِ
و می‌گویند: «ای وای بر ما، این روز جزاست!»
هٰذَا يَوْمُ الْفَصْلِ الَّذِي كُنْتُمْ بِهِ تُكَذِّبُونَ
(آری) این همان روز جدایی (حقّ از باطل) است که شما آن را تکذیب می‌کردید!
احْشُرُوا الَّذِينَ ظَلَمُوا وَ أَزْوَاجَهُمْ وَ مَا كَانُوا يَعْبُدُونَ
(در این هنگام به فرشتگان دستور داده می‌شود:) ظالمان و همردیفانشان و آنچه را می‌پرستیدند...
مِنْ دُونِ اللَّهِ فَاهْدُوهُمْ إِلَى صِرَاطِ الْجَحِيمِ
(آری آنچه را) جز خدا می‌پرستیدند جمع کنید و بسوی راه دوزخ هدایتشان کنید!
وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْئُولُونَ
آنها را نگهدارید که باید بازپرسی شوند!
مَا لَكُمْ لاَ تَنَاصَرُونَ
شما را چه شده که از هم یاری نمی‌طلبید؟!
بَلْ هُمُ الْيَوْمَ مُسْتَسْلِمُونَ
ولی آنان در آن روز تسلیم قدرت خداوندند!
وَ أَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ يَتَسَاءَلُونَ
(و در این حال) رو به یکدیگر کرده و از هم می‌پرسند...
قَالُوا إِنَّكُمْ كُنْتُمْ تَأْتُونَنَا عَنِ الْيَمِينِ
گروهی (می‌گویند: «شما رهبران گمراهی بودید که به ظاهر) از طریق خیرخواهی و نیکی وارد شدید امّا جز فریب چیزی در کارتان نبود)!»
قَالُوا بَلْ لَمْ تَكُونُوا مُؤْمِنِينَ
(آنها در جواب) می‌گویند: «شما خودتان اهل ایمان نبودید (تقصیر ما چیست)؟!
وَ مَا كَانَ لَنَا عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطَانٍ بَلْ كُنْتُمْ قَوْماً طَاغِينَ
ما هیچ گونه سلطه‌ای بر شما نداشتیم، بلکه شما خود قومی طغیانگر بودید!
فَحَقَ عَلَيْنَا قَوْلُ رَبِّنَا إِنَّا لَذَائِقُونَ
اکنون فرمان پروردگارمان بر همه ما مسلّم شده، و همگی از عذاب او می‌چشیم!
فَأَغْوَيْنَاكُمْ إِنَّا كُنَّا غَاوِينَ
ما شما را گمراه کردیم، همان گونه که خود گمراه بودیم!
فَإِنَّهُمْ يَوْمَئِذٍ فِي الْعَذَابِ مُشْتَرِكُونَ
(آری) همه آنها [= پیشوایان و پیروان گمراه] در آن روز در عذاب الهی مشترکند!
إِنَّا كَذٰلِكَ نَفْعَلُ بِالْمُجْرِمِينَ
ما این گونه با مجرمان رفتار می‌کنیم!
إِنَّهُمْ كَانُوا إِذَا قِيلَ لَهُمْ لاَ إِلٰهَ إِلاَّ اللَّهُ يَسْتَكْبِرُونَ
چرا که وقتی به آنها گفته می‌شد: «معبودی جز خدا وجود ندارد»، تکبّر و سرکشی می‌کردند...
وَ يَقُولُونَ أَ إِنَّا لَتَارِكُوا آلِهَتِنَا لِشَاعِرٍ مَجْنُونٍ
و پیوسته می‌گفتند: «آیا ما معبودان خود را بخاطر شاعری دیوانه رها کنیم؟!»
بَلْ جَاءَ بِالْحَقِ وَ صَدَّقَ الْمُرْسَلِينَ
چنین نیست، او حقّ را آورده و پیامبران پیشین را تصدیق کرده است!
إِنَّكُمْ لَذَائِقُو الْعَذَابِ الْأَلِيمِ
اما شما (مستکبران کوردل) بطور مسلّم عذاب دردناک (الهی) را خواهید چشید!
وَ مَا تُجْزَوْنَ إِلاَّ مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ
و جز به آنچه انجام می‌دادید کیفر داده نمی‌شوید،
إِلاَّ عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ
جز بندگان مخلص خدا (که از این کیفرها برکنارند)!
أُولٰئِكَ لَهُمْ رِزْقٌ مَعْلُومٌ
برای آنان [= بندگان مخلص] روزی معیّن و ویژه‌ای است،
فَوَاكِهُ وَ هُمْ مُكْرَمُونَ
میوه‌ها (ی گوناگون پر ارزش)، و آنها گرامی داشته می‌شوند...
فِي جَنَّاتِ النَّعِيمِ
در باغهای پر نعمت بهشت؛
عَلَى سُرُرٍ مُتَقَابِلِينَ
در حالی که بر تختها رو به روی یکدیگر تکیه زده‌اند،
يُطَافُ عَلَيْهِمْ بِكَأْسٍ مِنْ مَعِينٍ
و گرداگردشان قدحهای لبریز از شراب طهور را می‌گردانند؛
بَيْضَاءَ لَذَّةٍ لِلشَّارِبِينَ
شرابی سفید و درخشنده، و لذّتبخش برای نوشندگان؛
لاَ فِيهَا غَوْلٌ وَ لاَ هُمْ عَنْهَا يُنْزَفُونَ
شرابی که نه در آن مایه تباهی عقل است و نه از آن مست می‌شوند!
وَ عِنْدَهُمْ قَاصِرَاتُ الطَّرْفِ عِينٌ
و نزد آنها همسرانی زیبا چشم است که جز به شوهران خود عشق نمی‌ورزند.
كَأَنَّهُنَ بَيْضٌ مَكْنُونٌ
گویی از (لطافت و سفیدی) همچون تخم‌مرغهایی هستند که (در زیر بال و پر مرغ) پنهان مانده (و دست انسانی هرگز آن را لمس نکرده است)!
فَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ يَتَسَاءَلُونَ
(در حالی که آنها غرق گفتگو هستند) بعضی رو به بعضی دیگر کرده می‌پرسند...
قَالَ قَائِلٌ مِنْهُمْ إِنِّي كَانَ لِي قَرِينٌ
کسی از آنها می‌گوید: «من همنشینی داشتم...
يَقُولُ أَ إِنَّكَ لَمِنَ الْمُصَدِّقِينَ
که پیوسته می‌گفت: آیا (به راستی) تو این سخن را باور کرده‌ای...
أَ إِذَا مِتْنَا وَ كُنَّا تُرَاباً وَ عِظَاماً أَ إِنَّا لَمَدِينُونَ
که وقتی ما مُردیم و به خاک و استخوان مبدّل شدیم، (بار دیگر) زنده می‌شویم و جزا داده خواهیم شد؟!»
قَالَ هَلْ أَنْتُمْ مُطَّلِعُونَ
(سپس) می‌گوید: «آیا شما می‌توانید از او خبری بگیرید؟»
فَاطَّلَعَ فَرَآهُ فِي سَوَاءِ الْجَحِيمِ
اینجاست که نگاهی می‌کند، ناگهان او را در میان دوزخ می‌بیند.
قَالَ تَاللَّهِ إِنْ كِدْتَ لَتُرْدِينِ
می‌گوید: «به خدا سوگند نزدیک بود مرا (نیز) به هلاکت بکشانی!
وَ لَوْ لاَ نِعْمَةُ رَبِّي لَكُنْتُ مِنَ الْمُحْضَرِينَ
و اگر نعمت پروردگارم نبود، من نیز از احضارشدگان (در دوزخ) بودم!
أَ فَمَا نَحْنُ بِمَيِّتِينَ
(سپس به یاران خود می‌گوید: ای دوستان!) آیا ما هرگز نمی‌میریم (و در بهشت جاودانه خواهیم بود)،
إِلاَّ مَوْتَتَنَا الْأُولَى وَ مَا نَحْنُ بِمُعَذَّبِينَ
و جز همان مرگ اول، مرگی به سراغ ما نخواهد آمد، و ما هرگز عذاب نخواهیم شد.
إِنَ هٰذَا لَهُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ
راستی این همان پیروزی بزرگ است!
لِمِثْلِ هٰذَا فَلْيَعْمَلِ الْعَامِلُونَ
آری، برای مثل این، باید عمل‌کنندگان عمل کنند!
أَ ذٰلِكَ خَيْرٌ نُزُلاً أَمْ شَجَرَةُ الزَّقُّومِ
آیا این (نعمتهای جاویدان بهشتی) بهتر است یا درخت (نفرت‌انگیز) زقّوم؟!
إِنَّا جَعَلْنَاهَا فِتْنَةً لِلظَّالِمِينَ
ما آن را مایه درد و رنج ظالمان قرار دادیم!
إِنَّهَا شَجَرَةٌ تَخْرُجُ فِي أَصْلِ الْجَحِيمِ
آن درختی است که از قعر جهنّم می‌روید!
طَلْعُهَا كَأَنَّهُ رُءُوسُ الشَّيَاطِينِ
شکوفه آن مانند سرهای شیاطین است!
فَإِنَّهُمْ لَآكِلُونَ مِنْهَا فَمَالِئُونَ مِنْهَا الْبُطُونَ
آنها [= مجرمان] از آن می‌خورند و شکمها را از آن پر می‌کنند!
ثُمَ إِنَ لَهُمْ عَلَيْهَا لَشَوْباً مِنْ حَمِيمٍ
سپس روی آن آب داغ متعفّنی می‌نوشند!
ثُمَ إِنَ مَرْجِعَهُمْ لَإِلَى الْجَحِيمِ
سپس بازگشت آنها به سوی جهنّم است!
إِنَّهُمْ أَلْفَوْا آبَاءَهُمْ ضَالِّينَ
چرا که آنها پدران خود را گمراه یافتند،
فَهُمْ عَلَى آثَارِهِمْ يُهْرَعُونَ
با این حال به سرعت بدنبال آنان کشانده می‌شوند!
وَ لَقَدْ ضَلَ قَبْلَهُمْ أَكْثَرُ الْأَوَّلِينَ
و قبل از آنها بیشتر پیشینیان (نیز) گمراه شدند!
وَ لَقَدْ أَرْسَلْنَا فِيهِمْ مُنْذِرِينَ
ما در میان آنها انذارکنندگانی فرستادیم،
فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُنْذَرِينَ
ولی بنگر عاقبت انذارشوندگان چگونه بود!
إِلاَّ عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ
مگر بندگان مخلص خدا!
وَ لَقَدْ نَادَانَا نُوحٌ فَلَنِعْمَ الْمُجِيبُونَ
و نوح، ما را خواند (و ما دعای او را اجابت کردیم)؛ و چه خوب اجابت کننده‌ای هستیم!
وَ نَجَّيْنَاهُ وَ أَهْلَهُ مِنَ الْكَرْبِ الْعَظِيمِ
و او و خاندانش را از اندوه بزرگ رهایی بخشیدیم،
وَ جَعَلْنَا ذُرِّيَّتَهُ هُمُ الْبَاقِينَ
و فرزندانش را همان بازماندگان (روی زمین) قرار دادیم،
وَ تَرَكْنَا عَلَيْهِ فِي الْآخِرِينَ
و نام نیک او را در میان امّتهای بعد باقی نهادیم.
سَلاَمٌ عَلَى نُوحٍ فِي الْعَالَمِينَ
سلام بر نوح در میان جهانیان باد!
إِنَّا كَذٰلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ
ما این گونه نیکوکاران را پاداش می‌دهیم!
إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُؤْمِنِينَ
چرا که او از بندگان باایمان ما بود!
ثُمَ أَغْرَقْنَا الْآخَرِينَ
سپس دیگران [= دشمنان او] را غرق کردیم!
وَ إِنَ مِنْ شِيعَتِهِ لَإِبْرَاهِيمَ
و از پیروان او ابراهیم بود؛
إِذْ جَاءَ رَبَّهُ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ
(به خاطر بیاور) هنگامی را که با قلب سلیم به پیشگاه پروردگارش آمد؛
إِذْ قَالَ لِأَبِيهِ وَ قَوْمِهِ مَا ذَا تَعْبُدُونَ
هنگامی که به پدر و قومش گفت: «اینها چیست که می‌پرستید؟!
أَ إِفْكاً آلِهَةً دُونَ اللَّهِ تُرِيدُونَ
آیا غیر از خدا به سراغ این معبودان دروغین می‌روید؟!
فَمَا ظَنُّكُمْ بِرَبِ الْعَالَمِينَ
شما درباره پروردگار عالمیان چه گمان می‌برید؟!
فَنَظَرَ نَظْرَةً فِي النُّجُومِ
(سپس) نگاهی به ستارگان افکند...
فَقَالَ إِنِّي سَقِيمٌ
و گفت: «من بیمارم (و با شما به مراسم جشن نمی‌آیم)!»
فَتَوَلَّوْا عَنْهُ مُدْبِرِينَ
آنها از او روی برتافته و به او پشت کردند (و بسرعت دور شدند.)
فَرَاغَ إِلَى آلِهَتِهِمْ فَقَالَ أَ لاَ تَأْكُلُونَ
(او وارد بتخانه شد) مخفیانه نگاهی به معبودانشان کرد و از روی تمسخر گفت: «چرا (از این غذاها) نمی‌خورید؟!
مَا لَكُمْ لاَ تَنْطِقُونَ
(اصلاً) چرا سخن نمی‌گویید؟!»
فَرَاغَ عَلَيْهِمْ ضَرْباً بِالْيَمِينِ
سپس بسوی آنها رفت و ضربه‌ای محکم با دست راست بر پیکر آنها فرود آورد (و جز بت بزرگ، همه را درهم شکست).
فَأَقْبَلُوا إِلَيْهِ يَزِفُّونَ
آنها با سرعت به او روی آوردند.
قَالَ أَ تَعْبُدُونَ مَا تَنْحِتُونَ
گفت: «آیا چیزی را می‌پرستید که با دست خود می‌تراشید؟!
وَ اللَّهُ خَلَقَكُمْ وَ مَا تَعْمَلُونَ
با اینکه خداوند هم شما را آفریده و هم بتهایی که می‌سازید!»
قَالُوا ابْنُوا لَهُ بُنْيَاناً فَأَلْقُوهُ فِي الْجَحِيمِ
(بت‌پرستان) گفتند: «بنای مرتفعی برای او بسازید و او را در جهنّمی از آتش بیفکنید!»
فَأَرَادُوا بِهِ كَيْداً فَجَعَلْنَاهُمُ الْأَسْفَلِينَ
آنها طرحی برای نابودی ابراهیم ریخته بودند، ولی ما آنان را پست و مغلوب ساختیم!
وَ قَالَ إِنِّي ذَاهِبٌ إِلَى رَبِّي سَيَهْدِينِ
(او از این مهلکه بسلامت بیرون آمد) و گفت: «من به سوی پروردگارم می‌روم، او مرا هدایت خواهد کرد!
رَبِ هَبْ لِي مِنَ الصَّالِحِينَ
پروردگارا! به من از صالحان [= فرزندان صالح] ببخش!»
فَبَشَّرْنَاهُ بِغُلاَمٍ حَلِيمٍ
ما او [= ابراهیم] را به نوجوانی بردبار و صبور بشارت دادیم!
فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْيَ قَالَ يَا بُنَيَ إِنِّي أَرَى فِي الْمَنَامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ فَانْظُرْ مَا ذَا تَرَى قَالَ يَا أَبَتِ افْعَلْ مَا تُؤْمَرُ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّابِرِينَ
هنگامی که با او به مقام سعی و کوشش رسید، گفت: «پسرم! من در خواب دیدم که تو را ذبح می‌کنم، نظر تو چیست؟» گفت «پدرم! هر چه دستور داری اجرا کن، به خواست خدا مرا از صابران خواهی یافت!»
فَلَمَّا أَسْلَمَا وَ تَلَّهُ لِلْجَبِينِ
هنگامی که هر دو تسلیم شدند و ابراهیم جبین او را بر خاک نهاد...
وَ نَادَيْنَاهُ أَنْ يَا إِبْرَاهِيمُ
او را ندا دادیم که: «ای ابراهیم!
قَدْ صَدَّقْتَ الرُّؤْيَا إِنَّا كَذٰلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ
آن رؤیا را تحقق بخشیدی (و به مأموریت خود عمل کردی)!» ما این گونه، نیکوکاران را جزا می‌دهیم!
إِنَ هٰذَا لَهُوَ الْبَلاَءُ الْمُبِينُ
این مسلّماً همان امتحان آشکار است!
وَ فَدَيْنَاهُ بِذِبْحٍ عَظِيمٍ
ما ذبح عظیمی را فدای او کردیم،
وَ تَرَكْنَا عَلَيْهِ فِي الْآخِرِينَ
و نام نیک او را در امّتهای بعد باقی نهادیم!
سَلاَمٌ عَلَى إِبْرَاهِيمَ
سلام بر ابراهیم!
كَذٰلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ
این گونه نیکوکاران را پاداش می‌دهیم!
إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُؤْمِنِينَ
او از بندگان باایمان ما است!
وَ بَشَّرْنَاهُ بِإِسْحَاقَ نَبِيّاً مِنَ الصَّالِحِينَ
ما او را به اسحاق -پیامبری از شایستگان- بشارت دادیم!
وَ بَارَكْنَا عَلَيْهِ وَ عَلَى إِسْحَاقَ وَ مِنْ ذُرِّيَّتِهِمَا مُحْسِنٌ وَ ظَالِمٌ لِنَفْسِهِ مُبِينٌ
ما به او و اسحاق برکت دادیم؛ و از دودمان آن دو، افرادی بودند نیکوکار و افرادی آشکارا به خود ستم کردند!
وَ لَقَدْ مَنَنَّا عَلَى مُوسَى وَ هَارُونَ
ما به موسی و هارون نعمت بخشیدیم!
وَ نَجَّيْنَاهُمَا وَ قَوْمَهُمَا مِنَ الْكَرْبِ الْعَظِيمِ
و آن دو و قومشان را از اندوه بزرگ نجات دادیم!
وَ نَصَرْنَاهُمْ فَكَانُوا هُمُ الْغَالِبِينَ
و آنها را یاری کردیم تا بر دشمنان خود پیروز شدند!
وَ آتَيْنَاهُمَا الْكِتَابَ الْمُسْتَبِينَ
ما به آن دو، کتاب روشنگر دادیم،
وَ هَدَيْنَاهُمَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ
و آن دو را به راه راست هدایت نمودیم!
وَ تَرَكْنَا عَلَيْهِمَا فِي الْآخِرِينَ
و نام نیکشان را در اقوام بعد باقی گذاردیم!
سَلاَمٌ عَلَى مُوسَى وَ هَارُونَ
سلام بر موسی و هارون!
إِنَّا كَذٰلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ
ما این گونه نیکوکاران را پاداش می‌دهیم!
إِنَّهُمَا مِنْ عِبَادِنَا الْمُؤْمِنِينَ
آن دو از بندگان مؤمن ما بودند!
وَ إِنَ إِلْيَاسَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ
و الیاس از رسولان (ما) بود!
إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ أَ لاَ تَتَّقُونَ
به خاطر بیاور هنگامی را که به قومش گفت: «آیا تقوا پیشه نمی‌کنید؟!
أَ تَدْعُونَ بَعْلاً وَ تَذَرُونَ أَحْسَنَ الْخَالِقِينَ
آیا بت «بعل» را می‌خوانید و بهترین آفریدگارها را رها می‌سازید؟!
اللَّهَ رَبَّكُمْ وَ رَبَ آبَائِكُمُ الْأَوَّلِينَ
خدایی که پروردگار شما و پروردگار نیاکان شماست!»
فَكَذَّبُوهُ فَإِنَّهُمْ لَمُحْضَرُونَ
امّا آنها او را تکذیب کردند؛ ولی به یقین همگی (در دادگاه عدل الهی) احضار می‌شوند!
إِلاَّ عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ
مگر بندگان مخلص خدا!
وَ تَرَكْنَا عَلَيْهِ فِي الْآخِرِينَ
ما نام نیک او را در میان امّتهای بعد باقی گذاردیم!
سَلاَمٌ عَلَى إِلْ‌يَاسِينَ
سلام بر الیاسین!
إِنَّا كَذٰلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ
ما این گونه نیکوکاران را پاداش می‌دهیم!
إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُؤْمِنِينَ
او از بندگان مؤمن ما است!
وَ إِنَ لُوطاً لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ
و لوط از رسولان (ما) است!
إِذْ نَجَّيْنَاهُ وَ أَهْلَهُ أَجْمَعِينَ
و به خاطر بیاور زمانی را که او و خاندانش را همگی نجات دادیم،
إِلاَّ عَجُوزاً فِي الْغَابِرِينَ
مگر پیرزنی که از بازماندگان بود (و به سرنوشت آنان گرفتار شد)!
ثُمَ دَمَّرْنَا الْآخَرِينَ
سپس بقیه را نابود کردیم!
وَ إِنَّكُمْ لَتَمُرُّونَ عَلَيْهِمْ مُصْبِحِينَ
و شما پیوسته صبحگاهان از کنار (ویرانه‌های شهرهای) آنها می‌گذرید...
وَ بِاللَّيْلِ أَ فَلاَ تَعْقِلُونَ
و (همچنین) شبانگاه؛ آیا نمی‌اندیشید؟!
وَ إِنَ يُونُسَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ
و یونس از رسولان (ما) است!
إِذْ أَبَقَ إِلَى الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ
به خاطر بیاور زمانی را که به سوی کشتی پر (از جمعیّت و بار) فرار کرد.
فَسَاهَمَ فَكَانَ مِنَ الْمُدْحَضِينَ
و با آنها قرعه افکند، (و قرعه به نام او افتاد و) مغلوب شد!
فَالْتَقَمَهُ الْحُوتُ وَ هُوَ مُلِيمٌ
(او را به دریا افکندند) و ماهی عظیمی او را بلعید، در حالی که مستحقّ سرزنش بود!
فَلَوْ لاَ أَنَّهُ كَانَ مِنَ الْمُسَبِّحِينَ
و اگر او از تسبیح‌کنندگان نبود...
لَلَبِثَ فِي بَطْنِهِ إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ
تا روز قیامت در شکم ماهی می‌ماند!
فَنَبَذْنَاهُ بِالْعَرَاءِ وَ هُوَ سَقِيمٌ
(به هر حال ما او را رهایی بخشیدیم و) او را در یک سرزمین خشک خالی از گیاه افکندیم در حالی که بیمار بود!
وَ أَنْبَتْنَا عَلَيْهِ شَجَرَةً مِنْ يَقْطِينٍ
و بوته کدوئی بر او رویاندیم (تا در سایه برگهای پهن و مرطوبش آرامش یابد)!
وَ أَرْسَلْنَاهُ إِلَى مِائَةِ أَلْفٍ أَوْ يَزِيدُونَ
و او را به سوی جمعیّت یکصد هزار نفری -یا بیشتر- فرستادیم!
فَآمَنُوا فَمَتَّعْنَاهُمْ إِلَى حِينٍ
آنها ایمان آوردند، از این رو تا مدّت معلومی آنان را از مواهب زندگی بهره‌مند ساختیم!
فَاسْتَفْتِهِمْ أَ لِرَبِّكَ الْبَنَاتُ وَ لَهُمُ الْبَنُونَ
از آنان بپرس: آیا پروردگارت دخترانی دارد و پسران از آن آنهاست؟!
أَمْ خَلَقْنَا الْمَلاَئِكَةَ إِنَاثاً وَ هُمْ شَاهِدُونَ
آیا ما فرشتگان را مؤنث آفریدیم و آنها ناظر بودند؟!
أَلاَ إِنَّهُمْ مِنْ إِفْكِهِمْ لَيَقُولُونَ
بدانید آنها با این تهمت بزرگشان می‌گویند:
وَلَدَ اللَّهُ وَ إِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ
«خداوند فرزند آورده!» ولی آنها به یقین دروغ می‌گویند!
أَصْطَفَى الْبَنَاتِ عَلَى الْبَنِينَ
آیا دختران را بر پسران ترجیح داده است؟!
مَا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ
شما را چه شده است؟! چگونه حکم می‌کنید؟! (هیچ می‌فهمید چه می‌گویید؟!)
أَ فَلاَ تَذَكَّرُونَ
آیا متذکّر نمی‌شوید؟!
أَمْ لَكُمْ سُلْطَانٌ مُبِينٌ
یا شما دلیل روشنی در این باره دارید؟
فَأْتُوا بِكِتَابِكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ
کتابتان را بیاورید اگر راست می‌گویید!
وَ جَعَلُوا بَيْنَهُ وَ بَيْنَ الْجِنَّةِ نَسَباً وَ لَقَدْ عَلِمَتِ الْجِنَّةُ إِنَّهُمْ لَمُحْضَرُونَ
آنها [= مشرکان] میان او [= خداوند] و جنّ، (خویشاوندی و) نسبتی قائل شدند؛ در حالی که جنّیان بخوبی می‌دانند که این بت‌پرستان در دادگاه الهی احضار می‌شوند!
سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ
منزّه است خداوند از آنچه توصیف می‌کنند،
إِلاَّ عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ
مگر بندگان مخلص خدا!
فَإِنَّكُمْ وَ مَا تَعْبُدُونَ
شما و آنچه را پرستش می‌کنید،
مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ بِفَاتِنِينَ
هرگز نمی‌توانید کسی را (با آن) فریب دهید،
إِلاَّ مَنْ هُوَ صَالِ الْجَحِيمِ
مگر آنها که در آتش دوزخ وارد می‌شوند!
وَ مَا مِنَّا إِلاَّ لَهُ مَقَامٌ مَعْلُومٌ
و هیچ یک از ما نیست جز آنکه مقام معلومی دارد؛
وَ إِنَّا لَنَحْنُ الصَّافُّونَ
و ما همگی (برای اطاعت فرمان خداوند) به صف ایستاده‌ایم؛
وَ إِنَّا لَنَحْنُ الْمُسَبِّحُونَ
و ما همه تسبیح‌گوی او هستیم!
وَ إِنْ كَانُوا لَيَقُولُونَ
آنها پیوسته می‌گفتند:
لَوْ أَنَ عِنْدَنَا ذِكْراً مِنَ الْأَوَّلِينَ
«اگر یکی از کتابهای پیشینیان نزد ما بود،
لَكُنَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ
به یقین، ما بندگان مخلص خدا بودیم!»
فَكَفَرُوا بِهِ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ
(امّا هنگامی که این کتاب بزرگ آسمانی بر آنها نازل شد،) به آن کافر شدند؛ ولی بزودی (نتیجه کار خود را) خواهند دانست!
وَ لَقَدْ سَبَقَتْ كَلِمَتُنَا لِعِبَادِنَا الْمُرْسَلِينَ
وعده قطعی ما برای بندگان فرستاده ما از پیش مسلّم شده...
إِنَّهُمْ لَهُمُ الْمَنْصُورُونَ
که آنان یاری شدگانند،
وَ إِنَ جُنْدَنَا لَهُمُ الْغَالِبُونَ
و لشکر ما پیروزند!
فَتَوَلَ عَنْهُمْ حَتَّى حِينٍ
از آنها [= کافران] روی بگردان تا زمان معیّنی (که فرمان جهاد فرارسد)!
وَ أَبْصِرْهُمْ فَسَوْفَ يُبْصِرُونَ
و وضع آنها را بنگر (چه بی‌محتواست) اما بزودی (نتیجه اعمال خود را) می‌بینند!
أَ فَبِعَذَابِنَا يَسْتَعْجِلُونَ
آیا آنها برای عذاب ما شتاب می‌کنند؟!
فَإِذَا نَزَلَ بِسَاحَتِهِمْ فَسَاءَ صَبَاحُ الْمُنْذَرِينَ
امّا هنگامی که عذاب ما در آستانه خانه‌هایشان فرود آید، انذارشدگان صبحگاه بدی خواهند داشت!
وَ تَوَلَ عَنْهُمْ حَتَّى حِينٍ
از آنان روی بگردان تا زمان معیّنی!
وَ أَبْصِرْ فَسَوْفَ يُبْصِرُونَ
و وضع کارشان را ببین؛ آنها نیز به زودی (نتیجه اعمال خود را) می‌بینند!
سُبْحَانَ رَبِّكَ رَبِ الْعِزَّةِ عَمَّا يَصِفُونَ
منزّه است پروردگار تو، پروردگار عزّت (و قدرت) از آنچه آنان توصیف می‌کنند.
وَ سَلاَمٌ عَلَى الْمُرْسَلِينَ
و سلام بر رسولان!
وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِ الْعَالَمِينَ
حمد و ستایش مخصوص خداوندی است که پروردگار جهانیان است!