هاشم رسولی محلاتی, الروضة من الکافی جلد ۱ ترجمه رسولی محلاتی, ۲۵۰
جابر از امام باقر علیه السّلام روایت کند که فرمود: امیر مؤمنان خطبهای خواند و در آن خطبه چنین فرمود:
سپاس خاص خدای پستکننده (گردنکشان و) بالا برنده (دوستان و اولیاء خود) زیان رسان (بمستحقین عذاب و بلا) و سود دهنده، بخشنده فراخ رحمت، آنکه ستایشش والا، و نامهایش راست و درست است آنکه بنادیدنیها و آنچه بر دلها خطور کند محیط و آگاه است، آن (خدای بزرگی) که مرگ را از روی عدالت در میان خلق خود برقرار کرده و زندگی و حیات را از روی فضل و احسان بر ایشان انعام فرموده پس زنده کند و بمیراند و روزی و خوراک هر کس را روی اندازهای مقرر فرموده، و از روی دانش و علم خود باندازهای معین تقدیر کرده و از روی تدبیر بحکمت خود آن را محکم ساخته و براستی که او آگاه و بینا است، او است جاویدانی که نیستی ندارد، بداند آنچه را در زمین و آنچه را که در آسمان است و هر چه در بین آن دو و هر چه را که در زیر خاک پنهان است.
ستایشش گویم بستایش خالص در گنجینهاش، بستایشی که فرشتگان و پیمبران او را ستایش کنند، ستایشی که عددش در شمار نیاید، و زمان بر او پیشی نگیرد، و هیچ کس بمانندش نیاورد، بدو ایمان دارم و بر او توکل کنم و از او راهنمائی و کفایت خواهم و خیر را از او جویم و خوشنودی او را خواستارم.
و گواهی دهم که معبودی نیست جز خدای یگانهای که شریک ندارد، و گواهی دهم که محمد بنده و رسول او است که او را براهنمائی و دین حق فرستاده تا بر همه ادیان پیروزش کند و گرچه مشرکان خوش ندارند- درود خدا بر او و آلش باد- ای مردم براستی که دنیا خانه (ماندنی و) قرارگاه نباشد، و همانا شما در این دنیا همانند کاروانی هستید که برای استراحت دمادم صبح بار اندازند و شتران را بخوابانند سپس برخاسته و کوچ کنند، سبکبار (یا شتابان) بدنیا درآیند و سبکبار (یا شتابان) بروند، از رفتن چاره ندارند، و نه بدان چه بجای گذاردهاند راه بازگشتی دارند، آنان را بشتاب واداشتند آنان نیز شتافتند، (ولی) آنها دل بدنیا بستند و مهیا (ی رفتن بآن سرای) نشدند تا وقتی که گلوگاهشان را گرفتند و بخانه مردمی رسیدند که خامههاشان خشکیده (و قدرت و نیروشان از دست رفته) و از بیشتر آنان نه خبری و نه اثری بجای مانده، اندکی در دنیا درنگ کردند و شتابان بسرای آخرت شتافتند، و شماها در خانههای ایشان درآمدید و بر آثار ایشان گام زنید، مرکبها شما را بخوبی برانند، راهی که نه خستگی دارد و نه سستی، روز شما بدنهاتان را با رنج و تعب به پیش راند و شبتان جانهاتان را با خود برد، و شما (و وضعتان) نماینده و حاکی حال (و وضع) آنها گشتهاید و راهی را که پیش گرفتهاید نمونه آنهائید، زندگی این جهان شما را نفریبد که براستی شما در این جهان مسافرانی تازه واردید و مرگ هم بشما وارد خواهد شد، پیکانهای جانستان خود را بسوی شما پرتاب کند و مرکبهای راهوارش گزارش کارهای شما را بخانه ثواب و عقاب و پاداش و حساب میرساند.
پس خدا رحمت کند آن بندهای را که نگران پروردگار خود باشد و از گناه کناره گیرد، و با خواهش دل بجنگد و آرزوی خود را دروغ بداند، آن بندهای که نفس سرکش خود را بمهار تقوی و پرهیزکاری مهار کرده، و با لگام ترس از پروردگار خود دهنه بر دهانش زده، و مهارش را بسوی طاعت (و فرمانبرداری خدا) کشانده و با دهنه که بر آن زده از نافرمانی بازش داشته، (آن بندهای که) دیده بروز معاد خود دوخته و هر آنی انتظار مرگ خود را دارد، همیشه در فکر و اندیشه بسر میبرد، بیخوابی شبش را طولانی و دراز، و از ماندن در دنیا خسته و روگردان است، کوشا برای سفر آخرت و مراقب آنجا است.
آن بندهای که صبر و بردباری را مرکب (و وسیله) نجات خویش، و تقوی و پرهیزکاری را توشه روز مرگ و درمان دردهای سوزان درونیش ساخته، و بدین جهت (از گذشتگان) پند گرفته، و خود را (بآنها) سنجیده، و دنیا و مردم را واگذاشته، برای فهم حقایق دین و پابرجا شدن (در طریقه آئین) دانش آموزد و دلش از یاد روز رستاخیز سنگین بار گشته و (از این رو) بستر خواب را درهم پیچیده و از بالش استراحت دوری گزیده، بر سر پا ایستاده و در (خرقه و) عبای خویش خزیده، برای خدای عز و جل خاشع و فروتن گشته، میان صورت و دو کف دستش (در نهادن بر خاک مذلّت و خواری) نوبت گذارده.
در نهان برابر پروردگارش خاشع است، اشگش ریزان و دلش لرزان و سیلاب سرشگ از دیدهاش ریزان است، از ترس خدا بندهای تنش میلرزد، شوق و رغبتش در آنچه نزد خدا است بسیار و هراسش از او سخت است، در کار زندگی باندازه گذران خوشنود و آنچه را (از کارهای نیک) آشکار سازد کمتر است از آنچه پوشیده دارد، و (در مقام صحبت و اظهار فضل و علم) بکمتر از آنچه میداند اکتفا کند.
اینهایند ودیعههای خدا (و سپردههایش) در بلاد و شهرها که خدا بوسیله آنها بلا را از بندگانش دور سازد، اگر یکی از آنها خدای را برای انجام کاری سوگند دهد خداوند آن را انجام دهد یا بکسی نفرین کند خداوند یاریش کند، راز او را بشنود (و بدان دل دهد) و دعایش را مستجاب گرداند، خداوند سرانجام (کار و پیروزی) را برای تقوی و پرهیزکاری مقرر داشته و بهشت را مأوی و مسکن پرهیزکاران قرار داده است، خواسته آنها در آنجا بهترین خواستهها است (و آن این است که هر گاه چیزی خواهند بگویند): «سبحانک اللهم» (یعنی منزهی تو خدایا) مولاشان آنها را دعوت کرده بدان چه بآنها عطا فرموده «و آخرین خواستهشان در آنجا این است که (گویند) ستایش خاص خدا پروردگار جهانیان است».
حمیدرضا آژیر, بهشت کافی - ترجمه روضه کافی, ۲۱۷
جابر به نقل از امام باقر علیه السّلام میگوید که فرمود: امیر المؤمنین علیه السّلام خطبهای خواند و فرمود:
سپاس از آن خدایی است که به فرود برد و به فراز آورد، زیان تواند و سود رساند.
بخشنده است و فراگیرنده. ستایشش والاست و نامهایش راست و درست. بر نادیدنیها و آنچه بر دلها گذر کند محیط است. خدایی که مرگ را از روی عدالت در میان آفریدگانش برقرار کرد، و آنان را به نعمت زندگی نواخت، پس زنده کند و بمیراند و توشهها را اندازه کند، و به حکمت و تدبیر خود آن را بیکم و کاست محکم ساخته، زیرا او آگاه و بیناست.
اوست همیشه ماندنی و بدون نیستی و پاینده تا پایان هستی. بداند آنچه را در زیر زمین است و در آسمان و آنچه زیر خاک است و میان این و آن.
ستایشش گویم از گنجینه سپاس پاک او که او را سزد بدان چه فرشتهها و پیامبرانش سپاس گفتند؛ ستایشی که عددش در شمار نیاید و زمان بر او پیشی نگیرد، و هیچ کس به مانندش نیاورد. بدو ایمان دارم و بر او توکّل کنم و از او راهنماییی و کفایت خواهم و خیر را از او جویم و خشنودی او را خواستارم، و گواهی دهم که معبودی نیست جز خدای یگانهای که شریک ندارد، و گواهی دهم که محمّد صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم بنده و رسول اوست که او را بهراهنمایی و دین حق فرستاده تا بر همه ادیان پیروزش کند، اگر چه مشرکان را خوش نیاید- درود خدا بر او و آلش باد-.
ای مردم! این جهان، خانه و پایگاه شما نیست، و همانا شما در این دنیا همانند کاروانی هستید که برای استراحت بار اندازند و شتران را بخوابانند سپس برخاسته کوچ کنند. سبکبار به دنیا درآیند و سبکبار بروند. نه از رفتن چارهای دارند و نه از آنچه به جای گذاردهاند راه بازگشتی دارند. آنان را به شتاب واداشتند و آنان نیز شتافتند. آنها به دنیا دل بستند و آماده نشدند تا آن هنگام که گلوگاهشان را گرفتند، و به خانه مردمی رسیدند که خامههاشان خشکیده و از پیشتر آنان نه خبری به جای مانده نه اثری. در دنیا اندکی درنگ کردند و به سوی آخرت شتافتند. شما به خانههای آنها درآمدید و بر آثار ایشان گام نهادید. مرکبها شما را بخوبی برانند در راهی که نه خستگی دارد و نه سستی.
روز شما بدنهاتان را با رنج و تعب به پیش راند و شبتان جانهاتان را با خود برد، و شما نمایاننده و حکایتکننده حال آنها شدهاید و در راهی که پیش گرفتهاید نمونه آنهایید.
مبادا زندگی این جهان شما را بفریبد که براستی شما در این جهان مسافرانی تازه واردید و مرگ هم به شما وارد خواهد شد. پیکانهای جانگیر خود را، در شما فرو میکند و مرکبهای راهوارش گزارش کارهای شما را، به خانه ثواب و عقاب و پاداش و حساب، میرساند.
پس خدا رحمت کند آن بندهای را که نگران پروردگار خود باشد و از گناه پهلو تهی کند و با تمنّای دل بستیزد و آرزوی خود را به دروغ نسبت دهد؛ بندهای که نفس خود را به مهار پرهیزگاری لگام زده، و با لگام ترس از پروردگار خود، بر دهانش دهنه نهاده است و مهارش را به سوی طاعت خدا کشانیده و با دهنهای که بر آن زده از نافرمانی بازش داشته؛ بندهای که نگاه به روز رستخیز دارد و در هر لحظه، مرگ خویش را چشم میکشد و پیوسته در اندیشه به سر میبرد. بیخوابی، فراوان دارد و از دنیا کناره گرفته و دلتنگ است؛ برای سفر آخرت، کوشا و مراقب آنجاست؛ بندهای که شکیبایی را مرکب نجات خویش و تقوا را توشه روز مرگ و درمان دردهای سوزان درونیش ساخته، و از این روپند گرفته، و خود را سنجیده، و دنیا و مردم را وانهاده، برای درک حقایق دین و پایداری، دانش آموزد، و دلش از یاد روز رستاخیز سنگین بار گشته، و بستر خوابش را درهم پیچیده و از بالش استراحت دوری گزیده. بر سر پا ایستاده و در عبای خویش خزیده، و برای خداوند عزّ و جل خاشع و فروتن گشته، و میان صورت و دو کف دستش [در نهادن بر خاک عبودیت] نوبت برقرار کرده.
در نهان، برابر پروردگارش خاشع است. اشکش ریزان و دلش لرزان و سیلاب سرشک از دیدگانش فرو ریزان است. از ترس خدا بندهای تنش میلرزد. گرایش او در آنچه نزد خداست بسیار و هراسش از او سخت است. در کار زندگی به اندازه گذران خشنود، و آنچه را آشکار سازد کمتر است از آنچه پوشیده دارد، و به گفتن کمتر از آنچه میداند بسنده میکند.
اینها هستند سپردههای خدا در شهر که در پرتو وجود آنها بلا را از بندگانش دور سازد. اگر یکی از آنها خدای را برای انجام کاری سوگند دهد، خداوند آن را به جای میآورد، یا اگر به کسی نفرین کند خداوند یاریش رساند. راز او را بشنود و دعایش را مستجاب گرداند. خداوند، سرانجام را برای پرهیزگاری برقرار داشته و بهشت را، مأوی و مسکن پرهیزگاران قرار داده است. خواسته آنها در آن جا بهترین خواهشهاست.
دعایشان بهترین دعاهاست، و آن اینست که بگویند: «سبحانک اللّهم» [یعنی تو منزّهی بار خدایا]. و اینجا بخاطر نعمتهاست که خدا بدیشان داده است و آخرین خواهش آنها این است که: «الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ».