الکافی (ط - الاسلامیه) - جلد ۸، حدیث ۳۷۲

عنه عن احمد عن زرعه عن سماعه قال :

هاشم رسولی محلاتی, الروضة من الکافی جلد ۲ ترجمه رسولی محلاتی, ۷۰ سماعة گوید: مردی از اولاد عمر بن خطاب متعرض کنیزی از یکی از فرزندان عقیل شد کنیزک بآقای خود (آن مرد عقیلی) شکایت او را برد و گفت: این مرد عمری مرا می‏آزارد، مرد عقیلی باو گفت: باو وعده وصل بده و او را براهرو خانه درآور، کنیزک چنان کرد و چون مرد عمری بدهلیز خانه درآمد مرد عقیلی باو حمله برد و او را کشت و جنازه‏اش را سر راه انداخت، کسانی که از نژاد ابو بکر و عمر و عثمان‏ بودند همگی اجتماع کرده گفتند: رفیق ما را همتائی نبوده و ما جز جعفر بن محمد کسی را بجای او نکشیم و جز او کسی رفیق ما را نکشته است، و امام صادق (ع) در آن وقت بطرف محله قباء رفته بود، من بدیدار آن حضرت رفته و تصمیم آن گروه را باطلاع او رساندم، حضرت فرمود: آنها را واگذار، همین که آن حضرت بازگشت و آن گروه او را دیدار کردند بسویش هجوم برده گفتند: این رفیق ما را هیچ کس جز تو نکشته، و ما أحدی را جز تو بجای او نخواهیم کشت؟ فرمود: گروهی را از میان خود انتخاب کنید که با من سخن گویند، پس جمعی از آنها جدا شده حضرت دست آنها را گرفت و آنها را بمسجد (پیغمبر (ص) درآورد، پس (طولی نکشید که) آنها بیرون آمدند و میگفتند: ابو عبد اللَّه جعفر بن محمد بزرگ ما است، و معاذ اللَّه که کسی مانند او چنین کاری بکند و نه بچنین کاری دستور میدهد، برگردید. سماعة گوید: من بهمراه آن حضرت رفتم و بدو عرضکردم: قربانت چه زود خشم آنها مبدل بخشنودی شد؟ فرمود: آری من آنها را خواندم و گفتم: خاموش باشید و گر نه آن صحیفه (و نامه) را بیرون می‏آورم، من عرضکردم: قربانت مگر آن صحیفه چیست؟ فرمود: مادر خطاب کنیز زبیر بن عبد المطلب بود، پس نفیل (مردی از اهل طائف) بر او دست یافت و او را آبستن کرد، زبیر بدنبال او فرستاد و او بطائف گریخت، زبیر بدنبال او بطائف رفت، قبیله ثقیف (که در طائف ساکن بودند) زبیر را بدیدند و بدو گفتند: ای ابا عبد اللَّه اینجا چه میکنی؟ گفت: نفیل شما کنیزک مرا فریفته و بدو دست یافته، نفیل که از جریان مطلع شد بشام گریخت، زبیر نیز در یک سفر تجارتی بشام رفت، و در سر راه خود بپادشاه دومة (قلعه‏ای بوده در ما بین مدینه و شام) درآمد، پادشاه بدو گفت: ای ابا عبد اللَّه من از تو خواهشی دارم، زبیر گفت: خواهشت چیست؟ گفت: تو فرزند یکی از فامیل خود را گرفته‏ای و من میل دارم آن را باو برگردانی (چنین برمیآید که نفیل بپادشاه دومة شکایت کرده بوده که زبیر فرزند مرا- که مقصود خطاب بوده- پیش خود نگهداشته و از او خواسته است که او را از زبیر باز پس گیرد). زبیر گفت: باید آن شخص (که بتو شکایت کرده) نزد من حاضر شود تا من او را بشناسم، چون فردا شد زبیر بنزد پادشاه دومة آمد، و چون چشم پادشاه باو افتاد خندید، زبیر گفت: ای پادشاه چرا میخندی؟ گفت: من گمان ندارم این مرد را (که از تو شکایت کرده) مادر عرب زائیده باشد چون بمحض اینکه چشمش بتو افتاد نتوانست خود را نگهدارد و شروع کرد بضرطه دادن. زبیر گفت: پادشاها همین که من بمکه رفتم خواهش تو را انجام میدهم، و چون زبیر بمکه بازگشت نفیل تمام عشایر قریش را وادار کرد تا بنزد زبیر رفتند و از او خواستند تا پسرش خطاب را باو بازگرداند ولی زبیر نپذیرفت، تا اینکه بعبد المطلب پناهنده شد و او را واسطه کرد، عبد المطلب گفت: میان من و زبیر ارتباطی نیست (و من با او متارکه کرده‏ام) مگر نمیدانید که او در باره پسر فلان (یعنی عباس که داستانش در آخر حدیث بیاید) چه کرد؟ ولی شما خودتان بنزد او بروید. آنها مجددا بنزد زبیر رفتند و با او در این باره سخن گفتند، زبیر بدیشان گفت: همانا شیطان را در میان مردم دولت و حکومتی است، و زاده این مرد زاده شیطان است و من در امان نیستم که روزی بر سر ما ریاست کند، حال که چنین است او را از در مسجد (الحرام) نزد من بیاورید تا من آهنی را برای او داغ کنم و در چهره‏اش خطوطی بعنوان نشانه بکشم و نامه‏ای هم برای او و پسرش بنویسم که (اولا) در هیچ مجلسی بالادست ما ننشیند (و دیگر آنکه) بر فرزندان ما امارت و فرماندهی نکند، و (سوم آنکه) در هیچ مالی از ارث و غیره خود را سهیم و شریک ما نداند. حضرت فرمود: آنان قبول کردند و زبیر این کار را کرد، و در چهره‏اش با آهن داغ خط کشید و نامه را هم نوشت و آن نامه هم اکنون در نزد ما است و من بایشان گفتم: اگر دست کشیدید (که هیچ) و گر نه آن نامه را بیرون آورم و در نتیجه رسوا گردید، این بود که دست کشیدند. و یکی از آزادشده‏های رسول خدا (ص) از دنیا رفت و وارثی نداشت، پس فرزندان عباس بامام صادق علیه السّلام در باره ارث او ستیزه کردند، و این جریان در سالی بود که هشام بن عبد الملک بحج رفته بود، پس هشام بن عبد الملک برای رفع ستیزه جلسه‏ای بریاست خودش تشکیل داد، در آن جلسه داود بن علی (عموی منصور دوانیقی که بعدها نیز والی مدینه شد) گفت: ارث این شخص از ما است، و امام صادق علیه السّلام فرمود: بلکه ارث او بما میرسد، داود بن علی (برای آنکه هشام را بر علیه امام صادق تحریک کند) گفت: همانا پدرت (علی علیه السّلام) کسی بود که با معاویه جنگید! حضرت فرمود: اگر پدر من با معاویه جنگ کرد همانا بهره پدر تو (عبد اللَّه بن عباس) در آن جنگ از همه بیشتر بود، و سپس خیانتکارانه گریخت (اشاره است بخیانتی که عبد اللَّه بن عباس در زمان امارت او بر بصره در بیت المال کرد و چنانچه کشی روایت کرده هزار هزار درهم پول را از بیت المال برداشته و بمکه فرار کرد). آنگاه امام صادق علیه السّلام باو فرمود: فردا که شد طوقی (از ننگ و عار) همانند طوق کبوتر بگردنت خواهم نهاد. داود بن علی گفت: سخن تو بر من بی‏ارزش‏تر است از پشکل شتری که در وادی ازرق افتاده باشد. حضرت باو فرمود: همانا وادی ازرق آن وادی است که برای تو و پدرت در آن حقی نیست. (مجلسی (ره) گوید: یعنی اگر در آن وادی نیز حقی داشتید پشکل شتر آنجا را ادعا میکردی و وانمیگذاشتی، و ممکن است نام جایی بوده که مورد نزاع امام علیه السّلام و آنها بوده و حضرت با این بیان پاسخ سخن سفیهانه او را داده است). هشام گفت: چون فردا شد دوباره این جلسه را تشکیل میدهیم. روز دیگر که شد امام صادق علیه السّلام از خانه بیرون آمد و بهمراه خود نامه آورد که در کرباسی قرار داشت، و هشام که در جای خود قرار گرفت امام صادق علیه السّلام آن نامه را جلوی او گذارد. هشام که نامه را خواند گفت: جندل خزاعی و عکاشه ضمیری را- که هر دو از پیران سالخورده و زمان جاهلیت را درک کرده بودند- پیش من حاضر کنید، چون آن دو آمدند آن نامه را پیش آنها انداخته گفت: این خطها را می‏شناسید؟ گفتند: آری، این خط عباس بن امیه است، و این خط دیگر از فلان کس‏ و این یک از فلانی از قریش است، و این خط حرب بن امیة (جد معاویه) است. هشام گفت: ای ابا عبد اللَّه مینگرم که خط اجداد من پیش شما است؟ فرمود: آری، هشام گفت: من حکم میکنم که میراث این مرد از آن تو است حضرت صادق علیه السّلام از مجلس خارج شد و (این شعر را) میخواند (که ترجمه‏اش این است) اگر عقرب بسوی ما بازگردد ما هم بازگردیم* و نعلین برای کوبیدنش حاضر است (راوی گوید:) من بدان حضرت عرضکردم: قربانت گردم این نامه چه بود؟ فرمود: نثیله کنیز مادر زبیر و ابو طالب و عبد اللَّه بود، پس عبد المطلب او را از مادر زبیر (با رضایت او) گرفت و با او همبستر شد و فلانی (یعنی عباس) از او بدنیا آمد، زبیر گفت: این کنیزک را ما از مادر خود بارث می‏بریم و پسرش هم بنده ما است، پس عبد المطلب قبائل قریش را نزد او (برای بازگرداندن عباس) واسطه کرد و زبیر پذیرفت با این شرط که گفت: نباید این پسرت در مجلس بالادست ما بنشیند، و در هیچ مالی خود را سهیم و شریک ما نداند، و بر این جریان نامه نوشت و گواهانی گرفت و این همان نامه است.