من لايحضره الفقيه - جلد ۴، حدیث ۶۵۴

حدیث امام محمّد باقر (ع) در کتاب من لا يحضره الفقيه جلد ۴ کِتَابُ الْفَرَائِضِ وَ الْمَوَارِيث‏‏ بَابُ مِيرَاثِ الْإِخْوَةِ وَ الْأَخَوَات‏

کتاب الفرائض و المواريث · روایت شده از امام محمّد باقر عليه السلام

سند
قال :

وَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى‏ أَبِي جَعْفَرٍ ع‏ فَسَأَلَهُ عَنِ اِمْرَأَةٍ تَرَكَتْ زَوْجَهَا وَ إِخْوَتَهَا لِأُمِّهَا وَ أُخْتَهَا لِأَبِيهَا فَقَالَ لِلزَّوْجِ اَلنِّصْفُ ثَلاَثَةُ أَسْهُمٍ وَ لِلْإِخْوَةِ مِنَ اَلْأُمِّ سَهْمَانِ وَ لِلْأُخْتِ مِنَ اَلْأَبِ سَهْمٌ‏ فَقَالَ لَهُ اَلرَّجُلُ فَإِنَّ فَرَائِضَ‏ زَيْدٍ وَ فَرَائِضَ‏ اَلْعَامَّةِ عَلَى غَيْرِ هَذَا يَا أَبَا جَعْفَرٍ يَقُولُونَ لِلْأُخْتِ مِنَ اَلْأَبِ ثَلاَثَةُ أَسْهُمٍ هِيَ مِنْ سِتَّةٍ تَعُولُ إِلَى ثَمَانِيَةٍ فَقَالَ لَهُ‏ أَبُو جَعْفَرٍ ع‏ وَ لِمَ قَالُوا هَذَا فَقَالَ لِأَنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ قَالَ‏ وَ لَهُ أُخْتٌ فَلَهََا نِصْفُ مََا تَرَكَ‏ فَقَالَ‏ أَبُو جَعْفَرٍ ع‏ فَإِنْ كَانَتِ اَلْأُخْتُ أَخاً قَالَ لَيْسَ لَهُ إِلاَّ اَلسُّدُسُ فَقَالَ‏ أَبُو جَعْفَرٍ ع‏ فَمَا لَكُمْ نَقَصْتُمُ اَلْأَخَ إِنْ كُنْتُمْ تَحْتَجُّونَ أَنَّ لِلْأُخْتِ اَلنِّصْفَ بِأَنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ سَمَّى لَهَا اَلنِّصْفَ فَإِنَّ اَللَّهَ سَمَّى لِلْأَخِ اَلْكُلَّ وَ اَلْكُلُّ أَكْثَرُ مِنَ اَلنِّصْفِ لِأَنَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ قَالَ فِي اَلْأُخْتِ‏ فَلَهََا نِصْفُ مََا تَرَكَ‏ وَ قَالَ فِي اَلْأَخِ‏ وَ هُوَ يَرِثُهََا يَعْنِي جَمِيعَ مَالِهَا إِنْ لَمْ يَكُنْ لَهَا وَلَدٌ فَلاَ تُعْطُونَ اَلَّذِي جَعَلَ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ اَلْجَمِيعَ فِي بَعْضِ فَرَائِضِكُمْ شَيْئاً وَ تُعْطُونَ اَلَّذِي جَعَلَ اَللَّهُ لَهُ اَلنِّصْفَ تَامّاً وَ تَقُولُونَ فِي زَوْجٍ‏ وَ أُمٍّ وَ إِخْوَةٍ لِأُمٍّ وَ أُخْتٍ لِأَبٍ فَتُعْطُونَ اَلزَّوْجَ اَلنِّصْفَ وَ اَلْأُمَّ اَلسُّدُسَ وَ اَلْإِخْوَةَ مِنَ اَلْأُمِّ اَلثُّلُثَ وَ اَلْأُخْتَ مِنَ اَلْأَبِ اَلنِّصْفَ تَجْعَلُونَهَا مِنْ تِسْعَةٍ وَ هِيَ سِتَّةٌ تَعُولُ إِلَى تِسْعَةٍ فَقَالَ كَذَلِكَ يَقُولُونَ فَقَالَ لَهُ‏ أَبُو جَعْفَرٍ ع‏ فَإِنْ كَانَتِ اَلْأُخْتُ أَخاً لِأَبٍ قَالَ لَهُ اَلرَّجُلُ لَيْسَ لَهُ شَيْ‏ءٌ فَمَا تَقُولُ أَنْتَ‏ فَقَالَ لَيْسَ لِلْإِخْوَةِ مِنَ اَلْأَبِ وَ اَلْأُمِّ وَ لاَ لِلْإِخْوَةِ مِنَ اَلْأَبِ مَعَ اَلْأُمِّ شَيْ‏ءٌ

ترجمه
‏محمد جواد غفاری, من لا یحضره الفقیه - جلد ۶ - ترجمه علی اکبر و محمد جواد غفاری و صدر بلاغی, ۱۵۸ و گفت: «و مردی نزد امام أبو جعفر باقر علیه السّلام آمد، و از آن امام‏ در باره زنی سؤال کرد که شوهر و برادران مادری، و خواهر پدریش را بجای نهاده است، پس امام فرمود: نصف ترکه او: سه سهم برای شوهر، و دو سهم برای برادران مادری، و برای خواهر پدری یک سهم مقرّر است. پس آن مرد گفت: ولی فرائض زید و فرائض عامّه بر غیر این رأی استوار است، ای أبا جعفر، ایشان میگویند سهم خواهر پدری سه ششم است که بر حسب قاعده عول به سه هشتم بر می‏آید. امام أبو جعفر علیه السّلام به او فرمود: و چرا چنین گفته‏اند؟ آن مرد گفت: بدلیل آنکه خدای عزّ و جلّ فرموده است: «چون متوفّی خواهری داشته‏ باشد نصف ترکه به او میرسد». أبو جعفر علیه السّلام فرمود: اگر بجای خواهر برادر میبود؟ گفت: چیزی جز سدس برای او نیست. امام فرمود: پس شما را چه رخ داده است که سهم برادر را کاهش داده‏اید؟ اگر برای اینکه سهم خواهر نصف ترکه است به این احتجاج میکنید که خدای عزّ و جلّ نصف را برای او نام برده است، چرا توجّه نمیکنید که خدا کلّ مال را برای برادر معین کرده است؟ و کلّ بیش از نصف است، زیرا خدای عزّ و جلّ در باره‏ خواهر فرموده است: «فَلَها نِصْفُ ما تَرَکَ» ولی در باره برادر فرموده است: «وَ هُوَ یَرِثُها» یعنی اگر خواهر فرزندی نداشته باشد همگی مالش متعلّق ببرادر است. و بنا بر آن شما در بعضی از فرائضتان بکسی که خدای عزّ و جلّ همگی مال را برای او قرار داده است هیچ چیزی نمی‏دهید، و بکسی که خداوند نصف مال را برای او قرار داده‏ همگی مال را میدهید!! و در باره شوهر و مادر و برادران مادری و خواهری پدری سخنانی میگوئید بر این گونه که نصف مال را بشوهر، و سدس آن را به‏ مادر، و ثلث آن را به برادران مادری، و نصف آن را به خواهر پدری میدهید! و مأخذ سهام را «نه» قرار میدهید، در صورتی که آن شش است که شما آن را به نه بالا می‏برید، مرد گفت: این چنین میگویند، امام فرمود: اگر بجای خواهر برادر پدری بود، مرد در پاسخ گفت: چیزی برای او نبود، شما چه می‏فرمائید، امام فرمود: در صورت بودن مادر برای برادران أبوینی و برادران پدری چیزی نخواهد بود.