الکافی (ط - الاسلامیه) - جلد ۱، حدیث ۱۱۶۹

محمد بن يحيي عن سلمه بن الخطاب عن الحسن بن عبد الرحمن عن علي بن ابي حمزه عن ابي بصير عن ابي عبد الله ع :

کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۳, ۲۲۱ از ابی بصیر از امام صادق (ع) در تفسیر قول خدا عز و جل (۷۳ سوره مریم): «وقتی خوانده شود بر آنها آیات ما روشن و صریح بگویند کفار به کسانی که مؤمن شدند کدام از دو دسته ما و شما مقام بهتری دارد و محفل آراسته‏تری» فرمود: رسول خدا (ص) قریش را به ولایت و امامت خواند و رمیدند و منکر شدند و آن کسانی از قریش که کافر شدند به ولایت به آنان که ایمان به امیر المؤمنین آوردند- و اقرار به ولایت او کردند و هم به ولایت ما خاندان- گفتند: کدام دسته از ما و شما مقام بهتر و محفل آراسته‏تری دارد؟ برای سرزنش به آنها، خدا در جواب آنها فرمود (۷۴ سوره مریم): «چه بسیار قرنها پیش از آنها بود که هلاک کردیم از امّتهای گذشته که‏ آنها اثاث و نمود بهتری در زندگی خود داشتند». من گفتم قول خدا (۷۵): «هر که در گمراهی باشد خدای بخشاینده به او مدد خوبی در زندگی می‏دهد» یعنی چه؟ فرمود: همه آنها در گمراهی بودند، ایمان به ولایت امیر المؤمنین و ولایت ما نداشتند و گمراه و گمراه‏کننده بودند و به این ضلالت و سرکشی آنها می‏رسید تا می‏مردند و خدا «آنها را به بدترین جایگاه و سست‏ترین وضع قشون می‏کشانید» گوید: گفتم قول خدا (۷۶): «تا آنگاه که ببینند آنچه به آنها وعده شده است به خوبی بدانند کیست آن که جایگاه بدتر و لشکر ناتوان تری دارد» (یعنی چه؟) فرمود: اما این که می‏فرماید تا ببینند آنچه به آنها وعده شده است، مقصود خروج و ظهور امام قائم است که به ساعت از آن تعبیر شده به خوبی آن روز را بدانند و بفهمند آنچه را از طرف خدا به دست امام قائم بر آنها فرود آید و این است قول خدا که: «کیست که جایگاه بدتری دارد یعنی نزد امام قائم و لشکر ناتوان‏تری دارد» گفتم: قول خدا (۷۶): «و بیفزاید خدا به راهنمائی هدایت یافتگان» فرمود: خدا در آن روز رهنمائی به رهنمائی آنها بیفزاید برای پیروی از امام قائم چون او را رد نکند و منکر نشوند. گفتم قول خدا (۸۷): «اختیار شفاعت ندارد مگر کسی که نزد خدای رحمان عهدی بسته» فرمود: یعنی مگر آن کسی که به وسیله ولایت امیر المؤمنین (ع) و ائمه (ع) برای خدا دین داری کرده است، این عهد معتبر نزد خدا، گوید: گفتم قول خدا (۹۶): «به راستی کسانی که گرویدند و کار شایسته کردند خدا به زودی بر ایشان دوستی مقرر سازد» فرمود: ولایت امیر المؤمنین است آن (ودّی) که خدا تعالی فرموده است، گفتم قول خدا (۹۷): «پس همانا آن را به زبانت آسان کردیم تا بدان مژده بدهی پرهیزکاران را و بیم دهی مردمی لجباز و سرسخت‏ را» فرمود: همانا آن را به زبان وی آسان کرد وقتی امیر المؤمنین را به امامت نصب کرد و مؤمنان را بدان مژده داد و کافران را بدان بیم داد و آنهایند که خدایشان در کتاب خود قرآن لجباز و سرسخت خوانده است یعنی کفارند. گوید: پرسیدم او را از قول خدا (۶ سوره یس): «تا بیم دهی مردمی را که بیم داده نشده است پدرانشان و آنان غافلند» فرمود: تا بیم دهی مردمی را که تو در میان آنها هستی چنانچه بیم داده شدند پدرانشان و آنان در غفلت به سر بردند از خدا و رسول خدا و از تهدید خدا. (۷ سوره یس): «هر آینه ثابت شد آن گفته (که فرمود: هر آینه دوزخ را از آنها پُر کنم) بر بیشتر آنان (از کسانی که اعتراف نکنند به ولایت امیر المؤمنین (ع) و ائمه بعد از او) پس آنها ایمان ندارند (به امامت امیر المؤمنین و اوصیاء بعد از او چون اقرار نکردند به ولایت کیفر آنها همان است که خدا یاد کرده است)». (۸ سوره یس): «به راستی بگذاریم در گردنشان غُلهائی که تا بزنخ آنها برسد (و نتوانند سر خود را به زیر اندازند) و آنان سر به هوا و چشم بسته بمانند (در آتش دوزخ)» سپس خدا فرمود (۹): «و بسازیم جلوی آنها سدّی و در پشت سر آنها سدّ دیگر (بلند) و آنان را در میان (دو سد) فرو گیریم که جایی را نبینند» برای کیفرشان در مجازات اینکه انکار کردند ولایت امیر المؤمنین (ع) و امامان بعد از او را، این در دنیا است و آخرت در آتش دوزخ سر به هوا و چشم بسته باشند». سپس فرمود: ای محمد (۱۰) «برابر است برای آنها که بیمشان بدهی یا بیمشان ندهی، آنها ایمان نیاورند (به خدا و به ولایت علی و امامانی که بعد از او خواهند بود)». سپس فرمود (۱۱): «همانا تو بیم مؤثر دهی کسانی را که پیروی کنند از ذکر (یعنی امیر المؤمنین) و بترسند از خدای رحمان در نهانی، مژده ده به آنها (ای محمد) به آمرزش و مزد گرامی و ارجمند». مصطفوی‏, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۲, ۳۰۸ ابو بصیر گوید: امام صادق علیه السلام راجع بقول خدای عز و جل: «و چون آیه‏های روشن ما را بر آنها بخوانند، کسانی که کافرند بکسانی که مؤمنند گویند: کدام یک از دو دسته مقام بهتر و مجلس آراسته‏تری دارند- ۷۳ سوره ۱۹-» فرمود: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله قریش را بولایت ما دعوت کرد، آنها دوری گزیدند و انکار کردند، پس کفار قریش باهل ایمانی که بامیر المؤمنین و ما خانواده اقرار کرده بودند از راه سرزنش گفتند: «کدام یک از این دو دسته مقام بهتر و مجلس آراسته‏تری دارند» خدا برای رد ایشان فرمود: «پیش از ایشان چه نسلهائی را (از امتهای گذشته) هلاک کرده‏ایم که اثاث و جلوه زندگی بهتری داشتند- ۷۴ سوره ۱۹-». عرضکردم: خدا فرماید: «هر که در گمراهی باشد، خدای رحمانش همی کشاند» فرمود: همه‏ آنها در گمراهی بودند، نه بولایت امیر المؤمنین ایمان آوردند و نه بولایت ما و گمراه بودند و گمراه‏کننده خدا ایشان را در گمراهی و طغیان همی کشید تا بمردند، و خدا ایشان را ببدترین جایگاه و ناتوان‏تر سپاه رسانید. عرضکردم: خدا فرماید: «تا چون موعود خویش یا عذاب و یا رستاخیز را ببینند، خواهند دانست نیست که مکانش بدتر و سپاهش ناتوانتر است» فرمود: اما اینکه فرماید: «تا چون موعود خویش را ببینند» آن خروج قائم و رستاخیز است، در آن روز خواهند دانست با آنچه را که بدست قائمش بر آنها فرود آورد، اینست که میفرماید: «کیست که مکانش بدتر (یعنی نزد قائم) و سپاهش ناتواناتر است. عرضکردم: خدا فرماید: «خدا هدایت هدایت‏شدگان را بیفزاید» فرمود: خدا در آن روز آنهائی را که هدایت شده‏اند بسبب پیرویشان از قائم هدایت روی هدایت افزاید، زیرا او را رد نکنند و منکر نشوند. عرضکردم: خدا فرماید: «اختیار شفاعت ندارد. مگر کسی که نزد خدای رحمان پیمان بسته باشد- ۸۷ سوره ۱۹-» فرمود: یعنی مگر کسی که با ولایت امیر المؤمنین علیه السلام و ائمه بعد از او دینداری خدا کند. اینست پیمان نزد خدا. عرضکردم: خدا فرماید: «کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته کردند خدای رحمان برای آنها محبتی قرار خواهد داد- ۹۶-» فرمود: آن محبتی که خدای تعالی می‏فرماید: دوستی امیر المؤمنین علیه السلام است. عرضکردم: «ما تنها این قرآن را بزبان تو روان کرده‏ایم تا پرهیزگاران را بشارت دهی و گروه سرسخت را بدان بیم دهی- ۹۷-» فرمود: خدا قرآن را بزبان او روان کرد، زمانی که امیر المؤمنین علیه السلام را براهنمائی منصوب کرد، پس مؤمنان را بشارت داد و کافران را بآن بیم داد، و این کافران همان کسانند که خدا در کتابش آنها را سرسخت یعنی کافر نامیده، باز از آن حضرت در باره این قول خدا پرسیدم: «تا بیم دهی گروهی که پدرانشان بیم نیافته و خودشان بیخبرند- ۶ سوره ۳۶-» فرمود: یعنی تا بیم دهی گروهی را که تو در میان ایشان هستی چنان که پدرانشان بیم داده شدند، «۱» زیرا اینها از خدا و پیغمبر و تهدیدش بیخبرند «گفتار خدا «۲» در باره بیشتر آنها ثابت شده (یعنی در باره کسانی که بولایت امیر المؤمنین و امامان بعد از او اقرار نیاورند) و آنها ایمان نمی‏آورند» بامامت امیر المؤمنین و اوصیاء بعد از او، و چون اقرار نیاوردند. کیفرشان همانست که خدا فرماید: «بگردنهای ایشان غل و زنجیرها بگذاریم که تا چانه آنها برسد و سرشان بیحرکت ماند- ۸ سوره ۳۶-» در میان آتش دوزخ، سپس فرماید: «و پیش رویشان سدی قرار دهیم و پشت سرشان سدی دیگر، و آنها را بپوشانیم که جایی را نبینند» این عمل از نظر کیفری است از جانب خدا برای ایشان که ولایت امیر المؤمنین و امامان بعد از او را انکار کردند، این کیفر دنیای آنهاست و در آخرت در آتش دوزخ (بوسیله غل و زنجیر) سرشان بیحرکت ماند. سپس خدا فرماید: ای محمد «بیمشان دهی یا بیمشان ندهی برای آنها یکسانست، این مردم ایمان نیاورند- ۱۰-» بخدا و بولایت علی و جانشینان او، سپس فرماید: «فقط تو کسی را بیم دهی که از ذکر __________________________________________________ (۱) کلمه ما در آیه شریفه «ما أُنْذِرَ آباؤُهُمْ» سه وجه دارد: ۱- نافیه، چنان که در ترجمه بیان شد ۲- مصدریه، چنان که در روایت تفسیر فرمود. ۳- موصوله و مفعول دوم تنذر یعنی آنها را بیم دهی بدان چه پدرانشان بیم یافتند. (۲) آنجا که فرماید: لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْکُمْ «دوزخ را از ایشان پر کنم». (یعنی امیر المؤمنین علیه السلام) پیروی کند و از خدای رحمان بنا دید ترسد، او را بشارت ده (ای محمد) بآمرزش و پاداشی ارجمند. محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۲, ۴۷۵ محمد بن یحیی، از سَلمة بن خطّاب، از حسن بن عبدالرحمان، از علی بن ابی حمزه، از ابو بصیر، از امام جعفر صادق علیه السلام روایت کرده است در قول خدای عزّوجلّ: «وَ إِذا تُتْلی‏ عَلَیْهِمْ آیاتُنا بَیِّناتٍ قالَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِلَّذِینَ آمَنُوا أَیُّ الْفَرِیقَیْنِ خَیْرٌ مَقاماً وَ أَحْسَنُ نَدِیًّا» «۳»، که آن حضرت فرمود که: «رسول خدا صلی الله علیه و آله قریش را به سوی ولایت ما دعوت فرمود، پس ایشان رمیدند و دوری گزیدند و انکار کردند و آنان که کافر بودند از قریش به مؤمنان، یعنی:آنان که برای امیر المؤمنین علیه السلام و برای ما اهل بیت اقرار کرده بودند، گفتند که: کدام یک از این دو گروه، بهترند از روی مکان و مسکن و نیکوترند از روی محفل و مجلس به جهت سرزنش کردن ایشان؟ پس خدا به جهت ردّ بر ایشان فرمود: «کَمْ أَهْلَکْنا مِنْ قَبْلِهِمْ مِنْ قَرْنٍ» «۴»، یعنی: از امت‏های پیشینیان؛ «هُمْ أَحْسَنُ أَثاثاً وَ رِءْیاً» «۵»». عرض کردم که: چه مراد است از قول آن جناب: «مَنْ کانَ فِی الضَّلالَةِ فَلْیَمْدُدْ لَهُ الرَّحْمنُ مَدًّا»؟ فرمود که: «همه ایشان در ضلالت و گمراهی بودند، و به ولایت امیر المؤمنین علیه السلام و به ولایت ما ایمان نمی‏آوردند، و به این سبب، گمراهان و گمراه کنندگان بودند، و لهذا خدا __________________________________________________ (۳). مریم، ۷۳. (۴). انعام، ۶. (۵). مریم، ۷۴. ایشان را می‏کِشد در گمراهی و طغیانی که دارند، تا بمیرند. پس خدا ایشان را بدتر گرداند از روی مکان و ضعیف‏تر سازد از روی سپاه». عرض کردم که: چه مراد است از قول آن جناب: «حَتَّی إِذا رَأَوْا ما یُوعَدُونَ إِمَّا الْعَذابَ وَ إِمَّا السَّاعَةَ فَسَیَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ شَرٌّ مَکاناً وَ أَضْعَفُ جُنْداً» «۱»؟ فرمود: «اما قول آن جناب، «حَتَّی إِذا رَأَوْا ما یُوعَدُونَ»، مراد از آن، خروج قائم علیه السلام است و آن، ساعتی است که خدا فرموده: پس زود باشد که بدانند آن روز را و آنچه بر ایشان فرود آید از جانب خدا بر دست‏های حضرت قائم علیه السلام که به امر او قیام می‏نماید. و این معنی قول آن جناب است که: «مَنْ هُوَ شَرٌّ مَکاناً»، یعنی: در نزد قیام قائم «وَ أَضْعَفُ جُنْداً»». عرض کردم: معنی قول آن جناب را بیان فرما که: «وَ یَزِیدُ اللَّهُ الَّذِینَ اهْتَدَوْا هُدیً»؟ فرمود که: «خدا در آن روز از برای ایشان، هدایت را بر هدایت بیفزاید؛ به واسطه پیروی کردن ایشان حضرت قائم علیه السلام را از آنجا که او را جحد و انکار نمی‏کنند» (که دانسته و ندانسته به وجود و غیبت آن حضرت اقرار نکنند). (و این آیات در سوره مریم است به ترتیب و بدون زیاده و نقصان، مگر آن‏که لفظ قل را که پیش از «من کان» واقع است، ذکر نکرده). و ترجمه آنها این است که: «و چون خوانده شود بر ایشان، آیت‏های ما در حالتی که هویدا و روشن‏اند، گویند آنان که کافر شدند به آنان که ایمان آوردند که: کدام‏یک از این دو گروه کافر و مؤمن بهتراند؛ از روی مکان و مسکن و نیکوترند از روی مجلس و محفل؟ و بسا که هلاک کردیم پیش از ایشان گروهی را که مجتمع بودند در زمان واحد که ایشان نیکوتر بودند از روی متاع خانه و از روی هیئت و منظر. بگو که: هر که در گمراهی باشد، پس باید که باز کِشد (یعنی: می‏کشد) از برای او، خداوند مهربان باز کشیدنی (یعنی: او را به طول عمر مهلت می‏دهد) تا وقتی که ببینند آنچه را که ترسانیده می‏شوند به آن (یا عذاب در دنیا و یا روز قیامت، یا در زمان پیش از این رجعت و بعد از آن). پس به زودی بدانند که کیست بدتر از آن دو گروه از روی مکان، و کیست ضعیف‏تر از روی سپاه. و می‏افزاید خدا آنان را که راه راست یافتند راهنمایی را». راوی می‏گوید که عرض کردم: چیست معنی قول آن جناب: «لا یَمْلِکُونَ الشَّفاعَةَ إِلَّا مَنِ اتَّخَذَ عِنْدَ الرَّحْمنِ عَهْداً» «۲»؟ یعنی: «مالک نباشند و نتوانند که درخواست کنند، مگر کسی که‏ __________________________________________________ (۱). مریم، ۷۵. (۲). مریم، ۸۷. فرا گرفته باشد در نزد خداوند مهربان عهد و پیمانی را». و حضرت فرمود: «مگر کسی که خدا را پرستیده و دین‏داری نموده باشد به دوستی امیر المؤمنین علیه السلام و ائمه علیهم السلام بعد از آن حضرت، که همان عهد و پیمان در نزد خداست». عرض کردم که چیست معنی قول آن جناب: «إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ سَیَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمنُ وُدًّا» «۱»؟ یعنی: «به درستی که آنان که ایمان آورده‏اند و کارهای نیکو و شایسته کرده‏اند، زود باشد که قرار دهد برای ایشان خداوند مهربان، دوستی را در دل‏های مردمان» (یعنی: محبت و مودت ایشان را در دل‏ها افکند بی اسباب و وسائط ظاهری؛ از خویشی و آشنایی، بلکه محض اختراع از جناب احدیّت باشد). و حضرت فرمود که: «دوستی امیر المؤمنین علیه السلام، همان دوستی که خدا فرموده». راوی می‏گوید که: عرض کردم: «فَإِنَّما یَسَّرْناهُ بِلِسانِکَ لِتُبَشِّرَ بِهِ الْمُتَّقِینَ وَ تُنْذِرَ بِهِ قَوْماً لُدًّا» «۲»؟ یعنی: «پس، جز این نیست که آن را آسان گردانیدیم به زبان تو تا مژده‏دهی پرهیزکاران را و بترسانی به آن گروه، ستیزه کنندگان را». حضرت فرمود: «جز این نیست که آن را بر زبان آن حضرت، آسان گردانید در هنگامی که امیر المؤمنین علیه السلام را به پا داشت که نشانه هدایت باشد. پس مؤمنان را به او مژده داد و کافران را به او ترسانید، و آن کافران، آنانند که خدا ایشان را در کتاب خویش ذکر فرموده، و فرموده که: «لُدًّا» «۳» (یعنی: گروهی که سخت باشند در دشمن، و حضرت آن را به کافران تفسیر فرموده می‏فرماید:) یعنی: گروه کافران». راوی می‏گوید: و آن حضرت را سؤال کردم از قول خدای تعالی: «لِتُنْذِرَ قَوْماً ما أُنْذِرَ آباؤُهُمْ فَهُمْ غافِلُونَ» «۴»، یعنی: «قرآن، فرو فرستاده شد تا بترسانی گروهی را که ترسانیده نشده بودند پدران ایشان (یا به آنچه ترسانیده شدند، یعنی: مثل آنچه پدران ایشان به آن ترسانیده شدند، و این صحیح‏تر است؛ چنانچه بیاید)، پس ایشان بی خبرانند از راه راست» (و بنابر اول، این جمله متفرع بر نفی انذار و نترسانیدن است، و بنابر وجه دویم، به منزله علت است از برای انذار و ترسانیدن قوم). و حضرت فرمود: «تا بترسانی آن گروهی را که تو در میان ایشانی؛ چنانچه ترسانیده‏ __________________________________________________ (۱). مریم، ۹۶. (۲). مریم، ۹۷. (۳). و لُد، به ضمّ لام و تشدید دال، جمع الدّ به تشدید دال است، و آن، مشتق از لُدَد، به فتح لام و دال است به معنی‏سخت دشمن شد. (مترجم) (۴). یس، ۶. شدند، یا به مثل آنچه ترسانیده شدند به آن، پدران ایشان. پس ایشان بی خبرانند از خدا و از رسول و وعده عقاب آن جناب: «لَقَدْ حَقَّ الْقَوْلُ عَلی‏ أَکْثَرِهِمْ»، یعنی: هر آینه به حقیقت که واجب و ثابت شد گفتار ما به عذاب بر بیشتر ایشان». و حضرت فرمود: «از آن کسان که اقرار نمی‏کنند به ولایت امیر المؤمنین و امامان بعد از او علیهم السلام «فَهُمْ لا یُؤْمِنُونَ»، یعنی: پس ایشان ایمان نخواهند آورد». حضرت فرمود: «یعنی: به ولایت امیر المؤمنین و اوصیای بعد از او، و چون اقرار نکردند، عقوبت ایشان، آن شد که خدا ذکر فرموده که: «إِنَّا جَعَلْنا فِی أَعْناقِهِمْ أَغْلالًا فَهِیَ إِلَی الْأَذْقانِ فَهُمْ مُقْمَحُونَ» «۱»، یعنی: به درستی که ما قرار دادیم در گردن‏های ایشان، غُل‏ها و بندها را پس آن غُل‏ها پیوسته شده به زنخدان‏های ایشان به مرتبه‏ای که نمی‏توانند سرهای خویش را بجنبانند، پس ایشان سر در هوا ماندگانند و چشم بر هوا ماندگان». و حضرت فرمود: «یعنی: در آتش جهنّم». بعد از آن، فرموده است که: « «وَ جَعَلْنا مِنْ بَیْنِ أَیْدِیهِمْ سَدًّا وَ مِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّا فَأَغْشَیْناهُمْ فَهُمْ لا یُبْصِرُونَ» «۲»، یعنی: و قرار دادیم از پیش روی ایشان، بند و پرده‏ای را و از پس سرِ ایشان، بند و پرده‏ای را، پس پوشانیدیدم چشم‏های ایشان را، پس ایشان نمی‏بینند چیزی را و قادر نیستند که بر راست و چپ خود نگاه کنند، و در پیش و پس خویش نظر اندازند». و حضرت فرمود: «به جهت عقوبتی از جانب خدا برای ایشان از آنجا که ولایت امیر المؤمنین و امامان بعد از او را انکار کردند. و این‏که مذکور شد، در دنیا است و در آخرت، در آتش دوزخ سر در هوا ماندگان خواهند بود. بعد از آن، فرموده است که: یا محمد، «وَ سَواءٌ عَلَیْهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لا یُؤْمِنُونَ» «۳»، یعنی: و یکسان است بر ایشان، آن‏که بترسانی ایشان را یا نترسانی ایشان را، پس ایشان ایمان نمی‏آورند». و حضرت فرمود: «ایمان نمی‏آورند به خدا و به ولایت علی علیه السلام و کسان بعد از او. و بعد از آن، فرموده که: «إِنَّما تُنْذِرُ مَنِ اتَّبَعَ الذِّکْرَ» «۴»، یعنی: جز این نیست که می‏ترسانی کسی را که پیروی کند ذکر را». و حضرت فرمود: «یعنی: امیر المؤمنین علیه السلام را. «وَ خَشِیَ الرَّحْمنَ بِالْغَیْبِ فَبَشِّرْهُ»، یعنی: و بترسد از خداوند مهربان به آنچه از او پوشیده است (از امور آخرت، یا در حال غیبت و پنهان از مردمان) پس مژده ده او __________________________________________________ (۱). یس، ۸. (۲). یس، ۹. (۳). یس، ۱۰. (۴). یس، ۱۱. را یا محمد «بِمَغْفِرَةٍ وَ أَجْرٍ کَرِیمٍ» «۱»، یعنی: به آمرزش و مزد بزرگ و نیکو». __________________________________________________ (۱). یس، ۸- ۱۱.