الکافی (ط - الاسلامیه) - جلد ۱، حدیث ۲۳

عده من اصحابنا عن احمد بن محمد مرسلا قال قال ابو عبد الله ع :

کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۱, ۶۹ فرمود: ستون هستی انسان عقل است، عقل سرچشمه هوش و فهم و حفظ دانش است خرد او کامل کند و رهنما و آگاه کن و کلید کار او است، وقتی عقلش به نور مؤید باشد دانشمند و حافظ و یادآور و باهوش و فهمیده بود و از این رو بداند چگونه و چرا و کجا و خیر خواه و بدخواه خود را بشناسد، وقتی این را شناخت روش و پیوست و جدائی خود را بشناسد و در یگانه‏پرستی خدا و دل دادن به فرمانبری مخلص گردد و چون چنین کند، از دست رفته را به چنگ آورد و بر آینده مسلط گردد و بداند در چه وضعی است، برای چه در اینجا است، از کجا به اینجا آمده و به کجا می‏رود. اینها همه از تأیید عقل است. مصطفوی‏, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۱, ۲۹ و فرمود: پایه شخصیت انسان عقل است و هوش و فهم و حافظه و دانش از عقل سرچشمه میگیرند. عقل انسان را کامل کند و رهنما و بیناکننده و کلید کار اوست و چون عقلش بنور خدائی مؤید باشد دانشمند و حافظ و متذکر و با هوش و فهمیده باشد و از این رو بداند چگونه و چرا و کجاست و خیر خواه و بدخواه خود را بشناسد و چون آن را شناخت روش زندگی و پیوست و جدا شده خویش بشناسد و در یگانگی خدا و اعتراف بفرمانش مخلص شود و چون چنین کند از دست رفته را جبران کرده برآینده مسلط گردد و بداند در چه وضعی است و برای چه در اینجاست و از کجا آمده و بکجا میرود؟ اینها همه از تأیید عقل است. محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۱, ۱۲۳ چند نفر از اصحاب ما روایت کرده‏اند از احمد بن محمد به طور مرسل که گفت: امام جعفر صادق علیه السلام فرمود که: «ستون انسان و آنچه به آن برپا می‏شود، عقل است، و از عقل، فطانت و زیرکی و فهم و محافظت و علم به هم می‏رسد. و هر یک از اینها به واسطه عقل کامل می‏شود، و عقل، رهبر و محل دیدن و کلید امر اوست (که تمام امر او به وی روشن شود). پس هرگاه تقویت عقل او از نور باشد، عالم و حافظ و ذاکر و صاحب فطانت و فهم گردد، و به این، سبب چگونگی و جهت و حیثیت هر چیزی را بداند، و هر که او را خیرخواهی کند و هر که به او خیانت کند، همه را بشناسد. و چون این را شناخت، مجرای کار خویش و آنچه باعث پیوند و جدایی آنْ باشد، بشناسد (به این‏که هر چه از او سر زند و به آنچه موجب امداد و اخلال‏ آن باشد، دانا گرداند). و یگانگی را از برای خدا و اقرار به فرمان‏برداری را خالص گرداند. و چون این را به عمل آورد، آنچه را که از او فوت شده، دریابد و بر آنچه آمدنی است فرود آید (که بر آن مسلط گردد). و آنچه را که در آن است بشناسد و بداند که آن، از برای چه چیز در اینجاست و از کجا به او می‏رسد، و به سوی چه بازخواهد گشت، و همه اینها از تأیید و تقویت عقل است».