کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۲, ۶۳
عبد الرحمن بن ابی لیلی از پدرش از امام صادق (ع) که فرمود: به راستی شما مردمی صالح و شایسته نباشید، تا معرفت پیدا کنید و معرفت پیدا نکنید تا باور کنید و باور نکنید تا تسلیم شوید، چهار در است که نخستین آنها شایسته نباشد جز به همراهی آخرشان آنها که از سه در وارد شوند گمراه گردند و در سرگردانی و گمکاه دوری افتند.
به راستی خدای تبارک و تعالی جز کار شایسته نپذیرد، و جز وفاء به شرط و پیمان نپذیرد، هر که برای خدا به قرار او بپاید و پیمانی که وصف نمود بکار بندد بدان چه نزد خدا است برسد و آنچه را وعده داده است کاملا دریابد، به راستی خدا تبارک و تعالی بندگان را به راههای هدایت مطلع ساخته و چراغ روشن برای آنها در آن راهها بر افروخته و به آنها خبر داده که چگونه آن را پیمایند و فرموده است (۸۳ سوره طه): «به راستی من بسیار آمرزندهام برای کسی که توبه کند و ایمان آورد و کار شایسته کند و سپس به راه حق رهبری شود» و فرموده است (۳۱ سوره مائده): «همانا خدا از پرهیزکاران بپذیرد» هر که بپرهیزد از خدا نیست به آنچه به او دستور داده، خدا را ملاقات کند در حالی که مؤمن است بدان چه محمد (ص) آورده است. وای، وای، مردمی از دست رفتند و پیش از آنکه رهبری شوند مردند، معتقد بودند که مؤمنند ولی از آنجا که نمیدانستند مشرک بودند، به راستی مطلب این است که هر که از در به خانه در آید رهبری شود و هر که از در به سوی دیگر گراید، به راه نیستی رود، خدا طاعت ولی امرش را به طاعت رسولش پیوسته و طاعت رسولش را به طاعت خودش، هر که سر از طاعت والیان امر بپیچد، نه خدا را اطاعت کرده و نه رسولش را و همان است اعتراف بدان چه خدا عز و جل فرو فرستاده که فرموده است (۳۱ سوره اعراف): «برگیرید زیور خود را در هر مسجدی» (۳۶ سوره نور): «و خواهش کنید خانههائی که خدا اجازه داده است و اعلام فرموده که بر فراز باشند و نامش در آنها برده شود، زیرا که خدا گزارش داده است به شما» (دنبال همین آیه) «رادمردانی که بازرگانی و داد و ستد آنها را از ذکر خدا باز ندارد و از بپا داشتن نماز و دادن زکاة، میترسند از روزی که دلها و دیدهها در آن زیر و رو میشوند». خدا رسولان خود را ویژه کار خویش برگزید و تصدیق دهندگان به آژیرهای خود ساخت و فرمود (۲۴ سوره فاطر): «هیچ امتی نیست جز آنکه در میان آن بیم دهندهای گذشته است» گم باد هر که نادان است و رهجو باد هر که بینا و خردمند است، به راستی خدا عز و جل میفرماید (۴۶ سوره حج): «به راستی دیده آنها کور نیست ولی دلی که در درون دارند کور است» چطور نابینا ره جوید و چگونه بینا شود کسی که نیاندیشد. پیروی کنید از رسول خدا (ص) و خاندانش و اعتراف کنید بدان چه از نزد خدا نازل شده و پیرو آثار هدایت شوید، زیرا که آنان علامات امانت و تقوایند، و بدانید که اگر کسی عیسی بن مریم را انکار کند و به دیگر رسل اقرار کند مؤمن نباشد، راه را در پرتو چراغگاه پیمائید و آثار پشت پرده را بجوئید تا دین خود را کامل سازید و به خدا پرورنده خود ایمان بیاورید.
مصطفوی, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۱, ۲۵۷
امام صادق (ع) فرمود: شما صالح نباشید جز اینکه معرفت پیدا کنید و معرفت نیابید جز اینکه تصدیق کنید و تصدیق نکنید جز اینکه تسلیم باشید. هر چهار در (تسلیم و تصدیق و معرفت و صلاح) را بکوبید که نخستین آنها جز بهمراهی آخرشان شایسته نگردد، کسانی که همراه سه در باشند گمراه گشته و در بیراهی دوری افتادهاند. خدای تبارک و تعالی جز عمل صالح نپذیرد و جز وفاء بشروط و پیمانها را نپذیرد، کسی که شرطش را با خدای عز و جل وفا کند و آنچه خدا در پیمانش بیان کرده بکار بندد بآنچه نزد خداست برسد و وعده خدا را کاملا دریابد، خدای تبارک و تعالی بندگانش را براههای هدایت خبر داده و برای ایشان در آن راهها چراغهای بلند قرار داده و بآنها خبر داده است که چگونه راه پیمایند و فرموده است (۸۳ سوره ۳۰) «و من آمرزگار آن کسانم که توبه کرده و عمل صالح داشته و سپس راه هدایت پیماید. و فرموده است» (۳۱ سوره ۵) «خدا فقط از پرهیزکاران میپذیرد» پس کسی که از خدا نسبت باوامرش باک داشته باشد خدا را ملاقات کند در حالی که مؤمن باشد بآنچه محمد (ص) آورده است، افسوس، افسوس، که مردمی گذشتند و پیش از آنکه هدایت یابند بمردند و گمان بردند که مؤمن هستند ولی از آنجا که نمیدانستند مشرک بودند، هر که از در بخانه در آید ره یافته و آنکه راهی غیر از در پیش گیرد راه هلاکت پیموده. خدا اطاعت ولی امرش را بطاعت رسولش پیوسته و طاعت رسولش را بطاعت خودش، پس هر که از والیان امر اطاعت نکند خدا و رسولش را اطاعت نکرده و همانست اقرار بآنچه از طرف خدای عز و جل نازل گشته که فرموده است (۳۱ سوره ۷) «در هر مسجدی پوشاک زیور بتن کنید» و خواهش نمائید و بجوئید خانههائی را که خدا اجازه داده رفعت گیرند و نامش در آنها برده شود، زیرا خدا بشما خبر داده که آنها (۳۶ سوره ۲۴) «مردانی باشند که هیچ تجارت و داد و ستدی ایشان را از یاد خدا و گزاردن نماز و دادن زکاة باز ندارد و از روزی که دلها و دیدهها در آن دگرگون شود بیم دارند» همانا خدا فرستادگانش را برای امرش برگزید و سپس ایشان را باور دارندگان به بیمهای خویش انتخاب کرده و فرموده (۲۴ سوره ۳۵) «هیچ امتی نیست مگر اینکه در میانشان بیم رسانی بوده است» گمراه شد آنکه ندانست و ره یافت آنکه بینا و عاقل گشت. خدای عز و جل فرماید (۴۶ سوره ۲۲) «نکتهایست!! دیدگان کور نیست بلکه دلهائی که در سینههاست کور است» چگونه ره یابد کسی که بینا نیست و چگونه بینا شود کسی که تفکر نکند. از رسول خدا و اهل بیتش پیروی کنید و بآنچه از نزد خدا نازل گشته اعتراف نمائید و در پی نشانههای هدایت روید، زیرا که ایشان علامات امانت و تقوایند و بدانید که اگر کسی عیسی بن مریم را انکار کند و به پیغمبران دیگر اعتراف نماید، ایمان ندارد. روشنیگاه را بجوئید و راه پیمائید و آثار پشت پرده (امام پنهان و یا اخبار و احادیث و یا عنایات مخصوص خدا) را بخواهید تا امر دینتان کامل شود و بخدای پروردگارتان مؤمن شوید.
محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۱, ۵۷۱
چند نفر از اصحاب ما روایت کردهاند، از احمد بن محمد بن خالد، از پدرش، از آنکه او را ذکر کرده، از محمد بن عبدالرحمان بن ابی لیلی، از پدرش، از امام جعفر صادق علیه السلام که آن حضرت فرمود که: «صالح و نیکو نمیباشید تا عارف شوید و خدا را بشناسید، و عارف نمیباشید تا تصدیق کنید، و تصدیق نمیکنید تا تسلیم کنید و گردن گذارید درهای چهارگانه را (که عبارت است از: توبه کردن از شرک، و ایمان به وحدانیت، و عمل صالح، و هدایت یافتن به حجتهای خدا که در آیه بعد مذکور است. و بعضی گمان کردهاند که درهای چهارگانه: محمد و علی و حسن و حسیناند- صلوات اللَّه علیهم-) و اول این درها، صلاحیت ندارد مگر به آخر آن، و تسلیم آن، بدون تسلیم باقی نفع نمیبخشد، و اصحاب سه در از این چهار در- که مخالفانند که درِ حجت را ندارند- گمراه شدهاند و حیران گردیدهاند؛ حیرانی دوری (تا به آنان که صاحب هیچ درْ یا یک درْ و یا دو درند چه رسد). و به درستی که خدای تبارک و تعالی قبول نمیفرماید، مگر عملی را که شایسته باشد، و نمیپذیرد از بندگان، مگر وفای به شرطها و عهدهای آن جناب (که کنایه است از امور چهارگانه که شروط آمرزشاند).
پس هر که با خدای عزّوجلّ به آن شروطی که مقرر فرموده، وفا کند، و کار کند آنچه را که در عهد و کتاب خویش وصف نموده، میرسد به آنچه در نزد خداست از درجات بلند و آنچه را که به او وعده داده، تمام آن را میگیرد. به درستی که خدای تبارک و تعالی بندگان خویش را به راههای هدایت خبر کرده، و در آن راهها نشانه را از برای ایشان قرار داده، که راستی آنها را با آن نشانهها بفهمد، و ایشان را خبر داده که چگونه سلوک کنند، و به چه وضع در آن راه روند.
پس فرمود: «وَ إِنِّی لَغَفَّارٌ لِمَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً ثُمَّ اهْتَدی» «۱»، یعنی: «به درستی که من هر آینه به غایت آمرزندهام کسی را که توبه نمود از شرک، و از آن بازگشت و ایمان آورد به وحدانیت من و به آنچه پیغمبران من از نزد من آوردهاند، و عمل شایستهای را بهجا آورد. پس راه راست یافت». و فرموده که: «إِنَّما یَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِینَ» «۲»، یعنی: «جز این نیست که خدای تعالی عمل را قبول میفرماید از پرهیزگاران». پس هر که از خدا پرهیز کند و بترسد از مخالفت او، در باب آنچه او را به آن امر فرموده، خدا را ملاقات کند و حال آنکه مؤمن باشد به آنچه محمد صلی الله علیه و آله آورده، ولیکن این پرهیزگاری و ملاقات بسیار دور است. و گروهی مردند و مردند پیش از آنکه راه راست یابند، و گمان کردند که ایمان آوردهاند و شرک آورده بودند،
__________________________________________________
(۱). طه، ۸۲.
(۲). مائده، ۲۷. از آنجا که نمیدانستند که آن شرک است. به درستی که هر که در آید به خانهها از درهای آن، راه راست یافته و هر که در غیر آن رفته، در راه هلاکت سلوک نموده. خدا طاعت و فرمانبرداری ولی و صاحب امر خود را به طاعت رسول خویش پیوند نموده، و طاعت رسول خویش را به طاعت خود وصل فرموده. پس هر که طاعت والیان امر خدا را ترک کند، خدا و رسول او را اطاعت نکرده، و آن طاعت اقرار و اعتراف است به آنچه از نزد خدای عزّوجلّ فرود آمده: «خُذُوا زِینَتَکُمْ عِنْدَ کُلِّ مَسْجِدٍ» «۱»، یعنی: «فراگیرید آرایش خویش را در نزد هر مسجدی» (و مراد امام علیه السلام، این است که در نزد هر عبادتی، معرفت امام را داشته باشید، و خود را به آن زینت دهید). و بجویید خانههایی را که خدا اذن داده و امر فرموده به آنکه برداشته شود و بلند گردد که به تعظیم، آن را بلند قدر و بزرگ دانند و در آنها نام خدا یاد شود و احکام و آیات او را در آن خانهها مذکور سازند.
پس به درستی که خدا شما را خبر داده: «رِجالٌ لا تُلْهِیهِمْ تِجارَةٌ وَ لا بَیْعٌ عَنْ ذِکْرِ اللَّهِ وَ إِقامِ الصَّلاةِ وَ إِیتاءِ الزَّکاةِ یَخافُونَ یَوْماً تَتَقَلَّبُ فِیهِ الْقُلُوبُ وَ الْأَبْصارُ» «۲»، یعنی: «در سوره نور که ایشان- یعنی صاحبان آن خانهها- مردانی چنداند که از غایت استغراق در عبادت و انقیاد امر او سبحانه، مشغول نمیسازد و باز نمیدارد ایشان را تجارت و بازرگانی، از یاد کردن خدا و به پا داشتن نماز و از دادن زکات، و با وجود مبادرت به طاعت و استغراق در بندگی و عبادت، میترسند از روزی که دلها بگردند در آن از دریافتن، و دیدهها از دیدن» (یا از هر طرف گردند تا بلکه بدانند که چاره چیست، و ببینند که نامه ایشان از کجا به دید میآید، و این ترجمه آیهای است که حضرت به طریق اقتباس در کلام خویش تضمین فرموده و نظم آیه چنین است).
به درستی که خدا رسولان را برای امر خویش خالص گردانیده (که از غیر او فارغند). بعد از آن، ایشان را خالص گردانیده؛ در حالتی که تصدیق شدگان بودند به سبب خلوص و اخلاص در باب انذارات خدا و ترسی که به مردم میدادند (از عقوبتهای دنیوی و اخروی به معجزات یا اینکه هر یک از این رسولان، تصدیق همه را مینمودند در میانه پیغمبران منذر که خدا ایشان را برای ترسانیدن خلائق فرستاد). پس فرمود: «وَ إِنْ مِنْ أُمَّةٍ إِلَّا خَلا فِیها
__________________________________________________
(۱). اعراف، ۳۱.
(۲). نور، ۳۷. نَذِیرٌ» «۱»، یعنی: «و نیست هیچ امتی از امم سابقه، مگر آنکه گذشت در میان ایشان به پیغمبری بیم کننده که مردم را میترساند». و هر که جاهل باشد و امام خود را نشناسد، سرگردان و متحیر است، و هر که بینا و عاقل باشد، و امام خویش را بشناسد، راه راست یافته است.
به درستی که خدای عزّوجلّ میفرماید: «فَإِنَّها لا تَعْمَی الْأَبْصارُ وَ لکِنْ تَعْمَی الْقُلُوبُ الَّتِی فِی الصُّدُورِ» «۲»، یعنی: «پس به درستی که قصه این است که: کور و نابینا نیست ظاهر ایشان؛ چه همه چیز را میبینند، ولیکن نابینا است از مشاهده اعتبار دلهایی که در سینههای ایشان است». چگونه راه راست یابد آنکه بینایی ندارد؟ و چگونه بینایی به هم رساند آنکه تدبر و عاقبت اندیشی نمیکند؟ پیروی کنید رسول خدا صلی الله علیه و آله و اهل بیت او را و اقرار کنید به آنچه از نزد خدا فرود آمده و آثار هدایت را (که آثار ائمه هدی است) پیروی نمایید؛ زیرا که ایشان نشانههای امانت و پرهیزگاریاند.
و بدانید که اگر مردی عیسی، پسر مریم را انکار کند و به هر که غیر او باشد از پیغمبران، اقرار داشته باشد، ایمان ندارد. و راه الهی را پیروی کنید، به جستن نشانه آن (که ائمهاند) و آثار ایشان را بجویید از پس پردههای ظلمانی (که عنکبوت، زبان مخالفان آن را تنیده)، تا امر دین خود را کامل گردانید و به خدا که- پروردگار شما است- ایمان آورید». __________________________________________________
(۱). فاطر، ۲۴.
(۲). حج، ۴۶.