کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۲, ۲۰۵
مفضل بن عمر گوید: ما در خانه امام صادق (ع) آمدیم و میخواستیم اجازه ورود بگیریم، از پشت در شنیدیم سخنی می گوید که عربی نیست و خیال کردیم سریانی است، سپس آن حضرت گریست و ما هم به گریه او گریستیم، و پس از آن غلام آمد و به ما اجازه ورود داد و شرفیاب حضورش شدیم، من عرض کردم: اصلحک الله، ما خدمت شما آمدیم برای کسب اجازه ورود و شنیدیم سخنی میگفتید که عربی نبود و خیال کردیم سریانی باشد و سپس گریستی و ما هم برای گریه شما گریستیم، فرمود:
آری، من الیاس پیغمبر را که یکی از عبّاد بنی اسرائیل بود به خاطر آوردم و دعای او را میخواندم که در سجده خود میخواند، سپس شروع کرد به سریانی خواندن، نه بخدا من هیچ کشیش و جاثلیقی ندیدم که سریانی را از آن حضرت فصیحتر بخواند، سپس آن را به زبان عربی برای ما تفسیر کرد و فرمود: الیاس در سجده خود می گفت: خدایا تو را بینم که مرا شکنجه دهی با اینکه روزهای گرم برای تو تشنگی کشیدم؟ تو را بینم که مرا عذاب کنی با اینکه به خاطر تو روی خود را بر خاک نهادم؟ تو را بینم که مرا عذاب کنی با اینکه به خاطر تو از معاصی پرهیز کردم؟ تو را بینم که مرا عذاب کنی با اینکه شبها به خاطر تو نخوابیدم؟ خدا به او وحی کرد که:سرت را بردار که من تو را عذاب نکنم، گوید: عرض کرد: اگر فرمائی عذابت نکنم و سپس عذابم کنی چه میشود؟ مگر این نیست که من بنده تو ام و تو پروردگار منی؟ فرمود: خدا به او وحی کرد که سر بردار که من تو را عذاب نکنم، من چون وعدهای دهم بدان وفا کنم.
مصطفوی, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۱, ۳۳۰
مفضل بن عمر گوید: ما در خانه امام صادق علیه السلام آمدیم و میخواستیم اجازه تشرف خدمتش گیریم، شنیدم حضرت سخنی میگوید که عربی نیست و خیال کردیم بلغت سریانیست، سپس آن حضرت گریه کرد و ما هم از گریه او بگریه در آمدیم، آنگاه غلامش بیرون آمد و بما اجازه داد، ما خدمتش رسیدیم، من عرضکردم:- اصلحک اللَّه- ما آمدیم که از شما اجازه ورود گیریم، شنیدیم بلغتی که عربی نیست و بخیال ما سریانی بود، سخن میگفتید، سپس شما گریه کردید و ما هم از گریه شما بگریه در آمدیم.
فرمود: آری بیاد الیاس پیغمبر افتادم که از عباد پیغمبران بنی اسرائیل بود و دعائی که او در سجده میخواند، میخواندم، سپس آن دعا را بلغت سریانی پشت سر هم میخواند که بخدا من هیچ کشیش و جاثلیقی را شیوا لهجهتر از او ندیده بودم و بعد آن را برای ما بعربی ترجمه کرد و فرمود: او در سجودش میگفت:
خدایا ترا بینم که مرا عذاب کنی، با آنکه روزهای آتشبار بخاطر تو تشنگی کشیدم؟!؟ ترا بینم که مرا عذاب کنی، در صورتی که رخسارم را برای تو روی خاک مالیدم؟!! ترا بینم که مرا عذاب کنی، با آنکه از گناهان بخاطر تو دوری گزیدم؟!! ترا بینم که مرا عذاب کنی، با آنکه برای تو شب زنده داری کردم؟!! پس خدا باو وحی کرد: سرت را بردار که ترا عذاب نمیکنم الیاس گفت: اگر فرمودی عذابت نمیکنم و سپس عذابم کردی چه میشود! مگر نه اینست که من بنده تو و تو پروردگار منی؟ باز خدا باو وحی کرد سرت را بردار که من ترا عذاب نمیکنم و چون وعدهای دادم بآن وفا میکنم (وعده من مشروط و مقید نیست که تو ترس از عاقبت و نبودن شرط داری بلکه وعده مطلق است- مرات-).
محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۱, ۷۳۱
علی بن محمد و محمد بن حسن روایت کردهاند، از سهل بن زیاد، از بکر بن صالح، از محمد بن سنان، از مُفضّل بن عُمر که گفت: بر در خانه امام جعفر صادق علیه السلام آمدیم و ما میخواستیم که اذن بگیریم که به خدمت آن حضرت برسیم، پس آواز آن حضرت را شنیدیم که تکلّم میفرمود به کلامی که لغت عرب نبود، و ما توهّم کردیم که آن لغت سُریانی است. پس آن حضرت گریست و ما نیز به جهت گریه او، گریستیم. بعد از آن، غلام آن حضرت به سوی ما بیرون آمد و ما را اذن داد، پس بر آن حضرت داخل شدیم، من عرض کردم که: خدا تو را به اصلاح آورد، بر در خانه تو آمدیم و میخواستیم که اذن حاصل کنیم تا بر تو داخل شویم، پس آواز تو را شنیدیم که تکلّم میفرمودی به کلامی که لغت عرب نبود، و ما توهّم کردیم که آن لغت سُریانی است، بعد از آن گریستی و ما نیز به جهت گریه تو گریستیم.
حضرت فرمود: «بلی، الیاس پیغمبر را به خاطر آوردم، و آن حضرت از جمله عبّاد پیغمبران بنیاسرائیل بود، و چنانچه در سجده خویش تکلّم میکرد و دعا میکرد، من تکلّم نمودم». بعد از آن، حضرت از عربی رفت به سریانی و شروع نمود به زبان سریانی حرف زدن در این باب، پس به خدا سوگند، که هیچ قسّ و جاثلیقی را ندیدم که لهجه و زبانش از آن حضرت فصیحتر باشد (و قَسّ به فتح قاف و تشدید سین و جاثلیق، دو رئیساند از رؤسای نصاری در علم، و جاثلیق از همه بالاتر است، و بعد از او مطران است، و بعد از او اسقف، و بعد از او قَسّ که او را قسیّس نیز گویند، و بعد از او شیماس که از همه پستتر است).
__________________________________________________
(۱). آل عمران، ۳۴.
بعد از آن، حضرت کلام الیاس را به زبان عربی از برای ما تفسیر فرمود و فرمود که: «در سجده میگفت که: «أتُراکَ مُعَذّبی وَ قَدْ اظْمَاتُ لک هواجری؟ أتراک معذّبی و قد عفّرتُ لک فی التراب وجهی؟ أتراک معذّبی و قد اجتنبتُ لک المعاصی؟ أتراک معذّبی و قد أسهرتُ لک لیلی»، یعنی: آیا خود را چنان میبینی که مرا عذاب کنی و حال آنکه ساعتهای بسیار گرم (که ساعت پنجم از روز است) مرا برای رضای تو تشنه گردانیده؟ (و بعضی گفتهاند که هاجره که جمع آن هواجر است، نصف النّهار است در نزد سخت شدن گرما در نزد زوال آفتاب، یا از آن وقت تا عصر. و میتواند که معنی این باشد که به جهت تو تشنگی کشیدم در ساعتهای گرم که هوا در غایت گرمی بوده. و به هر تقدیر، کنایه است از روزه شدن آن حضرت در تابستان). آیا خود را چنان میبینی که مرا عذاب کنی با آنکه روی خویش را به جهت تو در خاک مالیدم؟ آیا خود را چنان میبینی که مرا عذاب کنی و من به جهت تو از جمیع گناهان دوری گزیدم؟ آیا خود را چنان میبینی که مرا عذاب کنی و من به جهت تو شب خویش را بیدار کردم؟ یا در آن بیدار خوابی کشیدم».
حضرت فرمود که: «پس خدا به سوی او وحی فرمود که: سر خویش را بردار که من تو را عذاب نخواهم کرد». حضرت فرمود که: «الیاس عرض کرد که اگر بفرمایی که تو را عذاب نمیکنم و بعد از آن مرا عذاب کنی، چه شود و من چه کنم؟ آیا من بنده تو نیستم و تو پروردگار من نیستی؟» (یعنی: که تو پرودگار منی و من بنده توام و بنده را بر آقا چه اعتراض میتواند بود اگر آقا به آنچه فرموده عمل نکند؟ و این را در مقام عجز و اظهار عبودیّت میگفت، یا احتمال میداد که وعده خدا در حقیقت و نفس الأمر، مشروط به شرطی باشد؛ نه آنکه به وعده خدا اعتماد نداشت). حضرت فرمود که: «خدا به سوی او وحی فرمود که: سر خود را بر دار که من تو را عذاب نمیکنم؛ زیرا که من چون چیزی را وعده دهم، به آن وفا میکنم».