کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۲, ۶۶۵
هشام بن سالم گوید: پس از وفات امام صادق (ع) در مدینه بودیم، من بودم و صاحب الطاق مردم همه دور عبد الله بن جعفر (عبد الله افطح) گرد آمده بودند و اتفاق داشتند که بعد از پدرش او صاحب الامر است، من و صاحب الطاق هم نزد او رفتیم و مردم هم نزد او بودند و این توجه به او برای این بود که از امام صادق (ع) روایت داشتند که: امر امامت در پسر بزرگ است به شرط این که عیبی نداشته باشد، ما نزد او رفتیم و از او پرسشهائی کردیم که از پدرش امام صادق (ع) پرسش میکردیم، از او پرسیدیم زکوه در چند درهم واجب است؟ گفت: در ۲۰۰ درهم ۵ درهم است، گفتیم: درصد درهم چطور؟ گفت: ۲ درهم و نیم، گفتیم: به خدا، مرجئه (سُنّیهای لا أبالی) هم این حرف را نمی گویند، گوید: دست به آسمان برداشت و گفت: به خدا من نمیدانم که مرجئه چه میگویند؟
(هشام بن سالم) گوید: ما از نزد او راه گم کرده بیرون آمدیم و نمیدانستیم به کجا رو کنیم من بودم و ابو جعفر احول در یکی از کوچههای مدینه نشستیم، گریان و سرگردان و نمیدانستیم کجا رو کنیم و به سوی که برویم و میگفتیم، به سوی مرجئه، به سوی زیدیه، به سوی معتزله، به سوی خوارج.
ما در این حال بودیم که چشمم به پیره مردی ناشناس افتاد که با دست به من اشاره میکرد و من در بیم شدم که مبادا از
جاسوسان ابی جعفر منصور باشد، زیرا او در مدینه جاسوسی داشت و ماموریت داشتند که بدانند شیعه به امامت چه کسی متفق می شوند تا گردن او را بزنند، من ترسیدم از آنها باشد، من به رفیقم احول (ابو جعفر محمد بن نعمان احوال در کوفه صراف بوده و در طاق المحامل دکانی داشته و نزد شیعه و سنی معروف به فضل بوده، و علماء فِرَق در دکان او جمع میشدند و به آنها مباحثه می کرد، شیعه او را مؤمن الطاق و صاحب الطاق لقب داده بودند، و سنیها او را شیطان الطاق میگفتند: برای آنکه از مناظره با او در میماندند) گفتم: از من دور شو زیرا من بر خود و تو نگرانم و او مرا میخواهد نه تو را، از من دور شو مبادا هلاک شوی و به زیان خود کمک کنی او کمی دور شد و من به دنبال آن پیره مرد به راه افتادم زیرا معتقد بودم که از او خلاصی ندارم و دنبال او رفتم تا به در خانه امام کاظم (ع) رسیدم، در آنجا مرا تنها گذاشت و خودش رفت.
دیدم خادمی بر در خانه است و بیپرسش به من گفت: وارد خانه شو خدا رحمتت کند. من در خانه در آمدم و بیانتظار ابو الحسن موسی (ع) را دیدم و با من آغاز سخن کرد و فرمود: نه به سوی مرجئه و نه به سوی قدریه و نه به سوی زیدیه و نه معتزله و نه خوارج، به سوی من، به سوی من.
من گفتم: قربانت، پدرت در گذشت؟ فرمود: آری، گفتم:
مُرد؟ فرمود: آری، گفتم: بعد از او کی امام ما است؟ فرمود: اگر خدا خواهد تو را به امامت رهبری میکند، گفتم: قربانت، عبد الله معتقد است که پس از پدرش او است، فرمود: عبد الله میخواهد خدا را نپرستد و نخواهد.
(گوید: گفتم: قربانت، پس از او کی امام ما است؟ فرمود: اگر خدا خواهد تو را هدایت نماید) گوید: گفتم: قربانت، شما هستید آن امام، فرمود: نه من این را به تو نمیگویم، با خود گفتم: از راه راست مسأله وارد نشدم، سپس به او گفتم: قربانت، برای شما امامی هست، فرمود: نه، در این جا یک احترام و هیبتی از آن حضرت بر دل من وارد شد که جز خدا عز و جل نمیداند بیش از آنچه در موقع تشرّف به حضور پدرش از او در دل من واقع میشد.
سپس گفتم: قربانت، از تو بپرسم چنانچه از پدرت می پرسیدم؟ فرمود: بپرس تا جواب بگیری ولی فاش مکن، اگر فاش کنی، همان سر به باد دادن است، از او پرسش کردم و معلوم شد دریائی است بیکران، گفتم: قربانت، شیعیان تو و پدرت اکنون سرگردانند، من به آنها اعلام کنم و آنها را به شما دعوت کنم، با تعهد بر کتمانی که از من گرفتید، فرمود: به هر کدام که رشید و خردمند و راز دارند اعلام کن و با آنها شرط کن کتمان کنند، اگر فاش سازند، سر به باد دادن است و اشاره به گلوی مبارک خود کرد. گوید: از نزد آن حضرت بیرون آمدم و به ابو جعفر احول بر خوردم، گفت: چه خبر داری؟ گفتم: راه هدایت، و داستان را برایش باز گفتم، گوید: سپس فضیل و ابو بصیر را دیدار کردیم و آنها هم خدمت آن حضرت رسیدند و سخن او را شنیدند و با او سؤال و جواب کردند و به امامت آن حضرت یقین نمودند، سپس مردم شیعه با ما فوج، فوج، تماس گرفتند، هر که خدمت آن حضرت رسید یقین به امامت او کرد، جز دسته عمار (بن موسی ساباطی) و اصحاب او، و عبد الله تنها ماند، کمی از مردم به وی مراجعه میکردند، چون چنین دید، حال مردم را پرسید، به او گزارش دادند که هشام مردم را از دور تو پراکنده کرد، هشام گوید: چه کس را در مدینه سر راهها نشانید که مرا بزنند.
مصطفوی, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۲, ۱۶۲
هشام بن سالم گوید: بعد از وفات امام صادق علیه السلام من و صاحب الطاق (محمد بن نعمان که در طاق محامل کوفه صرافی داشته و بمؤمن الطاق نیز معروفست) در مدینه بودیم و مردم گرد عبد اللَّه بن جعفر (عبد اللَّه افطح) را گرفته و او را صاحب الامر بعد از پدرش میدانستند (بحدیث ۷۴۳ رجوع شود)، من با صاحب الطاق نزدش رفتیم و مردم در محضرش بودند، توجه مردم باو از این جهت بود که از امام صادق علیه السلام روایت میکردند که آن حضرت فرموده است: امر امامت بپسر بزرگتر میرسد بشرط اینکه عیبی در او نباشد. ما هم نزدش رفتیم تا مسائلی را که از پدرش میپرسیدیم، از او بپرسیم، لذا پرسیدیم زکاة در چند درهم واجب میشود؟ گفت:
در دویست درهم که باید پنج درهم آن را داد، گفتیم: در صد درهم چطور؟ گفت: دو درهم و نیم، گفتیم:
عامه هم چنین چیزی نمیگویند، او دستش را سوی آسمان بلند کرد و گفت: بخدا من نمیدانم عامه چه میگویند، هشام گوید: ما از نزد او گمراه و حیران بیرون آمدیم، نمیدانستیم بکجا رو آوریم، من بودم و ابو جعفر احول، گریان و سرگردان در یکی از کوچههای مدینه نشستیم نمیدانستیم کجا برویم و بکه رو آوریم و با خود میگفتیم. بسوی مرجئه رویم؟ بسوی قدریه؟ بسوی زیدیه؟ بسوی معتزله، بسوی خوارج، در همین حال بودیم پیر مردی را که نمیشناختیم دیدیم با دست اشاره کرد بسوی من بیائید، من ترسیدم که او از جاسوسهای ابو جعفر منصور باشد، زیرا او در مدینه جاسوسهائی داشت که به بینند شیعیان امام جعفر صادق علیه السلام بامامت چه کسی اتفاق میکنند تا گردن او را بزنند، لذا من ترسیدم که این پیر مرد از آنها باشد، به احول گفتم: از من دور بایست، زیرا من بر خودم و بر تو ترس دارم و این پیر مرد مرا میخواهد نه تو را، از من دور بایست تا بهلاکت نیفتی و بدست خود بزیان خویش کمک نکنی، پس اندکی از من دور شد و من بدنبال پیر مرد براه افتادم، زیرا معتقد بودم که از او نتوانم خلاص شد پیوسته دنبالش میرفتم و تن بمرگ داده بودم تا مرا بدر خانه ابو الحسن (موسی بن جعفر علیهما السلام) برد. سپس مرا تنها گذاشت و رفت.
ناگاه خادمی دم در آمد و گفت: بفرما، خدایت رحمت کند. من وارد شدم. ابو الحسن موسی علیه السلام را دیدم، بیآنکه من چیزی بگویم، فرمود: نه بسوی مرجئه و نه بسوی قدریه و نه بسوی زیدیه و نه بسوی معتزله، بسوی من، بسوی من. عرضکردم: قربانت، پدرت درگذشت؟ فرمود: آری، عرض کردم: وفات کرد؟ (یا او را با شمشیر کشتند) فرمود: آری (وفات کرد) عرضکردم: پس از او امام ما کیست؟ فرمود: اگر خدا خواهد ترا هدایت کند، هدایت میکند، عرضکردم: قربانت، عبد اللَّه عقیده دارد که او امام بعد از پدرش میباشد، فرمود: عبد اللَّه میخواهد، خدا عبادت نشود، عرضکردم: قربانت امام ما بعد از او کیست؟ فرمود: اگر خدا بخواهد ترا هدایت کند، میکند عرضکردم، قربانت او شمائید؟ فرمود: «نه، من این سخن نمیگویم» با خود گفتم: من راه پرسش را درست نرفتم، سپس عرضکردم: قربانت، شما امامی دارید؟ فرمود: نه، (فهمیدم که خود او امامست) آنگاه از بزرگداشت و هیبت آن حضرت عظمتی در دلم افتاد که جز خدای عز و جل نداند، بیشتر از آنچه هنگام رسیدن خدمت پدرش در دلم میافتاد.
سپس عرضکردم: قربانت، از شما بپرسم آنچه از پدرت میپرسیدم؟ فرمود: بپرس تا با خبر شوی ولی فاش مکن، اگر فاش کنی نتیجهاش سر بریدنست سپس از آن حضرت سؤال کردم و فهمیدم دریای بیکرانیست. عرضکردم: قربانت شیعیان تو و پدرت در گمراهی سرگردانند، با تعهد کتمانی که از من گرفتهاید، ایشان را به بینم و بسوی شما دعوت کنم؟ فرمود: هر کس از آنها که رشد و استقامتش را در راه راست دریافتی، مطلب را باو بگو، و شرط کن که کتمان کند، اگر فاش کند، نتیجهاش سر بریدن است- و با دست اشاره بگلویش فرمود- من از نزد آن حضرت خارج شدم و بابی جعفر احول برخوردم، بمن گفت: چه خبر بود؟ گفتم: هدایت بود، آنگاه داستان را برایش گزارش دادم، سپس فضیل و ابو- بصیر را دیدیم، ایشان هم خدمتش رسیدند و از حضرتش سؤال کردند و سخنش را شنیدند و بامامتش قاطع گشتند. سپس جماعتی از مردم را ملاقات کردیم، هر کس خدمتش رسید، امامتش را باور کرد، مگر طایفه عمار (بن موسی ساباطی) و اصحاب او، ولی عبد اللَّه جز چند نفری نزدش نمیرفتند، چون چنین دید، گفت: مردم چگونه شدند؟ باو خبر دادند که هشام مردم را از دور تو پراکند. هشام گوید: او چند نفر را در مدینه گماشته بود که مرا بزنند.
محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۲, ۲۱۹
محمد بن یحیی، از احمد بن محمد بن عیسی، از ابو یحیی واسطی، از هشام بن سالم روایت کرده است که گفت: من و ابو جعفر احول صاحب الطاق در مدینه بودیم، بعد از وفات امام جعفر صادق علیه السلام و مردم اتفاق کرده بودند بر عبداللَّه بن جعفر (که او را أفطح میگفتند، و اعتقاد داشتند که او صاحب امر امامت است بعد از پدرش. پس من و صاحب الطاق بر او داخل شدیم، و مردم در نزد او بودند، و این اجتماع برای آن بود که ایشان از امام جعفر صادق علیه السلام روایت میکردند که آن حضرت فرمود که: «امر امامت در پسر بزرگ است؛ مادامی که با او آفتی نباشد».
پس بر او داخل شدیم که او را سؤال کنیم از آنچه پدرش را از آن سؤال میکردیم، و او را سؤال کردیم از زکات که در چه قدر واجب میشود؟ گفت: در دویست درم، پنج درم واجب است. گفتیم: در صد درم چقدر واجب است؟ گفت: دو درم و نصف درم. گفتیم: به خدا سوگند، که طائفه مُرجئه یا سنیان این را نمیگویند. هشام میگوید که: پس عبداللَّه دست خود را به سوی آسمان بلند کرد و گفت: به خدا سوگند که نمیدانم طائفه مرجئه چه میگویند.
بعد از آن، ما از نزد او گمراهانه بیرون آمدیم و نمیدانستیم که من و ابو جعفر احول به کجا رو آوریم؟ پس در بعضی از کوچههای مدینه نشستیم گریان و سر گردان، نمیدانستیم که به کجا رو کنیم و به سوی کی قصد نماییم؟ و با یکدیگر میگفتیم که: برویم به سوی طائفه مرجئه یا به جانب جماعت قَدَریّه یا فرقه زیدیه، یا گروه معتزله یا خوارج. پس ما همچنین حیران بودیم که ناگاه مرد پیری را دیدم که او را نمیشناختم و به دست خود به جانب من اشاره میکرد، ترسیدم که جاسوسی از جاسوسان ابوجعفر منصور دوانیقی باشد. و این توهّم، برای آن بود که او را در مدینه جاسوسها بود که نظر کنند به آنکه شیعیان امام جعفر صادق علیه السلام براو اتفاق کردند، تا گردن او را بزنند و به این جهت ترسیدم که از آنها باشد.
به احول گفتم که: دور شو؛ زیرا که من بر خود و بر تو ترسانم، و او مرا میخواهد و تو را نمیخواهد. پس از من دور شو تا هلاک نشوی و خود اعانت بر هلاکت خود ننموده باشی.
پس احول از من دور شد، ولیکن پُر دور نرفت و من در پی آن پیر رفتم و این ترس و سفارش برای آن بود که چنان گمان داشتم که نمیتوانم از دست او خلاص شوم، و متصل در پی او میرفتم و دل بر مردن گذاشته بودم، تا آنکه مرا بُرد بر درِ خانه امام موسی کاظم علیه السلام. بعد از آن مرا وا گذاشت و خود رفت. پس دیدم که خادمی به درِ خانه آمد و به من گفت که: داخل شو- خدا تو را رحمت کند- چون داخل شدم، ابوالحسن امام موسی کاظم علیه السلام را دیدم، و در اول مرتبه، خود آغاز فرمود و فرمود که: «نه به سوی مرجئه باید رفت، و نه قَدَریّه و نه زیدیّه و نه معتزله و نه خوارج»، و دو مرتبه فرمود: «به نزد من بیا».
عرض کردم: فدای تو گردم، پدرت در گذشت؟ فرمود: «آری». عرض کردم که: در گذشت از روی مردن که وفات فرمود. فرمود: «آری». عرض کردم که: بعد از او، کی امام است؟ فرمود: «اگر خدا خواهد که تو را هدایت فرماید، هدایت خواهد فرمود». و عرض کردم: فدای تو گردم، به درستی که عبداللَّه گمان کرده که او بعد از پدرش، امام است. فرمود که: «عبداللَّه میخواهد که خدا پرستیده نشود» (و یا خدا را عبادت نکند). عرض کردم که: فدای تو گردم، کی امام ما است بعد از پدرت؟ فرمود: «اگر خدا خواهد که تو را هدایت کند تو را هدایت میکند». عرض کردم که: فدای تو گردم، تو امامی؟ فرمود: «من، این را نمیگویم».
هشام میگوید که: با خود گفتم که: طریق سؤال را درست نیافتم؛ چه، زمان، زمان تقیه است. پس به آن حضرت عرض کردم که: فدای تو گردم، آیا بر تو امامی گماشته که تو رعیّت او باشی؟ فرمود: «نه». از این سخن در دل من چیزی داخل شد که کسی غیر از خدای عزّوجلّ، اندازه آن را نمیداند، به جهت اعظام و هیبت آن حضرت، بیش از آنچه به من فرود میآمد نسبت به پدرش، چون بر او داخل میشدم.
پس به آن حضرت عرض کردم که: فدای تو گردم، از تو سؤال میکنم، چنانچه از پدرت سؤال میکردم. فرمود: «سؤال کن تا خبر داده شوی، ولیکن فاش مکن، که چون فاش کنی، همان باعث سر بریدن من خواهد شد». هشام میگوید که: از آن حضرت سؤال کردم، دیدم دریایی است که تمام شدن ندارد.
عرض کردم که: فدای تو گردم، شیعیان تو و شیعیان پدرت گمراهند، اگر صلاح دانی به ایشان القا کنم، و ایشان را به سوی تو دعوت نمایم؛ زیرا که بر من پیمان گرفتی که کتمان کنم.
فرمود که: «هر که از ایشان را دیدی که رشدی دارد به او القا کن، و بر او پیمان بگیر که کتمان کند؛ زیرا که اگر که فاش کنند، همان موجب سر بریدن خواهد بود». و به دست مبارک اشاره به گلوی خویش فرمود.
هشام میگوید که: از نزد آن حضرت بیرون آمدم، و ابو جعفر احول را ملاقات کردم، به من گفت که: بعد از آنکه از یکدیگر جدا شدیم، چه خبر داری؟ گفتم: هدایت؛ و او را به آن قصه خبر دادم، بعد از آن فُضیل و ابو بصیر را ملاقات کردیم و بر آن حضرت داخل شدند، و سخنش را شنیدند و قطع به امامت او به هم رسانیدند. بعد از آن، فوج فوج مردم را ملاقات میکردیم، پس هرکه بر آن حضرت داخل شد، قطع به هم رسانید، مگر طائفه عمّار بن موسی ساباطی و اصحابش، و عبداللَّه باقی ماند که کسی بر او داخل نمیشد، مگر کمی از مردمان.
چون چنان دید، پرسید که: مردم را چه حال روی داده که به نزد من نمیآیند؟ او را خبر دادند که هشام مردم را از تو باز داشته.
هشام میگوید که: پس عبداللَّه جمعی را در مدینه بر سر راه من نشانید که مرا بزنند.