کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۳, ۵۳
محمد بن مسلم گوید: من به امام صادق (ع) گفتم: اصلحک الله خبر بیماری شما به ما رسید و نگران شدیم، کاش به ما اعلام میکردی یا میآموختی که امام آینده کیست؟ فرمود: به راستی علی (ع) عالم و امام بود و علم امامت به ارث میرود و عالمی نمیرد جز آن که به جای بماند کسی که چون او یا آنچه را خدا خواهد بداند، گفتم: برای مردم رواست که چون عالمی بمیرد آن که بعد از او است نشناسند؟.
فرمود: نسبت به اهل این شهر (که محل امام است) یعنی مدینه، نه، امّا شهرهای دیگر به اندازهای که خود را به مدینه رسانند (یعنی به محل امام) زیرا خدا میفرماید (۱۲۲ سوره توبه): «و نباشند مؤمنان که همه و همه بکوچند پس چرا نکوچد از هر فرقهای طائفهای از آنها تا دین را بفهمند و بیم دهند قوم و تبار خود را وقتی به آنها برگردند و شاید که آنها بر حذر گردند» گفتم: بفرمائید اگر کسی در این ضمن مُرد، فرمود: او به منزله کسی است که از خانهاش مهاجرت کرده به سوی خدا و رسولش و سپس مرگش رسیده محققاً اجرش بر خدا است، گوید: گفتم: چون بیایند به چه نشانهای صاحب الامر را بشناسند؟ فرمود: به او سکینه و وقار و هیبت عطا شود.
مصطفوی, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۲, ۲۱۴
محمد بن مسلم گوید: بامام صادق علیه السلام عرضکردم: اصلحک الله خبر بیماری شما بما رسید و ما را نگران کرد، ای کاش ما را آگاه میساختی (یا فرمود بما میآموختی) وصی شما کیست؟
فرمود: همانا علی (بن ابی طالب) علیه السلام عالم (امام) بود و علم بارث میرسد، و هیچ عالمی نمیرد جز اینکه پس از وی کسی باشد که مانند علم او یا آنچه خدا خواهد (کمتر یا زیادتر) بداند، عرضکردم برای مردم رواست که چون امامی بمیرد، امام بعد از او را نشناسد؟ فرمود: اما برای اهل این شهر- یعنی مدینه- روا نیست (زیرا باید فورا سؤال کنند و وصی امام را بشناسند) و نسبت بشهرهای دیگر معذوریت آنها باندازه رسید نشان تا مدینه است، همانا خدا میفرماید: «همه مؤمنین نتوانند کوچ کنند، پس چرا از هر گروه ایشان دستهای سفر نکنند تا در امر دین دانش اندوزند و چون بازگشتند، قوم خویش را بیم دهند شاید آنها بترسند- ۱۲۲ سوره ۹-» عرضکردم: بفرمائید اگر کسی در این راه بمیرد، چه میشود؟
فرمود: او بمنزله کسی است که برای مهاجرت بسوی خدا و رسولش از منزلش بیرون شده، سپس مرگش فرا رسد که پاداش او بر خداست. عرضکردم: وقتی وارد مدینه شدند، بچه دلیل امام خود را میشناسند؟
فرمود: بامام آرامش و وقار و هیبت عطا شود (یعنی امام را میبینند که اطمینان قلب و عدم شک و تزلزل در گفتار و رفتار و وجناتش هویداست).
محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۲, ۳۰۹
محمد بن یحیی، از احمد بن محمد بن عیسی، از محمد بن خالد، از نضر بن سُوید، از یحیی حلبی، از بُرید بن معاویه، از محمد بن مسلم روایت کرده است که گفت: به خدمت امام جعفر صادق علیه السلام عرض کردم که: خدا تو را به اصلاح آورد، خبر ناخوشیِ تو به ما رسید، و ترسیدیم. پس کاش ما را اعلام میکردی، یا گفت: کاش ما را تعلیم مینمودی که کی بعد از تو امام است؟ فرمود که: «علی علیه السلام عالم و امام بود، و علم از یکدیگر میراث برده میشود. پس هیچ عالمی از دنیا نمیرود، مگر آنکه بعد از او، کسی باقی میماند که مثل علم او را بداند، یا آنچه خدا خواهد که زیاد باشد».
عرض کردم: آیا مردم را میرسد که چون امام وفات کند، امامی را که بعد از اوست، نشناسند؟ فرمود: «اما اهل این شهر (یعنی: مدینه) ایشان را نمیرسد، و اما غیر آن از سایر شهرها، به قدر رفتن خویش به خدمت امام معذورند. به درستی که خدای عزّوجلّ میفرماید که: «وَ ما کانَ الْمُؤْمِنُونَ لِیَنْفِرُوا کَافَّةً فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ کُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِیَتَفَقَّهُوا فِی الدِّینِ وَ لِیُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذا رَجَعُوا إِلَیْهِمْ لَعَلَّهُمْ یَحْذَرُونَ» «۱»».
راوی میگوید که: عرض کردم: مرا خبر ده از حال کسی که در عرض راه بمیرد. فرمود که: «به منزله کسی است که از خانه خود بیرون آمده، درحالی که هجرت کننده است به سوی خدا و رسول او، پس مرگ او را دریابد. پس به تحقیق که ثابت باشد مزد او بر خدا» «۲».
عرض کردم که: چون به شهر آیند، به چه چیز امام خود را میشناسند؟ فرمود که: «خدا آرامِ دل و آرامِ تن و هیبتی به او عطا فرماید که به آن شناخته شود». __________________________________________________
(۱). توبه، ۱۲۲.
(۲). نساء، ۱۰۰.