الکافی (ط - الاسلامیه) - جلد ۲، حدیث ۱۵

احمد بن محمد عن محمد بن خالد عن بعض اصحابنا عن عبد الله بن سنان قال :

کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۴, ۳۹ از عبد الله بن سنان، گوید: به امام صادق (ع) گفتم: قربانت من می‏نگرم که برخی هم مذهبان ما گرفتار خشم و کج خلقی می‏شوند و از این به سختی غمنده می‏شوم، و می‏نگرم که در مخالفان ما کسانی هستند خوش روش؛ فرمود: خوش روش نگو زیرا روش، روش راه را گویند ولی بگو: خوش سیما، زیرا خدا عز و جل فرماید (۲۹ سوره فتح): «سیمای آنان در چهره‏شان از اثر سجده است»، گوید: گفتم: او را خوش سیما بینم و با وقار و از این راه هم غمنده گردم، در پاسخ فرمود: غمنده مباش از آنچه در هم مذهبان خود بد خلقی دیدی و در مخالفان خود خوش خلقی، به راستی خدای تبارک و تعالی چون خواست آدم را بیافریند این هر دو سرشت را آفرید و آنها را در بخش کرد و به اصحاب یمین فرمود: شما به اجازه من خلقی باشید، و خلقی شدند چون مورچگان می‏کوشیدند، و به اهل شمال فرمود: به اجازه من خلقی باشید، خلقی شدند چون مورچگان می‏لولیدند، سپس آتشی برای آنها برافراشت و فرمود: به اجازه من در آن درآئید، و نخست کس که در آن درآمد محمد (ص) بود، سپس رسولان اولو العزم و اوصیاء و پیروانشان در آن در آمدند، سپس به اصحاب شمال فرمود: به اذن من در آن در آئید، در پاسخ‏ گفتند، پروردگارا ما را آفریدی تا ما را بسوزانی؟ و نافرمانی کردند، پس به اصحاب یمین فرمود: به اجازه من از آتش درآئید، آتش در آنها زخمی پدید نکرده بود و اثری نکرده بود، و چون اصحاب شمال آنها را دیدند گفتند: پروردگارا ما می‏بینیم اصحاب یمین سالمند، از ما در گذر و با ما تجدید قرار کن و به ما فرمان بده که در آئیم. فرمود: من از شما در گذشتم، در آتش در آئید، چون نزدیک آن شدند و سوز آتش به آنها رسید، بر گشتند و گفتند: پروردگارا ما بر سوختن شکیبا نیستیم، و نافرمانی کردند و تا سه بار فرمان در آمدن در آتش به آنها رسید و هر بار نافرمانی کردند و برگشتند. و آنان را سه بار دستور ورود داد و هر سه بار اطاعت کردند و بیرون شدند، پس به آنها فرمود: همه به اجازه من گل شوید و آدم را از آن آفرید، گفت: هر که از آنان است از اینان نیست و هر که از اینان است از آنان نیست، آنچه از سبکی و کج خلقی یارانت بینی از آلودگی آنان با اصحاب شمال است، و آنچه از نیکوئی سیمای مخالفان خودتان و وقارشان بینی از چسبش با اصحاب یمین به آنها سرایت کرده است. مصطفوی‏, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۳, ۱۷ عبد اللَّه بن سنان گوید: بامام صادق علیه السّلام عرضکردم: من بعضی از اصحاب خود (شیعیان) را می‏بینم که بیخردی و تندی و سبکی عارضش شود. از این جهت بشدت اندوهگین میشوم و مخالفت خود (غیر شیعه) را نیکو روش می‏بینم. فرمود: نیکو روش نگو، زیرا مقصود از روش طریقه (کیش و مذهب) است، بلکه بگو نیکو سیما، زیرا خدای عز و جل میفرماید: «سیمای آنها در رخسارشان از اثر سجده است- ۲۹ سوره ۴۸-» عرضکردم: او را نیکو سیماء و دارای وقار میبینم و از آن جهت اندوهگین میشوم. فرمود: از سبکی که در اصحابت و سیماء نیکی که در مخالفینت میبینی اندوهگین مباش، زیرا خدای تبارک و تعالی چون خواست آدم را بیافریند، آن دو طینت را آفرید، سپس آنها را دو نیمه کرد و باصحاب یمین فرمود: باذن من آفریده شوید، آنها مخلوقی گشتند مانند مورچگان که میشتافتند و باهل شمال فرمودند: باذن من آفریده شوید، آنها مخلوقی گشتند مانند مورچگان که براه خود میرفتند (آهسته و کند میرفتند) سپس برای آنها آتشی برافراشت و فرمود: باذن من بآن در آئید، نخستین کسی که بآتش درآمد، محمد صلی اللَّه علیه و آله بود، سپس پیغمبران اولو العزم دیگر و اوصیاء و پیروانشان از پی او در آمدند. آنگاه باصحاب شمال فرمود: باذن من بآن در آئید، گفتند: پروردگارا! ما را آفریدی تا بسوزانی؟! و نافرمانی کردند، سپس باصحاب یمین فرمود: باذن من از آتش خارج شوید، بی‏آنکه آتش بآنها جراحتی رساند و در آنها تأثیری گذارد (خارج شدند). چون أصحاب شمال آنها را دیدند، گفتند: پروردگارا! اصحاب خود را سالم میبینیم، از ما در گذر و امر فرما داخل شویم، فرمود: از شما در گذشتم، داخل شوید، چون نزدیک رفتند و افروختگی آتش بآنها رسید، برگشتند و گفتند: پروردگارا! ما بر سوختن صبر نداریم و نافرمانی کردند، تا سه بار ایشان را امر بدخول فرمود، و در هر سه بار نافرمانی کردند و برگشتند و آنها (یعنی اصحاب یمین) را سه بار امر فرمود، هر سه بار فرمان بردند و بسلامت از آتش درآمدند. سپس بهمه آنها فرمود: باذن من گل شوید و آدم را از آن گل آفرید، پس آنها که از این دسته باشند، از آن دسته نگردند و آنها که از آن دسته باشند، از اینها نشوند (یعنی عاقبت اصحاب یمین سعادتمند و بهشتی گردند و اصحاب شمال یا شقاوت و دوزخی شوند) و هر سبکی و بدخلقی که در اصحابت (شیعیان) میبینی از برخورد آنهاست با اصحاب شمال و هر سیمای نیک و وقاری که در مخالفینت می‏بینی، از برخورد آنهاست با اصحاب یمین (گویا مقصود از این برخورد همان چسبندگی و آمیختگی اجزاء گل اولیه آنهاست با یک دیگر). محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۳, ۲۹ احمد بن محمد، از محمد بن خالد، از بعضی از اصحاب ما، از عبداللَّه بن سنان روایت کرده است که گفت: به امام جعفر صادق علیه السلام عرض کردم: فدای تو گردم! من بعضی از اصحاب خویش را می‏بینم که او را سبکی و تندی و بی‏عقلی عارض می‏شود، و از برای همین اندوه سختی به من می‏رسد و بسیار غمناک می‏شوم. و کسی را که با ما مخالفت کرده؛ یعنی سنّی را می‏بینم، و او را خوش‏سمت می‏بینم. حضرت فرمود: «مگو خوش‏سمت؛ زیرا که سمت به معنی راه است، ولیکن بگو خوش‏سیما (و سیما نشانی است که در رو باشد)؛ زیرا که خدای عز و جل می‏فرماید: «سِیماهُمْ فِی وُجُوهِهِمْ ...» «۱»». عبداللَّه می‏گوید: عرض کردم: بلی، او را خوش‏سیما می‏بینم، و او را عقلی است استوار، و آرام دارد، و برای این امر بسیار غمناک می‏شوم. فرمود: «غمناک مباش به جهت آنچه دیده‏ای از سبکی و شتاب اصحاب خویش، و برای آنچه دیده‏ای از خوشی و نیکی سیمای آنکه با تو مخالفت کرده است. به درستی که خدای- تبارک و تعالی- چون اراده فرمود آدم علیه السلام را بیافریند، آن دو سرشت را آفرید. بعد از آن، آنها را جدا نمود و دو فرقه فرمود، و به اصحاب دست راست فرمود: خلقی باشید به اذن من؛ پس ایشان آفریدگانی شدند به منزله مورچگان که می‏شتافتند. و به اهل دست چپ فرمود: خلقی باشید به اذن من؛ پس ایشان خلقی شدند به منزله مورچگان که می‏جنبیدند. بعد از آن، از برای ایشان آتشی را بلند ساخت و فرمود: در این آتش داخل شوید به اذن من. و اوّل کسی که داخل آن شد، محمد صلی الله علیه و آله بود. بعد از آن، پیغمبران اولوا العزم و اوصیای ایشان و پیروان ایشان، آن حضرت را پیروی نمودند. پس به اصحاب دست چپ فرمود: در آن داخل شوید به اذن من. گفتند که: ای پروردگار ما! ما را آفریدی از برای آنکه بسوزانی ما را، و نافرمانی کردند و داخل نشدند. بعد از آن، به اصحاب دست راست فرمود: بیرون آیید از آتش به اذن من؛ پس ایشان بیرون آمدند، در حالی که آتش هیچ عضوی از اعضای ایشان را مجروح نساخته و در ایشان اثری نکرده بود. و چون اصحاب دست چپ ایشان را چنین دیدند، عرض کردند که: ای پروردگار ما! ما اصحاب خود را می‏بینیم که صحیح و سالم از آتش بیرون آمده‏اند، پس از لغزش ما درگذر، و ما را امر کن به آنکه در آتش داخل شویم. خدای- تعالی- فرمود: از لغزش شما درگذشتم، اکنون در آتش داخل شوید. و چون به آتش نزدیک شدند و افروختگی و زبانه آن به ایشان رسید، برگشتند و گفتند: ای پروردگار ما! ما را صبری بر سوختن نیست، و نافرمانی کردند؛ پس سه مرتبه ایشان را به دخول در آن امر فرمود، و در هر مرتبه نافرمانی می‏کردند و برمی‏گشتند، و سه مرتبه اصحاب دست راست را امر فرمود، و در هر مرتبه اطاعت می‏کردند و در آتش داخل می‏شدند و بیرون می‏آمدند. بعد از آن، به ایشان فرمود: گل شوید به اذن من. و آدم علیه السلام را از ایشان آفرید. و حضرت فرمود: پس هر کس که از گروه مطیعان بود، از گروه عاصیان نمی‏شود، و هر کسی که از گروه عاصیان بود، از گروه مطیعان نمی‏گردد و یا __________________________________________________ (۱). فتح، ۲۹. به عکس. و آنچه از سبکی و شتاب اصحاب خویش و اخلاق ناپسندیده ایشان دیده‏ای، ناشی [شده است‏] از آنچه به ایشان رسیده، از آلودگی و مالش به اصحاب دست چپ، و آنچه‏دیده‏ای از سیمای نیک آنان که با شما مخالفت کرده‏اند، و استواری عقل و آرام ایشان، ناشی شده است از آنچه به ایشان رسیده، از آلودگی و مالش به اصحاب دست راست».