کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۶, ۳۷۹
از سعد خفّاف (کفشدوز) از امام باقر (ع) فرمود: ای سعد، قرآن را بیاموزید زیرا قرآن در روز قیامت در زیباترین صورتی که مردم دیدهاند به محشر آید و مردم یک صد و بیست صف دارند که هشتاد صف آنها امّت محمد است (ص) و چهل صف از امّتهای دیگرند و قرآن در صورت مردی بر صف مسلمانان گذرد و سلام دهد و آنان به وی نگرند و گویند: لا اله الَّا اللَّه الحلیم الکریم ، راستی که این مرد از مسلمانان است و ما او را به سیما و صفت مسلمانی میشناسیم جز اینکه او بیشتر از ماها در باره قرآن کوشش کرده است و از اینجا است که به او خرّمی و زیبائی و روشنی بیشتری داده شده که به ماها داده نشده. سپس میگذرد تا به صف شهیدان میرسد و شهیدان به او نگاه میکنند و سپس میگویند: لا اله الَّا اللَّه الربّ الرحیم ، راستی این مرد از شهیدان است او را به نشانی و وصفِ او
میشناسیم جز اینکه از شهیدان در دریا است و از اینجا به او خرّمی و فزونی دادند که به ماها ندادند. فرمود: پس میگذرد تا به صف شهیدانِ دریا میرسد در صورت یک شهید! و شهیدانِ در دریا به او نگاه میکنند و بسیار تعجّب میکنند و میگویند: این خود یکی از شهیدانِ دریا است او را به نشانی و وصفِ او میشناسیم جز اینکه در یک جزیره کشته شده که از آن جزیرهای که ما در آن کشته شدیم هراسناکتر بوده است و از اینجا است به او خرّمی و زیبائی و روشنی بیشتری دادهاند که به ما ندادهاند. سپس میگذرد تا به صف پیغمبران و رسولان میآید در صورت یک پیغمبر مرسل، و پیغمبران و رسولان به او نگاه میکنند و شگفتی آنان را میافزاید و میگویند:لا اله الَّا اللَّه الحلیم الکریم ، راستی که این پیغمبر مرسل است و به نشانی و وصفش او را میشناسیم جز آنکه فضیلت بسیاری به او داده شده است.
فرمود: پس همه گرد آیند و نزد رسول خدا (ص) بیایند و از او بپرسند از وی و میگویند: یا محمد این کیست؟ در پاسخِ آنها گوید:
آیا شماها او را نمیشناسید؟ میگویند: ما او را نمیشناسیم، این کیست که خدا به او خشم نکرده است؟ پس رسول خدا (ص) فرماید: این است حجّت خدا بر خلقش، و سلام دهد و بگذرد تا به صورت فرشته مقرّبی به صف فرشتهها رسد و فرشتهها بدو نگرند و در شگفت شوند و از فضل او که بینند بر آنها گران آید و میگویند: پروردگار ما برتر است و مقدّس، راستی که این هم یک بندهای است از فرشتهها که به نشانی و وصف فرشته او را میشناسیم جز اینکه نزدیکترین فرشتهها است به درگاه خدا عز و جل، و از اینجا است که نور و جمالی در بر دارد که ماها نداریم! سپس بگذرد تا به حضرت ربّ العزت رسد تبارک و تعالی و زیر عرش به سجده افتد و خدای تبارک و تعالی او را ندا دهد: ای حجّت من در روی زمین و ای سخن راست و گویایم سر بردار و بخواه تا به تو عطا شود و شفاعت کن تا پذیرفته گردد. و سر بردارد. سپس خدای تبارک و تعالی میفرماید: چگونه دیدی بندگانم را؟ در پاسخ عرض کند: برخی مرا نگهداشت و حفظ کرد و چیزی از مرا ضایع نکرد و برخی مرا ضایع کرد و حق مرا خوار شمرد و مرا دروغ دانست و منم حجّت تو بر همه خلقت.
پس خدا تبارک و تعالی فرماید: به عزّت و جلال و رفعت مقامم سوگند، امروز بهترین ثواب را برای تو بدهم و دردناکترین کیفر را به خاطر تو بکنم. فرمود: پس قرآن به صورت دیگر سرِ خود را برگرداند.
راوی گوید: من گفتم: یا ابا جعفر در چه صورتی بر میگردد؟ فرمود: در صورتِ مردی ژولیده و رنگ پریده که همه مردم محشر او را ببینند و مردی از شیعههای ما که او را میشناسد و با او با مخالفان بحث و مناقشه کرده است برابر او آید، پس گوید: تو مرا نمیشناسی؟ و آن مرد به او نگاه کند، گوید: ای بنده خدا تو را نشناسم، گوید: پس به صورت اول خود باز گردد و از آن مرد پرسد که: مرا نشناسی؟ در پاسخ گوید: چرا! پس قرآن میگوید: منم که شب تو را بیخواب کردم و تو را در رنج معیشت افکندم، در باره من آزار شدی و رانده شدی، هلا که هر تاجری سود خود را دریافت کند و من امروز پشتیبان توام. فرمود: پس او را به درگاه ربّ العزت تبارک و تعالی برد و بگوید: پروردگارا پروردگارا بنده تو است و تو بدو داناتری، در باره من رنج کش بود و مواظب من بود به سبب من با او دشمنی میشد و او به خاطر من دوستی میکرد و به خاطر من دشمنی میکرد.
پس خدا عز و جل فرماید: این بنده مرا به بهشت برید و از جامههای بهشتی به او بپوشید و بر سر او تاج گذارید؛ و چون با او چنین کنند او را به قرآن نمایند و گفته شود به او: آیا بدان چه با دوستت عمل شد خشنودی؟ گوید: پروردگار من، آن را کم شمارم، به او هر مزید خیری بیفزا، خدا فرماید: به عزّت و جلال و علوّ مقام و ارتفاع مقامم سوگند، امروز به او و هر که همپایه او است پنج چیز به او بافزونی عطا کنم، هلا آنان جوانانی باشند که پیر نشوند و تندرستانی باشند که بیمار نگردند و توانگرانی باشند که فقیر نشوند و شاد کامانی باشند که اندوهگین نشوند و زندههائی باشند که نمیرند سپس این آیه را خواند (۵۶ سورة الدخان): «نچشند در آن مرگ را جز همان مرگ اول».
گوید: گفتم: قربانت گردم یا ابا جعفر آیا قرآن سخن میگوید؟ آن حضرت لبخندی زد و سپس فرمود: خدا رحمت کند شیعیان سادهدل ما را، زیرا اهل تسلیم و پذیرشند؛ سپس فرمود: آری سعد، نماز هم سخن میگوید و صورتی دارد و خلقی باشد که فرمان دهد و غدقن کند، سعد گوید: از این سخن رنگم پرید و گفتم: این چیزی است که نمیتوانم میان مردم بگویم. امام باقر (ع) فرمود: آیا مردم جز همان شیعیان ما هستند؟ هر که نماز را نشناسند و نفهمد، حقّ ما را منکر است. سپس فرمود: ای سعد، من به تو سخن قرآن را بشنوانم؟ گفتم: آری خدایت رحمت کند! فرمود (۴۵ سوره عنکبوت): «راستی نماز باز میدارد از فحشاء و منکر و هر آینه ذکر خدا بزرگتر است» نهی سخن است (که نماز میگوید) و فحشاء و منکر مردانی باشند، و ما ذکر خدائیم و ما اکبر هستیم.
مصطفوی, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۴, ۳۹۴
سعد خفاف گوید: حضرت باقر علیه السّلام فرمود: ای سعد قرآن را بیاموزید زیرا قرآن در بهترین صورتها که مردم دیدهاند روز قیامت بیاید و مردم در یک صد و بیست هزار صف هستند، که هشتاد هزار آن صفها از امت محمد است، و چهل هزار صف از امتهای دیگر، پس بصورت مردی در برابر صف مسلمانان درآید و آنها بوی نظر کنند و گویند: معبودی جز خدای بردبار و کریم نیست، همانا این مردی از مسلمانان است که بسیما و صفت او را بشناسیم جز اینکه او در باره قرآن کوشاتر از ما بوده، و از این رو درخشندگی و زیبائی و روشنی بیشتری باو داده شده که بما داده نشده، سپس از آنها بگذرد تا در برابر صف شهیدان قرار گیرد، شهداء بر او نظر کنند و گویند: معبودی جز خدای پروردگار مهربان نیست، این مرد از شهیدان است که ما او را بسیما و صفت بشناسیم جز اینکه او از شهیدان در دریا است و از اینجا باو زیبائی و برتری دادهاند و بما ندادهاند؛ فرمود: پس بگذرد تا بصورت شهیدی در برابر صف شهیدان دریا رسد؛ پس آنان باو نگاه کنند و شگفت آنها بسیار گردد و گویند: این از شهیدان در دریا است که ما او را بعلامت و صفت بشناسیم جز اینکه آن جزیره که این (مرد) در آن شهید شده هولناکتر از جزیرهای که ما در آن گرفتار شدیم بوده و روی این جهت است که باو درخشندگی و زیبائی و روشنی بیشتری از ما دادهاند، پس از آنان نیز بگذرد تا بصف پیمبران و مرسلین رسد در صورت یک پیمبر مرسل، پس پیمبران و مرسلین باو نگاه کنند و تعجبشان از دیدن او بسیار گردد و گویند: معبودی جز خدای بردبار کریم نیست براستی این پیمبر مرسلی است که ما او را بنشانی و وصفش بشناسیم جز اینکه باو برتری بسیاری داده شده.
فرمود: پس همگی گرد آیند و خدمت رسول خدا آیند و از او پرسند و گویند: ای محمد این کیست بآنها فرماید: آیا او را نمیشناسید؟ گویند: ما او را نشناسیم (جز اینکه معلوم است که) او از آنهائیست که خدا بر او خشم نکرده، پس رسول خدا (ص) فرماید: این حجت خدا است بر خلقش پس سلام کند و بگذرد تا بصف فرشتگان رسد بصورت فرشتهای، پس فرشتگان باو نظر افکنند و سخت در شگفت روند و چون برتری او را ببینند بر آنها گران آید و گویند: پروردگارا ما متعالی و مقدس است این بندهایست از فرشتگان که او را بنشانی و وصفش بشناسیم جز اینکه او از نظر مقام و مرتبه نزدیکترین فرشتگان است نزد خدای عز و جل، و از این نظر نور و جمالی دارد که ما نداریم، پس بگذرد تا بدرگاه رب العزة تبارک و تعالی رسد و پای عرش بسجده در افتد، خدای تعالی او را ندا کند: ای حجت من در زمین و ای سخن راست و گویایم سربردار و بخواه تا بتو داده شود، و شفاعت کن تا شفاعتت پذیرفته شود، پس سربردارد و خدای تبارک و تعالی باو فرماید: بندگان مرا (نسبت بخود) چگونه دیدی؟ عرض کند: بار پروردگارا برخی از ایشان مرا نگهداری کرد و محفوظ داشت و چیزی از مرا ضایع نکرد، و برخی از ایشان مرا ضایع کرد و حق مرا (بر خود) سبک شمرد و مرا تکذیب کرد با اینکه من حجت تو بر تمامی بندگانت بودم؟ پس خدای تبارک و تعالی فرماید: بعزت و جلال خودم و مکانت والایم سوگند امروز بهترین ثواب را بتو دهم و دردناکترین کیفر را بخاطر تو بکنم.
فرمود: پس قرآن در صورت دیگری برگردد، (سعد خفاف) گوید: من عرضکردم: در چه صورتی بازگردد ای ابا جعفر؟ فرمود: در صورت مردی رنگ پریده و متغیر که اهل محشر او را ببینند، پس بیاید نزد مردی از شیعیان ما که او را میشناخته و بدان با مخالفین بحث میکرده، و در برابرش بایستد و باو بگوید: مرا نمیشناسی؟ آن مرد باو نگاه کند و گوید: ای بنده خدا من تو را نشناسم پس بدان صورت که در خلقت اولیه بوده است بازگردد و گوید: مرا نشناسی؟ گوید: چرا، پس قرآن گوید: منم که تو را بشب بیداری کشیدم و در زندگیت تو را بتعب افکندم، در باره من ناهنجار شنیدی و رانده در گفتار شدی، آگاه باش که همانا هر تاجری سود خود را دریافت کند و من امروز پشتیبان و پشت سرت هستم فرمود:
پس او را بسوی پروردگار تبارک و تعالی برد، و گوید: پروردگارا پروردگارا بنده تو است و تو باو داناتری که رنجکش در باره من بود، و مواظب بر من بود، بخاطر من (با دشمنانم) دشمنی میکرد، و دوستی و خشمش در باره من بود، پس خدای عز و جل فرماید: بندهام را وارد بهشتم کنید و از جامههای بهشتی باو بپوشانید، و تاج بر سرش نهید و چون با او چنین کنند او را بقرآن نشان دهند و گویند: آیا بآنچه درباره دوستت رفتار شد خشنودی شدی؟ گوید: بار پروردگارا من این را کم شمرم خیر را در بارهاش افزون کن خداوند فرماید: بعزت و جلال و ارتفاع مقامم سوگند امروز باو و هر که در پایه اوست پنج چیز و افزون کنم، آگاه باش که ایشان جوانانی باشند که پیر نشوند، و تندرستانی باشند که بیمار نگردند، و توانگرانی باشند که نادار نشوند، و خورسندانی باشند که غمگین نشوند، و زندههائی باشند که نمیرند، سپس (امام باقر علیه السّلام) این آیه را خواند: «نچشند در آن مرگ را جز همان مرج نخستین» (سوره دخان آیه ۵۶). (سعد) گوید: عرضکردم: فدایت گردم ای ابا جعفر آیا قرآن نیز سخن گوید؟
حضرت لبخندی زد و فرمود: خدا رحمت کند شیعیان ساده دل ما را که اهل تسلیم هستند (و بسخنان ما گردن نهند) سپس فرمود: آری ای سعد نماز هم سخن گوید و صورتی و خلقنی دارد، فرمان میدهد، قدغن کند، سعد گوید: از این سخن رنگ من گشت و گفتم: این (دیگر) چیزی است که من نمیتوانم میان مردم بگویم؟ حضرت باقر علیه السّلام فرمود: آیا مردم جز همان شیعیان ما هستند پس هر که نماز را نشناسد حق ما را منکر شده سپس فرمود: ای سعد من کلام قرآن را (هم اکنون) بگوش تو برسانم؟
سعد گوید: عرضکردم: بلی رحمت خدا بر شما باد، فرمود: «همانا نماز باز میدارد از فحشاء (ناشایست) و منکر (ناپسند) و هر آینه ذکر (یاد) خدا بزرگتر است» (سوره عنکبوت آیه ۴۵) پس نهی (که همان باز داشتن میباشد) سخن است و فحشاء و منکر مردانی هستند، و مائیم ذکر خدا و ما بزرگتریم.
محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۴, ۵۹۷
علی بن محمد، از علی بن عبّاس، از حسین بن عبد الرحمان، از صفوان یا سفیان حریری، از پدرش، از سعد خفّاف، از امام محمد باقر علیه السلام روایت کرده است که فرمود: «ای سعد! قرآن را بیاموزید؛ زیرا که قرآن در روز قیامت میآید، در بهترین صورتی که خلائق به سوی آن نظر کردهاند، و مردمان صد و بیست هزار صف باشند، هشتاد هزار صف از امّت محمد، و چهل هزار صف از باقی امّتان. پس قرآن بر سر صف مسلمانان میآید، در صورت مردی و سلام میکند. پس مسلمانان به سوی آن بنگرند و میگویند که:
لا الهَ الّا اللَّهُ الْحَلیمُ الْکَریمُ؛ یعنی: «نیست خدایی، مگر خدای بردبار صاحب کرم». به درستی که این مرد از جمله مسلمانان است که ما او را به نعت و صفتش میشناسیم، مگر آنکه او اجتهاد و کوششش در باب قرآن از ما سختتر بوده است، پس از اینجا و از این راه، به او عطا شده است از زیبایی و جمال و نور، آنچه به ما عطا نشده است.
بعد از آن، از ایشان درمیگذرد، تا میآید بر سر صف شهیدان. پس شهیدان به سوی آن مینگرند و میگویند که: لاالهَ الّا اللَّهُ الرَّبُّ الرَّحیمُ؛ یعنی: «نیست خدایی، مگر خدای پرورنده مهربان». به درستی که این مرد از جمله شهیدان است که ما او را به نشانه و صفتش
__________________________________________________
(۱). و قرآن، اسم است از برای مجموع کتابی که خدای- تعالی- بر محمد صلی الله علیه و آله فرو فرستاده بر وجه اعجاز، که همان لفظِ آن را به خلق برساند، و بعضی گمان کردهاند که آن مشترک است در میان همه آن و بعضی از آن، به اشتراک لفظی یا معنوی، و اوّل اقوی است. و ظاهر حدیثِ فرقِ قرآن و فرقان نیز آن است، چنان که در باب نوادر مذکور خواهد شد. و قول به اینکه قرآن عَلَم است از برای کتاب خدا، مردود است، به اینکه اعلام به اختلاف لغات، مختلف نمیشوند، و آن به اختلاف لغات، مختلف است؛ چه فارسی آن [/ قرآن] نبی [به کسر و یا ضمّ حرف نون] است، و اعلام جنسیّه که به اختلاف لغات، مختلف میشوند در احکام لفظیّه، چون اعلام شخصیّهاند، و انتفا آن احکام در قرآن، دلالت میکند بر انتفا علمیّت، چنان که بر اهل خبرت پوشیده و پنهان نیست. (مترجم)
میشناسیم، مگر آنکه او از شهیدان دریا است، پس از اینجا و از این راه، به او عطا شده است از زیبایی و افزونی، آنچه به ما عطا نشده است».
حضرت فرمود: «بعد از آن، درمیگذرد، تا میآید بر سر صف شهیدان دریا، در صورت شهیدی؛ پس شهیدان دریا به سوی آن نظر میکنند و تعجّب ایشان بسیار میشود و میگویند: به درستی که اینک از جمله شهیدان دریا است که ما او را به علامت و صفتش میشناسیم، مگر آنکه آن جزیرهای که او در آن به شهادت رسیده، هول و ترسش از جزیرهای که ما در آن شهید شدهایم بزرگتر بوده، پس از اینجا و از این راه، به او عطا شده از زیبایی و جمال و نور، آنچه به ما عطا نشده است.
بعد از آن، در میگذرد، تا به نزد صف پیغمبران و رسولان میآید، در صورت پیغمبری مرسل؛ پس پیغمبران و رسولان به سوی آن نظر میکنند و تعجّب ایشان از برای آن سخت میشود و میگویند که: لاالهَ الّا اللَّهُ الْحَلیمُ الْکَریمُ. به درستی که اینک، هر آینه پیغمبری است مرسل که ما او را به صفت و علامتش میشناسیم، مگر آنکه فضل بسیاری به او عطا شده است».
حضرت فرمود: «پس جمع میشوند و به خدمت رسول خدا صلی الله علیه و آله میآیند، و از آن حضرت سؤال میکنند و میگویند که: یا محمد! اینک، کیست؟ به ایشان میفرماید که: آیا او را نمیشناسید؟ عرض میکنند که: ما او را نمیشناسیم، امّا اینک، از جمله کسانی است که خدای عز و جل بر ایشان خشم نفرموده است. رسول خدا صلی الله علیه و آله میفرماید که: اینک، حجّت خدا است بر خلقش؛ پس سلام میکند.
بعد از آن، درمیگذرد، تا بر سر صف فرشتگان میآید، در صورت فرشتهای مقرّب؛ پس فرشتگان به سوی آن نظر میکنند، و تعجّب ایشان سخت میشود، و آن بر ایشان بزرگ میگردد، به جهت آنچه از فضلش دیدهاند، و میگویند: پروردگار ما، بلند و برتر است، و پاک و پاکیزه از همه نقائص. به درستی که این بنده از جمله فرشتگان است که ما او را به صفت و علامتش میشناسیم، مگر آنکه او از همه فرشتگان به سوی خدای عز و جل نزدیکتر است از روی مقام و منزلت، پس از اینجا و از این راه، به او در پوشانیده شده است از نور و جمال، آنچه به ما درپوشانیده نشده.
بعد از آن، درمیگذرد، تا به سوی حضرت ربّ العزّة- تبارک و تعالی- منتهی میشود.
پس در زیر عرش، بر رو در میافتد و به سجده میرود. خدای- تبارک و تعالی- او را ندا میفرماید که: ای حجّت من در زمین، و سخن راست، و راستگوی گویای من! سر خویش را بردار، و سؤال کن تا عطا شوی، و شفاعت کن تا شفاعتت قبول شود. پس سر خود را برمیدارد، و خدای- تبارک و تعالی- میفرماید که: بندگان مرا چگونه دیدی؟ پس قرآن عرض میکند که: ای پروردگار من! از جمله ایشان کسی است که مرا نگاهداری کرد و محافظت نمود بر من، و چیزی را ضایع ننمود، و از جمله ایشان کسی است که مرا ضایع ساخت، و به حقّ من استخفاف کرد و آن را سبک شمرد، و مرا تکذیب نمود، و من حجّت توام بر همه خلق تو.
بعد از آن، خدای- تبارک و تعالی- میفرماید که: به عزّت و جلال و بلندی مکان خویش سوگند یاد میکنم، که امروز در باب تو ثوابی دهم، که از همه ثوابها نیکوتر باشد، و امروز در باب تو عقابی کنم، که از همه عقابها دردناکتر باشد».
حضرت فرمود که: «پس قرآن سر خویش را برمیدارد (یا برمیگرداند)، در صورت دیگری».
سعد میگوید که: به آن حضرت عرض کردم که: یا اباجعفر! در چه صورت برمیگردد؟
فرمود که: «برمیگردد، در صورت مردی جوان متغیّر، که همه اهل محشر از او بترسند و او را نشناسند. بعد از آن، میآید در نزد مردی از شیعیان ما که آن را میشناخته، و به آن با اهل خلاف مجادله و گفتگو میکرده، پس در پیش روی او میایستد و میگوید که: مرا نمیشناسی؟ پس آن مرد به سوی آن نظر میکند و میگوید که: آری. پس قرآن میگوید که:
منم آنکه شبْ تو را بیدار ساختم (یعنی تو را در شب بیدار گردانیدم، که به جهت خواندن من یا عبادت، بیدار خوابی کشیدی)، و زندگانی تو را رنجانیدم (که در آن رنج و زحمت و تعب و مشقّت بود)، و در باب من رنج را شنیدی (یعنی سخنانی که موجب رنجش خاطر تو بود)، و دشنام داده شدی به گفتار در من (یا انداخته شدی در باب من، که به پندار و اختراع خویش، در حقّ تو، به جهت من سخنان بد گفتند). بدان و آگاه باش! که هر تجارتکنندهای تجارت خویش را تمام فرا گرفته و نفع آن را دریافته، و من امروز در پس توام». «۱»
__________________________________________________
(۱). یعنی تو را محافظت میکنم از جمیع جوانب؛ چه آنکه در پس سر کسی باشد، همه اطراف آن که را که در پیش است رعایت میتواند نمود. (مترجم)
حضرت فرمود که: «پس او را میبرد به نزد حضرت ربّ العزّت- تبارک و تعالی- و عرض میکند که: ای پروردگار من! اینک بنده تو است، و تو داناتری به او. به حقیقت که در باب من تعب کشنده بود، و بر خواندن من مواظبت و مداومت مینمود، و به سبب من دشمنی میکرد، و در باب من دوستی و دشمنی را به جا میآورد. پس خدای عز و جل میفرماید که:
بنده مرا در بهشت من درآورید، و او را حلّهای از حلّههای بهشت بپوشانید، و تاجی بر سر او بگذارید؛ پس چون با او چنین کنند، او را به قرآن بنمایند، و به آن گفته شود که: آیا خشنود شدی به آنچه با دوست تو شد؟ عرض میکند که: ای پروردگار من! به درستی که من این را از برایش کم میشمارم، پس از برایش زیادتی همه خوبیها را زیاد کن. پس خدای عز و جل میفرماید که: به عزّت و جلال و برتری و ارتفاع مکان خودم سوگند یاد میکنم، که امروز او را پنج چیز عطا کنم، با زیادتی از برای او، و از برای هر که به منزله او باشد. بدان و آگاه باش! که ایشان جوانانی چندند که پیر نمیشوند، و تندرستانی که بیمار نمیشوند، و بینیازانی که فقیر و محتاج نمیشوند، و شادانی که غمناک نمیشوند، و زندگانی که نمیمیرند». پس حضرت این آیه را تلاوت فرمود که: «لا یَذُوقُونَ فِیهَا الْمَوْتَ إِلَّا الْمَوْتَةَ الْأُولی» «۱»؛ یعنی:
«نمیچشند در بهشت مرگ را، مگر مرگ اوّل» «۲».
سعد میگوید که: عرض کردم: یا ابا جعفر! فدای تو گردم! آیا قرآن سخن میگوید؟
حضرت تبسّم فرمود و فرمود که: «خدا ضعیفان از شیعیان ما را رحم کند، که ایشان اهل تسلیماند که آنچه از ما میشنوند، تسلیم میکنند و اذعان مینمایند». بعد از آن، فرمود که: «آری، ای سعد! و نماز نیز سخن میگوید، و آن را صورت و خلقتی است، امر میکند و نهی مینماید».
سعد میگوید که: رنگ من به جهت این سخن متغیّر شد، و عرض کردم که: اینک چیزی است که نمیتوانم به آن در میان مردمان سخن کنم. پس حضرت امام محمد باقر علیه السلام فرمود
__________________________________________________
(۱). دخان، ۵۶.
(۲). و مراد این است که در آخرت مرگ را درنیابند، لیکن مرگ اوّل را که در دنیا است، دریافتهاند، یا نچشند در آخرت مرگ را، مگر مرگ اوّل، و چشیدن مرگ اوّل که در زمان گذشته اتّفاق افتاده، در زمان آینده محال است؛ پس چشیدن مرگِ متعلّق بر آن محال نیز، محال باشد. و بعضی گفتهاند که: الّا، به معنی بعد است؛ یعنی بعد از مرگ اوّل که در دنیا چشیدهاند؛ و همه معانی، در معنی مراد که جاوید بودن ایشان است، اتّفاق دارند. (مترجم)
که: «آیا مردمانی هستند غیر از شیعیان ما. پس هر که نماز را نشناسد، حقّ ما را انکار کرده است». بعد از آن، فرمود که: «ای سعد! آیا میخواهی که سخن قرآن را به تو بشنوانم؟» سعد میگوید که: عرض کردم: بلی، خدا بر تو صلوات فرستد! فرمود که: « «إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهی عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْکَرِ» «۱»؛ یعنی: «به درستی که نماز باز میدارد از کاری که نزد عقلا قبیح است، و از عملی که شرعاً منتهی عنه است». و هر آینه یاد خدا بزرگتر است». و حضرت فرمود که:
«پس نهی، سخن گفتن است، و فحشا و منکر، مردانی چندند، و ماییم ذکر خدا، و ما بزرگتریم». ( ۱). عنکبوت، ۴۵.