→ الکافی (ط - الاسلامیه) - جلد ۲، حدیث ۲۰۹۹
حدیث امام على (ع) در کتاب الکافي جلد ۲ کِتَابُ الدُّعَاء کِتَابُ فَضْلِ الْقُرْآن بَابُ فَضْلِ الْقُرْآنِ
کتاب الدعاء · روایت شده از امام على عليه السلام
سند
محمد بن يحيي عن عبد الله بن جعفر عن السياري عن محمد بن بكر عن ابي الجارود عن الاصبغ بن نباته عن امير المومنين ص انه قال :
وَ اَلَّذِي بَعَثَ مُحَمَّداً ص بِالْحَقِّ وَ أَكْرَمَ أَهْلَ بَيْتِهِ مَا مِنْ شَيْءٍ تَطْلُبُونَهُ مِنْ حِرْزٍ مِنْ حَرَقٍ أَوْ غَرَقٍ أَوْ سَرَقٍ أَوْ إِفْلاَتِ دَابَّةٍ مِنْ صَاحِبِهَا أَوْ ضَالَّةٍ أَوْ آبِقٍ إِلاَّ وَ هُوَ فِي اَلْقُرْآنِ فَمَنْ أَرَادَ ذَلِكَ فَلْيَسْأَلْنِي عَنْهُ قَالَ فَقَامَ إِلَيْهِ رَجُلٌ فَقَالَ يَا أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ أَخْبِرْنِي عَمَّا يُؤَمِّنُ مِنَ اَلْحَرَقِ وَ اَلْغَرَقِ فَقَالَ اِقْرَأْ هَذِهِ اَلْآيَاتِ اَللََّهُ اَلَّذِي نَزَّلَ اَلْكِتََابَ وَ هُوَ يَتَوَلَّى اَلصََّالِحِينَ وَ مََا قَدَرُوا اَللََّهَ حَقَّ قَدْرِهِ إِلَى قَوْلِهِ سُبْحََانَهُ وَ تَعََالىََ عَمََّا يُشْرِكُونَ فَمَنْ قَرَأَهَا فَقَدْ أَمِنَ اَلْحَرَقَ وَ اَلْغَرَقَ قَالَ فَقَرَأَهَا رَجُلٌ وَ اِضْطَرَمَتِ اَلنَّارُ فِي بُيُوتِ جِيرَانِهِ وَ بَيْتُهُ وَسَطَهَا فَلَمْ يُصِبْهُ شَيْءٌ ثُمَّ قَامَ إِلَيْهِ رَجُلٌ آخَرُ فَقَالَ يَا أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ إِنَّ دَابَّتِيَ اِسْتَصْعَبَتْ عَلَيَّ وَ أَنَا مِنْهَا عَلَى وَجَلٍ فَقَالَ اِقْرَأْ فِي أُذُنِهَا اَلْيُمْنَى وَ لَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِي اَلسَّمََاوََاتِ وَ اَلْأَرْضِ طَوْعاً وَ كَرْهاً وَ إِلَيْهِ يُرْجَعُونَ فَقَرَأَهَا فَذَلَّتْ لَهُ دَابَّتُهُ وَ قَامَ إِلَيْهِ رَجُلٌ آخَرُ فَقَالَ يَا أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ إِنَّ أَرْضِي أَرْضٌ مَسْبَعَةٌ وَ إِنَّ اَلسِّبَاعَ تَغْشَى مَنْزِلِي وَ لاَ تَجُوزُ حَتَّى تَأْخُذَ فَرِيسَتَهَا فَقَالَ اِقْرَأْ لَقَدْ جََاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مََا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَؤُفٌ رَحِيمٌ `فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِيَ اَللََّهُ لاََ إِلََهَ إِلاََّ هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَ هُوَ رَبُّ اَلْعَرْشِ اَلْعَظِيمِ فَقَرَأَهُمَا اَلرَّجُلُ فَاجْتَنَبَتْهُ اَلسِّبَاعُ ثُمَّ قَامَ إِلَيْهِ آخَرُ فَقَالَ يَا أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ إِنَّ فِي بَطْنِي مَاءً أَصْفَرَ فَهَلْ مِنْ شِفَاءٍ فَقَالَ نَعَمْ بِلاَ دِرْهَمٍ وَ لاَ دِينَارٍ وَ لَكِنِ اُكْتُبْ عَلَى بَطْنِكَ آيَةَ اَلْكُرْسِيِ وَ تَغْسِلُهَا وَ تَشْرَبُهَا وَ تَجْعَلُهَا ذَخِيرَةً فِي بَطْنِكَ فَتَبْرَأُ بِإِذْنِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَفَعَلَ اَلرَّجُلُ فَبَرَأَ بِإِذْنِ اَللَّهِ ثُمَّ قَامَ إِلَيْهِ آخَرُ فَقَالَ يَا أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ أَخْبِرْنِي عَنِ اَلضَّالَّةِ فَقَالَ اِقْرَأْ يس فِي رَكْعَتَيْنِ وَ قُلْ يَا هَادِيَ اَلضَّالَّةِ رُدَّ عَلَيَّ ضَالَّتِي فَفَعَلَ فَرَدَّ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَيْهِ ضَالَّتَهُ ثُمَّ قَامَ إِلَيْهِ آخَرُ فَقَالَ يَا أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ أَخْبِرْنِي عَنِ اَلْآبِقِ فَقَالَ اِقْرَأْ أَوْ كَظُلُمََاتٍ فِي بَحْرٍ لُجِّيٍّ يَغْشََاهُ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ مَوْجٌ إِلَى قَوْلِهِ وَ مَنْ لَمْ يَجْعَلِ اَللََّهُ لَهُ نُوراً فَمََا لَهُ مِنْ نُورٍ فَقَالَهَا اَلرَّجُلُ فَرَجَعَ إِلَيْهِ اَلْآبِقُ ثُمَّ قَامَ إِلَيْهِ آخَرُ فَقَالَ يَا أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ أَخْبِرْنِي عَنِ اَلسَّرَقِ فَإِنَّهُ لاَ يَزَالُ قَدْ يُسْرَقُ لِيَ اَلشَّيْءُ بَعْدَ اَلشَّيْءِ لَيْلاً فَقَالَ لَهُ اِقْرَأْ إِذَا أَوَيْتَ إِلَى فِرَاشِكَ قُلِ اُدْعُوا اَللََّهَ أَوِ اُدْعُوا اَلرَّحْمََنَ أَيًّا مََا تَدْعُوا إِلَى قَوْلِهِ وَ كَبِّرْهُ تَكْبِيراً ثُمَّ قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ ع مَنْ بَاتَ بِأَرْضٍ قَفْرٍ فَقَرَأَ هَذِهِ اَلْآيَةَ إِنَّ رَبَّكُمُ اَللََّهُ اَلَّذِي خَلَقَ اَلسَّمََاوََاتِ وَ اَلْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيََّامٍ ثُمَّ اِسْتَوىََ عَلَى اَلْعَرْشِ إِلَى قَوْلِهِ تَبََارَكَ اَللََّهُ رَبُّ اَلْعََالَمِينَ حَرَسَتْهُ اَلْمَلاَئِكَةُ وَ تَبَاعَدَتْ عَنْهُ اَلشَّيَاطِينُ قَالَ فَمَضَى اَلرَّجُلُ فَإِذَا هُوَ بِقَرْيَةٍ خَرَابٍ فَبَاتَ فِيهَا وَ لَمْ يَقْرَأْ هَذِهِ اَلْآيَةَ فَتَغَشَّاهُ اَلشَّيْطَانُ وَ إِذَا هُوَ آخِذٌ بِخَطْمِهِ فَقَالَ لَهُ صَاحِبُهُ أَنْظِرْهُ وَ اِسْتَيْقَظَ اَلرَّجُلُ فَقَرَأَ اَلْآيَةَ فَقَالَ اَلشَّيْطَانُ لِصَاحِبِهِ أَرْغَمَ اَللَّهُ أَنْفَكَ اُحْرُسْهُ اَلْآنَ حَتَّى يُصْبِحَ فَلَمَّا أَصْبَحَ رَجَعَ إِلَى أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ ع فَأَخْبَرَهُ وَ قَالَ لَهُ رَأَيْتُ فِي كَلاَمِكَ اَلشِّفَاءَ وَ اَلصِّدْقَ وَ مَضَى بَعْدَ طُلُوعِ اَلشَّمْسِ فَإِذَا هُوَ بِأَثَرِ شَعْرِ اَلشَّيْطَانِ مُجْتَمِعاً فِي اَلْأَرْضِ
ترجمه
کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۶, ۴۵۵
از امیر المؤمنین (ع) که فرمود: سوگند بدان که محمد (ص) را به راستی فرستاده و خاندانش را گرامی داشته هیچ چیزی نیست که آن را بجوئید از قبیل حرز و دعای حفظ از سوختن و غرق شدن و دزدزدگی و گریختن چهار پا از دست صاحبش و برای یافتن گمشده و برگشتن بنده گریخته جز اینکه همه در قرآن است و هر که آن را خواهد از من بپرسد. گوید: پس مردی برخاست و گفت: یا امیر المؤمنین به من خبر ده از آنچه وسیله ایمنی از سوختن و غرق شدن است! فرمود: این آیات را بخوان: «اللَّهُ الَّذِی نَزَّلَ الْکِتابَ وَ هُوَ یَتَوَلَّی الصَّالِحِینَ» (در سوره اعراف آیه ۱۹۶ چنین است: إِنَّ وَلِیِّیَ اللَّهُ الَّذِی نَزَّلَ الْکِتابَ وَ هُوَ یَتَوَلَّی الصَّالِحِینَ) «وَ ما قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ» (در سورة الزمر: وَ الْأَرْضُ جَمِیعاً قَبْضَتُهُ یَوْمَ الْقِیامَةِ وَ السَّماواتُ مَطْوِیَّاتٌ بِیَمِینِهِ) الی قوله تَعالی: «عَمَّا یُشْرِکُونَ»، هر که آنها را بخواند از سوختن و غرق شدن در امان است. گوید: مردی آنها را خواند و آتش در خانههای همسایگانش در گرفت و خانه او میان آنها بود و هیچ آسیبی بدان نرسید. سپس مردی دیگر نزدِ آن حضرت بپا خاست و گفت: یا امیر المؤمنین راستی که چهار پای من چموشی میکند و من از آن در ترس و هراسم! فرمود: در گوش راستش بخوان (۸۳ سوره آل عمران): «وَ لَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِی السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ طَوْعاً وَ کَرْهاً وَ إِلَیْهِ یُرْجَعُونَ»، و آن را خواند و آن چهار پا رام شد. مرد دیگری برخاست و گفت: یا امیر المؤمنین راستی که سرزمین زندگی من، سرزمین پُر درندهای است و درندهها به خانه من در آیند و برنگردند تا شکار خود را بگیرند! فرمود: این آیه را بخوان (۱۳۸ سوره توبه): «لَقَدْ جاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ عَزِیزٌ عَلَیْهِ ما عَنِتُّمْ حَرِیصٌ عَلَیْکُمْ بِالْمُؤْمِنِینَ رَؤُفٌ رَحِیمٌ» (۱۳۹): «فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِیَ اللَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ وَ هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِیمِ» و آن مرد آنها را خواند و درندهها از او کناره گرفتند.
سپس مردی دیگری خدمت او برخاست و گفت: یا امیر المؤمنین در شکمِ من آب زرد است (بیماری بوده) آیا وسیله شفائی دارد؟ فرمود: آری، بیمصرف کردن درهم و دینار، آیة الکرسی را بر شکم خود بنویس و آن را بشوی و بنوش و آن را پسانداز کن در شکمت، به اذن خدا عز و جل بهبود میشوی، و آن مرد چنین کرد و بهبود یافت. سپس دیگری نزد آن حضرت برخاست و گفت: ای امیر المؤمنین به من گزارشی در باره حیوان گمشده بده! فرمود: سوره یس را در دو رکعت بخوان و بگو: ای رهنمای گمراه شده، حیوان گمشدهام را به من برگردان، آن کار را کرد و خدای عز و جل گمشده او را برگردانید. سپس دیگری برخاست و گفت: یا امیر المؤمنین از بنده گریخته به من گزارشی بده! فرمود: این آیه را بخوان (۴۰ سوره نور): «أَوْ کَظُلُماتٍ فِی بَحْرٍ لُجِّیٍّ یَغْشاهُ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ سَحابٌ ظُلُماتٌ بَعْضُها فَوْقَ بَعْضٍ إِذا أَخْرَجَ یَدَهُ لَمْ یَکَدْ یَراها» تا قولش: «مَنْ لَمْ یَجْعَلِ اللَّهُ لَهُ نُوراً فَما لَهُ مِنْ نُورٍ» و آن مرد آن را خواند و بنده گریختهاش برگشت. سپس دیگری نزد آن حضرت ایستاد و گفت: یا امیر المؤمنین در باره دزد بردن به من گزارش بده که پیوسته هر شب به من دزدی میشود! به او فرمود: چون به بستر خود آرمیدی این آیه را بخوان (۱۱۰ سوره اسراء): «قُلِ ادْعُوا اللَّهَ و ادعوا الرَّحْمنَ أَیًّا ما تَدْعُوا» تا «و کبّره تکبیراً». سپس امیر المؤمنین (ع) فرمود: هر که در بیابان بیسکنه شب گذراند و این آیات را بخواند (۵۴ سوره اعراف): «إِنَّ رَبَّکُمُ اللَّهُ الَّذِی خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ فِی سِتَّةِ أَیَّامٍ ثُمَّ اسْتَوی عَلَی الْعَرْشِ» تا قول خدا: «تَبارَکَ اللَّهُ رَبُّ الْعالَمِینَ» فرشتهها او را حفظ کنند و شیاطین از او دور شوند. گوید آن مرد به سفر رفت و نزدیک ویرانهای رسید و شب را در آنجا بسر برد و این آیات را نخواند و شیطان پیرامونش آمد و بینی او را گرفت و رفیقش به او گفت: به او مهلت بده، و آن مرد بیدار شد و آیه را خواند و شیطان به رفیقش گفت: خدا بینی تو را به خاک بمالد، اکنون او را تا صبح پاسبانی و نگهداری کن، و چون صبح کرد نزد امیر المؤمنین (ع) برگشت و به او گزارش داد و گفت: در سخن تو شفاء و تندرستی یافتم، و پس از بر آمدن آفتاب بدان جا رفت و دید جای پای شیطان در روی زمین فراهم است.
مصطفوی, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۴, ۴۳۱
اصبغ بن نباته از امیر المؤمنین علیه السّلام حدیث کند که فرمود: سوگند بدان که محمد (ص) را بحقیقت برانگیخته و خاندانش را گرامی داشته هیچ چیزی نیست که شما آن را بجوئید از حرز و دعاهائی که برای محافظت از سوختن یا غرق شدن یا دزد یا گریختن چهارپائی از دست صاحبش یا گمشدهای یا بنده فراری، جز اینکه در قرآن است، هر که خواهد از من بپرسد (تا باو بگویم) گوید: پس مردی برخاست و عرضکرد: یا امیر المؤمنین مرا آگاه کن از آنچه برای محافظت از سوختن و غرق شدن است؟ فرمود: این آیات را بخوان: اللَّهُ الَّذِی نَزَّلَ الْکِتابَ وَ هُوَ یَتَوَلَّی الصَّالِحِینَ (سوره اعراف آیه ۱۹۶- و اول آیه این طور است: إِنَّ وَلِیِّیَ اللَّهُ الَّذِی نَزَّلَ الْکِتابَ ... و آیه: وَ ما قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ تا بگفتارش: سُبْحانَهُ وَ تَعالی عَمَّا یُشْرِکُونَ (سوره زمر آیه ۱۷- و تمام آیه این طور است: وَ ما قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ وَ الْأَرْضُ جَمِیعاً قَبْضَتُهُ یَوْمَ الْقِیامَةِ وَ السَّماواتُ مَطْوِیَّاتٌ بِیَمِینِهِ سُبْحانَهُ وَ تَعالی عَمَّا یُشْرِکُونَ پس هر که این آیات را بخواند از سوختن و غرق شدن ایمن است، گوید: پس مردی آن را خواند و آتش در خانههای همسایگانشانش در گرفت و خانه او هم وسط آن خانهها بود و (از برکت آن آیات که خوانده بود) آسیبی باو نرسید، سپس مرد دیگری برخاست و عرضکرد: یا امیر المؤمنین حیوانی که زیر پای من هست چموشی میکند و من از آن ترسانم؟ فرمود: در گوش راستش (این آیه را) بخوان: وَ لَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِی السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ طَوْعاً وَ کَرْهاً وَ إِلَیْهِ یُرْجَعُونَ (سوره آل عمران آیه ۸۳) و آن مرد این آیه را خواند و آن حیوان برای او رام گردید.
مرد دیگری برخاست و عرضکرد: ای امیر مؤمنان سرزمین ما جای درندگان است و درندگان بخانه من درآیند و تا شکار خود را نگیرند از آنجا نگذرند؟ فرمود: (این دو آیه را) بخوان: لَقَدْ جاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ عَزِیزٌ عَلَیْهِ ما عَنِتُّمْ حَرِیصٌ عَلَیْکُمْ بِالْمُؤْمِنِینَ رَؤُفٌ رَحِیمٌ* فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِیَ اللَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ وَ هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِیمِ (سوره توبه آیههای ۱۳۸ و ۱۳۹) پس آن مرد این دو آیه را خواند و درندگان از او دور شدند.
سپس مرد دیگری برخاست و عرضکرد: ای امیر مؤمنان در شکم من آب زردی است (که موجب بیماری من شده است) آیا شفائی دارد؟ فرمود: آری (بیپول) و بدون صرف کردن درهمی و نه دیناری، بنویس آیة الکرسی را بر شکمت و آن را بشوی و بیاشام و آن را در شکمت ذخیره کن (محتمل است مقصود این باشد که تا مقداری از زمان روی آن چیزی مخور که در شکمت بماند) بخواست خدای عز و جل بهبودی یابی و آن مرد انجام داد و بخواست خداوند بهبودی یافت.
سپس دیگری برخاست و عرضکرد: یا أمیر المؤمنین از (آنچه برای پیدا کردن حیوان) گمشده (فایده دارد) مرا آگاه فرما؟ فرمود: سوره یس را در دو رکعت نماز بخوان و بگو: «یا هادی الضالة رد ضالتی» (یعنی ای راهنمای گمشده گمشده مرا بمن باز گردان) پس آن را انجام داد و خدای عز و جل حیوان گمشدهاش را باو برگردانید.
سپس دیگری برخاست و عرضکرد: ای امیر مؤمنان برای بنده گریخته دستوری فرما فرمود:
بخوان (این آیه را): أَوْ کَظُلُماتٍ فِی بَحْرٍ لُجِّیٍّ یَغْشاهُ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ مَوْجٌ تا گفتارش: وَ مَنْ لَمْ یَجْعَلِ اللَّهُ لَهُ نُوراً فَما لَهُ مِنْ نُورٍ (سوره نور آیه ۴۰) و آن مرد آن را گفت و بنده فراریش بسوی او بازگشت.
سپس مرد دیگری برخاست و عرضکرد: یا أمیر المؤمنین برای ایمنی از دزدی چیزی بفرما زیرا که پیوسته پشت سرهم شبها از من دزدی شود؟ فرمود: چون ببستر خواب رفتی (این آیه را بخوان):
قُلِ ادْعُوا اللَّهَ أَوِ ادْعُوا الرَّحْمنَ أَیًّا ما تَدْعُوا تا گفتارش: وَ کَبِّرْهُ تَکْبِیراً (سوره اسراء آیه ۱۱۰) سپس امیر المؤمنین علیه السّلام فرمود: هر کس در بیابانی خالی از سکنه شبی را بسر برد و این آیه را بخواند إِنَّ رَبَّکُمُ اللَّهُ الَّذِی خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ فِی سِتَّةِ أَیَّامٍ ثُمَّ اسْتَوی عَلَی الْعَرْشِ تا گفتارش: تَبارَکَ اللَّهُ رَبُّ الْعالَمِینَ (سوره اعراف آیه ۵۴) فرشتگان او را محافظت کنند و شیاطین از او دور شوند، گوید: پس آن مرد (یعنی مردی که برای ایمنی از دزدی پرسش کرده بود، یا مرد دیگری) رفت و بویرانهای رسید و شب را در آنجا خوابید و این آیات را نخواند، پس شیطان بسراغش آمد و بینی آن مرد را گرفت، رفیقش باو گفت:
مهلتش بده، آن مرد (از این حرف) از خواب پرید و آیهای را (که حضرت فرموده بود) خواند، پس شیطان برفیقش گفت: خدا بینی تو را بخاک مالید، اکنون باید تا بصبح او را محافظت و پاسداری کنی، چون صبح شد نزد امیر المؤمنین علیه السّلام آمد و جریان را گفت و عرضکرد: در سخن شما شفاء و راستی یافتم، و پس از بالا آمدن آفتاب بدان جا رفت و جای موی شیطان را در زمین دید.
محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۴, ۶۶۱
محمد بن یحیی، از عبد الرحمان بن جعفر، از سیّاری، از محمد بن بکر، از ابو الجارود، از اصبغ بن نباته، از امیرالمؤمنین- صلوات اللَّه علیه- روایت کرده است که فرمود: «به حق آن کسی که محمد صلی الله علیه و آله را به راستی فرستاده و خاندانش را گرامی داشته، که چیزی از حرز نیست که شما آن را طلب کنید (یا مردم آن را طلب کنند)، از برای دفع سوختن یا غرق شدن یا دزدی یا گریختن چهارپا از صاحبش یا گم شده یا بندهای گریخته، مگر آنکه آن در قرآن است. پس هر که این را خواهد، مرا از آن سؤال کند». پس مردی به سوی آن حضرت برخاست و عرض کرد که: یا امیرالمؤمنین! مرا خبر ده از آنچه از سوختن و غرق شدن ایمن میگرداند. فرمود که: «این آیهها را بخوان: «اللَّهُ الَّذِی نَزَّلَ الْکِتابَ وَ هُوَ یَتَوَلَّی الصَّالِحِینَ» «۱» «وَ ما قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ»، تا قول آن جناب که میفرماید: «سُبْحانَهُ وَ تَعالی عَمَّا یُشْرِکُونَ» «۲». که هر که اینها را بخواند، به حقیقت که از سوختن و غرق شدن ایمن گردیده».
اصبغ گفت که: پس مردی اینها را خوانده، آتش در خانههای همسایگانش درگرفت، و خانه او در میان آنها بود، و به او چیزی نرسیده و آتش در آن نیفتاد «۳».
پس دیگری به سوی آن حضرت برخاست و عرض کرد که: یا امیرالمؤمنین! به درستی که حیوان من بر من سرکشی میکند و من از آن ترسانم. فرمود که: «این را در گوش راستش بخوان که: «وَ لَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِی السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ طَوْعاً وَ کَرْهاً وَ إِلَیْهِ یُرْجَعُونَ» «۴»؛ یعنی: و از برای خدا گردن نهاده، هر که در آسمانها و زمین است، از روی رغبت و نفرت و کراهت، و به سوی او و جزایش باز گردانیده خواهید شد یا خواهند شد». پس آن مرد این را خواند و حیوانش از برایش رام شد.
و مردی دیگر به سوی آن حضرت برخاست و عرض کرد که: یا امیرالمؤمنین! به درستی که زمینی که من در آن میباشم، زمینی است درندهزار که درنده بسیار در آنجا میباشند، و به درستی که درندگان در منزل من درمیآیند، و تا طعمه خود را نگیرند، از آنجا نمیروند.
حضرت فرمود که: «این را بخوان که: «لَقَدْ جاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ عَزِیزٌ عَلَیْهِ ما عَنِتُّمْ حَرِیصٌ عَلَیْکُمْ بِالْمُؤْمِنِینَ رَؤُفٌ رَحِیمٌ* فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِیَ اللَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ وَ هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ
__________________________________________________
(۱). اعراف، ۱۹۶.
(۲). زمر، ۶۷.
(۳). آیه اوّل، در سوره اعراف است و دویم، در سوره زمر، و از صدر اوّل، انّ ولیّی ذکر نشده، و از وسط دویم، «وَ الْأَرْضُ جَمِیعاً قَبْضَتُهُ یَوْمَ الْقِیامَةِ وَ السَّماواتُ مَطْوِیَّاتٌ بِیَمِینِهِ». و ترجمه آیه اوّل آنکه: «به درستی که یار من یا متولّی کار و صاحب اختیار من، خدایی است که فرو فرستاده قرآن رای، و او است که دوست دارد شایستگان رای، و کار ایشان رای میسازد و ایشان رای از ضرر دشمنان محافظت مینمایند». و ترجمه آیه دویم: «و تعظیم نکردند خدا رای، حقّ تعظیم او، و قدرش رای ندانستند، و زمین، همه، یک قبضه او است در روز قیامت، و آسمانها پیچیده خواهند شد به دست راستش که عبارت است از قدرت. منزّه و پاک است ذات او، و برتری دارد از آنچه شرک میآورند و شریک وی میسازند». (مترجم)
(۴). آل عمران، ۸۳.
الْعَظِیمِ» «۱»؛ یعنی: هر آینه به تحقیق که آمد شما را فرستادهای از خود شما و از جنس شما در بشریّت، دشوار است بر او رنج و زحمت شما، حریص است بر شما بر همه گروندگان، مهربان است و بخشاینده؛ پس اگر برگردند از یاری یا اعراض کنند از ایمان، پس بگو که:
بسنده است مرا خدا که هیچ معبودی نیست به حق، مگر او. بر او توکّل کردهام و کار خود را به او وا گذاشتهام، و او است پروردگار عرش بزرگ». پس آن مرد، این دو آیه را خواند، و درندگان از او دوری میکردند و دیگر به خانهاش نیامدند.
پس دیگری به سوی آن حضرت برخاست و عرض کرد که: یا امیرالمؤمنین! به درستی که زردآب در شکم من است. پس آیا هیچ شفایی هست؟ فرمود: «آری، بی درم و دینار.
آیة الکرسی را بر شکم خود مینویسی، و آن را میشویی و آب آن را مینُوشی، و آن را در شکمت ذخیره و پسانداز قرار میدهی. پس به اذن خدای عز و جل بِهْ میشوی». پس آن مرد چنین کرد و بِهْ شد.
پس دیگری به سوی آن حضرت برخاست و عرض کرد: یا امیرالمؤمنین! مرا خبر ده از گم شده و چاره آن. فرمود که: «دو رکعت نماز بگذار، و در هر دو رکعت سوره یس را بخوان و بگو: یا هادِیَ الضَّالَّةِ رُدَّ عَلَیَّ ضالَّتی؛ یعنی: ای رهنمای چیز گم شده! برگردان بر من گم شده مرا». پس آن مرد چنین کرد و خدا گم شدهاش را بر او برگردانید.
پس دیگری به سوی آن حضرت برخاست و عرض کرد که: یا امیرالمؤمنین! مرا خبر ده از بنده گریخته و چیزی که چاره آن باشد. فرمود که: «این آیه را بخوان: «أَوْ کَظُلُماتٍ فِی بَحْرٍ لُجِّیٍّ یَغْشاهُ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ مَوْجٌ»، تا فرموده آن جناب: «وَ مَنْ لَمْ یَجْعَلِ اللَّهُ لَهُ نُوراً فَما لَهُ مِنْ نُورٍ» «۲»، (و آنچه ذکر آن شده از آیه این است که: «مِنْ فَوْقِهِ سَحابٌ ظُلُماتٌ بَعْضُها فَوْقَ بَعْضٍ إِذا أَخْرَجَ یَدَهُ لَمْ یَکَدْ یَراها» «۳». و ترجمهاش آنکه): یا کِردار کُفّار، چون تاریکیهای متراکم است در دریای عمیق بسیار آب که آن کنارش دیده نشود، دم به دم میپوشد آن را موجی که از بالای آن موجی دیگر است. از زبَر موج دویم، ابری است که روشنی ستارهها را میپوشد. این تاریکیها است که پارهای از آن در بالای پارهای دیگر متراکم شده. چون بیرون آورد کسی که در آن افتاده دست خود را، نزدیک نباشد که ببیند آن را، چه جای آنکه آن را ببیند، و هر که خدا از برایش نور و روشنی هدایت و ایمان و نظر لطف و توفیق قرار نداده، پس او را هیچ
__________________________________________________
(۱). توبه، ۱۲۸ و ۱۲۹.
(۲). نور، ۴۰.
(۳). نور، ۴۰.
نوری نیست». پس دیگری به سوی آن حضرت برخاست و عرض کرد که: یا امیرالمؤمنین! مرا خبر ده از دزدی و چیزی که از برایش حرز و مانع باشد؛ زیرا که، پیوسته در شب، چیزی چند از مال من دزدیده میشود. فرمود که: «چون در رختخوابت جا بگیری، این را بخوان که: «قُلِ ادْعُوا اللَّهَ أَوِ ادْعُوا الرَّحْمنَ»، تا قول آن جناب «وَ کَبِّرْهُ تَکْبِیراً» «۱»».
پس امیرالمؤمنین فرمود که: «هر که در بیابانی شب به روز آورد و این آیه را بخواند که:
«إِنَّ رَبَّکُمُ اللَّهُ الَّذِی خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ فِی سِتَّةِ أَیَّامٍ ثُمَّ اسْتَوی عَلَی الْعَرْشِ»، تا قول آن جناب:
«تَبارَکَ اللَّهُ رَبُّ الْعالَمِینَ» «۲»، فرشتگان او را حراست و محافظت نمایند، و شیاطین از او دور شوند».
اصبغ گفت: پس آن مرد رفت، ناگاه به ده خرابی رسید و شب در آنجا ماند، و این آیه را نخواند. پس شیاطین او را فرو گرفتند، و دید که یکی از آنها دهانش را گرفته. پس رفیقش به او گفت که: او را مهلت ده، و آن مرد بیدار شد و این آیه را خواند. پس آن شیطان به رفیق خود گفت که: خدا بینی تو را بر خاک مالد و تو را خوار گرداند، اکنون او را پاسبانی و محافظت کن تا صبح کند، و چون صبح کرد، به سوی امیرالمؤمنین علیه السلام برگشت و آن حضرت را خبر داد و عرض کرد که: در سخن تو شفا و راستی دیدم. و بعد از طلوع آفتاب به آن موضعی که شب خوابیده بود رفت. ناگاه دید که اثر موی شیطان که در زمین کشیده بود، ظاهر بود.
__________________________________________________
(۱). اسرا، ۱۱۰ و ۱۱۱. و آنچه طیّ ذکر آن شده از قرآن در اینجا، این است که: «أَیَّا ما تَدعُوا فَلَهُ الْاسْمآءُ الْحُسْنی وَلا تَجْهَرْ بِصَلاتِکَ وَلا تُخافِتْ بِها وَابْتَغِ بَیْنَ ذلِکَ سَبیلًا وَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذی لَمْ یَتَّخِذْ وَلَداً وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ شَریکُ فِی الْمُلْکِ وَلَمْ یَکُنْ لَهُ وَلِّیٌ مِنَ الذُّلِّ». و ترجمهاش آنکه: «بگو: بخوانید خدا را یا بخوانید رحمن را؛ یعنی ذات مقدّس را به هر یک از این دو نام که خواهید، بنامید، هر یک را که بخوانید، و او را به آن بنامید، خوب است؛ زیرا که او را نامهای نیکوتر است. و آشکار مکن نماز خود را، و آهسته مخوان آن را، و طلب کن میان جهر و مخافته [/ با صدای آهسته]، راهی را که میانه و حدّ وسط باشد. و بگو که: ستایش از برای خدایی است که فرا نگرفت فرزندی را، و نبود و نیست او را انبازی در پادشاهی و الوهیّت، و نیست او را دوست و یاور و کارگزاری از جهت مذلّت و خواری، و تعظیم کن او را، تعظیم کردنی». (مترجم)
(۲). اعراف، ۵۴. و آنچه طیّ ذکر آن شده از آیه، در اینجا این است که: «یُغْشِی اللَّیْلَ النَّهارَ یَطْلُبُهُ حَثْیثاً وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَوَالنُّجُومَ مُسَخَّرَاتٍ بِأَمْرِهِ أَلا لَهُ الْخَلْقُ وَالْامْرُ»؛ یعنی: «به درستی که پروردگار شما خدا است، که آفرید آسمانها و زمین را در شش روز که عبارتاست از شش دوره فلک اطلس، چنان که در مجلّد اوّل از تحفة الاولیآء مذکور شد؛ پس متولی شد بر عرش، که کنایه است از غلبه و تسلّط. در میکشد شب تاریک را در روز روشن؛ یعنی پوشیده میگرداند روشنایی روز را به تاریکی شب، و به عکس، میجوید شب و روز را؛ یعنی از پی آن در میآید شتابان، و آفرید آفتاب و ماه و ستارگان را، در حالتی که رامشدگانند به فرمان او؛ یعنی مطیع فرمان اویند در مجاری خود، و خلق اینها برای منافع بندگان است. بدانید و آگاه باشید! که او را است آفریدن و فرمان دادن، نه غیر او. بزرگوار و متعالی است از صفات مخلوقات در ذات و صفات، یا ثابت است بر دوام، و یا کثیر البرکات. خدایی که پروردگار و آفریدگار همه جهانیان است». (مترجم)
راویان