کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۴, ۶۹
از عیسی بن السری ابی الیسع گوید: به امام صادق (ع) گفتم: به من از دعائم اسلام خبر بده همانها که روا نیست احدی از معرفت چیزی از آنها کوتاهی کند آنچه که هر کس در معرفت چیزی از آنها کوتاهی کند دینش تباه شود و خدا عملی از او نپذیرد و هر که آنها را بداند و بدان عمل کند، دینش شایسته باشد و عملش پذیرفته گردد و در آن روشی که دارد برای نادانی در هیچ امری کار بر او تنگ نشود.
در پاسخ فرمود: آنها شهادت به یگانگی خدا و ایمان به رسالت محمد (ص) و اقرار به این است که هر چه از جانب خدا آورده حق است و در عهده داشتن حقی در اموال که زکاة است و قبول ولایتی که خدا بدان فرمان داده یعنی ولایت آل محمد (ص).
گوید: به آن حضرت گفتم: آیا در ولایت شرط مخصوصی است و فضیلتی که مستحق آن بدان شناخته شود؟
فرمود: آری، خدا عز و جل فرماید (۵۹ سوره نساء): «أیا کسانی که گرویدند اطاعت کنید خدا را و اطاعت کنید رسول را و صاحب الامر خود را» و رسول خدا (ص) فرموده است: هر که بمیرد و نشناسد امام خود را، به مردن جاهلیت مرده است، رسول خدا بود و علی (ع) امام بود و دیگران در برابر او معاویه را امام دانستند، سپس حسن (ع) بود و سپس حسین و دیگران گفتند یزید بن معاویه و حسین بن علی (ع) برابرند، و در اینها برابری نبود (علی کجا و معاویه کجا حسین بن علی کجا و یزید کجا؟ سپس خموشی گرفت و باز فرمود: توضیح بیشتری ندهم؟
حَکَم أعور گفت: چرا، قربانت؟
فرمود: سپس علی بن الحسین (ع) بود و پس از او محمد بن علی ابا جعفر، شیعه پیش از ابی جعفر مناسک حج و حلال و حرام خود را هم نمیدانستند و علم آنها به جایی رسید که مردم به دانها نیازمند شدند، پس از این که آنها نیاز به مردم داشتند و هم چنین است امروز، زمین بیامام نباشد و هر که بمیرد و امام خود را نشناسد به مردن جاهلیت مرده و تو از همه وقت به معرفت امام محتاجتری همان وقت که جانت به گلویت رسد (با دست اشاره به گلویش نمود) و دنیا از دست برود بگوئی که: هر آینه من در مذهب خوبی بودم (که اقرار به امام بر حق و متابعت او است).
مصطفوی, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۳, ۳۲
عیسی بن سری گوید: بامام صادق علیه السّلام عرضکردم: ارکان اسلام را بمن خبر ده، آن ارکان که برای هیچ کس کوتاهی در شناسائی آنها روا نیست و کسی که در شناسائی آنها کوتاهی کند، دین خود را تباه ساخته و خدا کردار او را نپذیرد و هر که آن ارکان را بشناسد و بآنها عمل کند: دینش شایسته گشته و کردارش پذیرفته شده و با روشی که دارد (که ارکان اسلام را میداند و بآنها عمل میکند) ندانستن هیچ امر دیگر، برای او تنگی و فشار نیاورد؟ فرمود گواهی دادن به یکتائی خدا و اینکه محمد صلی اللَّه علیه و آله فرستاده خداست و اقرار بآنچه او از جانب خدا آورد و اینکه زکاة اموال حق است و ولایتی «۱» که خدای عز و جل بدان امر فرموده است و آن ولایت آل محمد صلی اللَّه علیه و آله است.
عرضکردم: آیا نسبت بامر ولایت دلیل مخصوصی برای کسی که ادعاء آن فضیلت کند میباشد که بآن شناخته شود؟ [آیا نسبت بولایت بیان و برهان مخصوصی رسیده است که متمسک بآن شناخته شود؟] فرمود آری، خدای عز و جل فرماید: «کسانی که ایمان آوردهاید! اطاعت کنید خدا را و اطاعت کنید پیغمبر و والیان امر از خودتان را، ۵۹ سوره ۴» و رسول خدا صلی اللَّه علیه و آله فرمود: هر که بمیرد و امام و پیشوای خود را نشناسد بمرگ دوران جاهلیت مرده است. و امام و پیشوای مردم پیغمبر صلی اللَّه علیه و آله بود و علی علیه السّلام و دیگران گفتند: معاویه امام بوده است، سپس حسن علیه السّلام بود و بعد از او حسین علیه السّلام
__________________________________________________
(۱) ولایت (بکسر واو) بمعنی امارت و اولویت تصرف است که در آیه وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ بآن امر شده است و (بفتح واو) بمعنی محبت و یاری و اطاعت و اعتقاد بامامت است. مرحوم مجلسی گوید: معنی دوم در اینجا مناسبتر است.
و دیگران گفتند. یزید بن معاویة [و حسین بن علی] ولی برابر نباشند، برابر نباشند (پر واضح است که معاویه در برابر علی علیه السّلام و یزید در برابر حسین علیه السّلام قابلیت امامت ندارند) سپس سکوت نمود و باز فرمود:
برایت زیادتر بگویم؟ حکم اعور عرضکرد: آری قربانت گردم، فرمود: سپس علی بن الحسین امام بود و بعد از او ابو جعفر محمد بن علی، و شیعیان پیش از ابو جعفر مناسک حج و حلال و حرام خود را نمیدانستند، چون ابو جعفر آمد، در علم را گشود و مناسک حج و حلال و حرام مردم را بیان فرمود، تا آنجا که مردمی که شیعه بآنها محتاج بودند (در امر مناسک و حلال و حرام) خود محتاج شیعه گشتند، و امر امامت این گونه میباشد، زمین بیامام باقی نماند و هر که بمیرد و امامش را نشناسد، بمرگ جاهلیت مرده است، و زمانی که از همه بیشتر احتیاج داری بروشی که داری (عقیده تشیع) زمانی است که نفست باینجا برسد- با دست اشاره بگردنش فرمود- و دنیا از تو بریده شود، خواهی گفت: عقیده خوبی داشتم (یعنی هنگام جاندادن عظمت و فضیلت ولایت خویش را میفهمی).
محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۳, ۵۷
محمد بن یحیی، از احمد بن محمد، از صفوان بن یحیی، از عیسی بن سرّی- یعنی ابو الیسع- روایت کرده است که گفت: به خدمت امام جعفر صادق علیه السلام عرض کردم:
مرا خبر ده به ستونهای دین اسلام که کسی را نمیرسد که از شناختن چیزی از آنها کوتاهی کند، و آنچه هر کس از شناختن چیزی از آن کوتاهی کند، دینش بر او تباه شود، و عملش از او مقبول نگردد. و هر که آنها را بشناسد و به آنها عمل کند، دینش از برایش درست شود، و عملش از او مقبول گردد، و تنگی و گناهی به او نرسد از آنچه در آن است، به جهت جهالت به چیزی از امور دین که آن را ندانسته.
فرمود: «شهادت دادن است به آنکه خدایی نیست، مگر خدا، و ایمان آوردن به اینکه محمد رسول خدا صلی الله علیه و آله است، و اقرار کردن به آنچه محمد آن را از نزد خدا آورده، و در اموال حقّی هست که عبارت است از زکات، و ولایت و دوستی که خدای عز و جل به آن امر فرموده؛ یعنی ولایت آل محمد صلی الله علیه و آله، که طاعت و معرفت ایشان است».
راوی میگوید: به حضرت عرض کردم: آیا در باب ولایت چیزی هست از کتاب و سنّت یا غیر آن، از چیزی دیگر که عبارت است ازفضل و کمال مخصوصی که شناخته شود از برای آن، که به او متمسّک میشود؟ فرمود: «آری، خدای عز و جل فرموده است: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللَّهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ» «۲». و رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: هر که بمیرد در حالی که امام خود را نشناسد، میمیرد به روش مردن جاهلیت (که بر کفر میمردند). و آن کس رسول خدا صلی الله علیه و آله بود و علی علیه السلام بود، و دیگران گفتند که: معاویه بود. بعد از آن، امام حسن بود.
بعد از آن، امام حسین بود. و دیگران گفتند که: یزید، پسر معاویه، بود. و در میان این دو
__________________________________________________
(۲). نساء، ۵۹.
[گونه] امام، به هیچ نوع تسویه و برابری نیست».
راوی میگوید: پس حضرت ساکت شد. بعد از آن فرمود: «زیادتر به تو بگویم؟» حکم اعور به حضرت عرض کرد: آری، فدای تو گردم!
فرمود: «بعد از آن، علی بن الحسین بود. بعد از آن، ابوجعفرمحمد بن علی بود. و پیش از آنکه ابوجعفر موجود شود، شیعیان بودند، و ایشان مناسک حج و حلال و حرام خویش را نمیشناختند، تا آنکه ابوجعفر علیه السلام به وجود آمد و درِ علم را از برای ایشان گشود، و مناسک حج و حلال و حرام ایشان را از برای ایشان بیان فرمود، به مرتبهای که مردم به ایشان محتاج گردیدند، بعد از آنکه ایشان به مردم محتاج بودند. و امر همچنین خواهد بود، و زمین نمیباشد، مگر به امام، که بدون وجود ذیجودش برپا نخواهد بود. و هر که بمیرد و امام خود را نشناسند، به روش مردن جاهلیت خواهد مرد. و وقتی که از همه اوقات احتیاجت بیشتر است به سوی آنچه تو بر آن هستی از اعتقاد حق، آن وقتی است که جانت برسد به اینجا- و به دست خود اشاره به گلوی مبارک خویش فرمود-، و دنیا از تو بریده شود، و در آن هنگام خواهی گفت: هر آینه بر امر خوبی بودهام و اعتقاد درستی داشتهام».
ابوعلی اشعری، از جعفر صادق علیه السلام مثل این را روایت کرده است.