1- تنها آشنايى با مفاهيم، تلاوت و آموزش قرآن کافى نيست، بلکه عمل لازم است. «اتْلُ- أَقِمِ»
قرآن و نماز، در رأس برنامه‌هاى تربيتى است. «اتْلُ- أَقِمِ»
3- رابطه پيامبر با مردم از طريق تلاوت آيات قرآن و ابلاغ اوامر خداوند به آنان و رابطه او با خدا از طريق عبادت و نماز است. «اتْلُ- أَقِمِ»
4- در تبليغ و ارشاد، حکمت و آثار دستورها دينى را بيان کنيم. «أَقِمِ الصَّلاةَ إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْکَرِ»
5- در پيشگاه خداوند، نماز از عظمت و جايگاه خاصّى برخودار است. «أَقِمِ الصَّلاةَ إِنَّ الصَّلاةَ» (تکرار کلمه‌ى «صلاة»)
6- نقش اصلاحى نماز در فرد و جامعه حدسى و پيشنهادى نيست، بلکه قطعى است. «إِنَّ الصَّلاةَ» (کلمه‌ى «انّ» و جمله‌ى اسميه)
7- اگر نمازِ انسان، او را از فحشا و منکر باز نداشت، بايد در قبولى نماز خود شک کند. «إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى»
8- گسترش کارهاى نيک و معروف، به طور طبيعى مانع رشد منکر است.
«الصَّلاةَ تَنْهى»
9- علم خداوند، ضامن اجراى صحيح دستورهاى اوست. «وَ اللَّهُ يَعْلَمُ ما تَصْنَعُونَ»
10- در نماز، انواع راز و رمزها، هنرها و سليقه‌ها نهفته است. «ما تَصْنَعُونَ»
نماز و بازدارندگى از منکرات
سؤال: چگونه نماز فرد و جامعه را از فحشا و منکر باز مى‌دارد؟
پاسخ: 1. ريشه‌ى تمام منکرات غفلت است و خداوند در آيه 179 سوره‌ى اعراف، انسان غافل را از حيوان بدتر شمرده است. «أُولئِکَ کَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولئِکَ هُمُ الْغافِلُونَ» و نماز چون ياد خدا و بهترين وسيله‌ى غفلت‌زدايى است، پس زمينه‌ى منکرات را از بين مى‌برد.
2. اقامه‌ى نماز و داشتن رنگ الهى، مانع گرفتن رنگ شيطانى است. چنانکه کسى‌که لباس
جلد 7 - صفحه 152
سفيد بپوشد، حاضر نيست در جاى کثيف و آلوده بنشيند.
3. در کنار نماز، معمولًا توصيه به زکات شده است، که فرد را از منکر بخل و بى‌تفاوتى در برابر محرومان و جامعه را از منکر فقر که زمينه‌ى رويکرد به منکرات است، رها مى‌سازد.
4. نماز، داراى احکام و دستوراتى است که رعايت هر يک از آنها انسان را از بسيارى گناهان باز مى‌دارد، مثلًا:
* شرط حلال بودن مکان و لباس نمازگزار، انسان را از تجاوز به حقوق ديگران باز مى‌دارد.
* رعايت شرط پاک بودن آب وضو، مکان، لباس و بدن نمازگزار، انسان را از آلودگى و بى‌مبالاتى دور مى‌کند.
* شرط اخلاص، انسان را از منکر شرک، ريا و سُمعه باز مى‌دارد.
* شرط قبله، انسان را از منکر بى‌هدفى و به هر سو توجّه کردن باز مى‌دارد.
* رکوع و سجده، انسان را از منکر تکبّر باز مى‌دارد.
* توجّه به پوشش مناسب در نماز، انسان را از منکر برهنگى و بى حيايى حفظ مى‌کند.
* توجّه به عدالت امام جماعت، سبب دورى افراد از فسق و خلاف مى‌شود.
* نماز جماعت، انسان را از گوشه‌گيرى نابجا نجات مى‌دهد.
* احکام و شرايط نماز جماعت، بسيارى از ارزش‌ها را زنده مى‌کند از جمله: مردمى بودن، جلو نيافتادن از رهبر، عقب نماندن از جامعه، سکوت در برابر سخن حقّ امام جماعت، نظم و انضباط، ارزش‌گذارى نسبت به انسان‌هاى با تقوا، دورى از تفرقه، دورى از گرايش‌هاى مذموم نژادى، اقليمى، سياسى و حضور در صحنه که ترک هريک از آنها، منکر است.
* لزوم تلاوت سوره حمد در هر نماز، رابطه‌ى انسان را با آفريننده‌ى جهان، «رَبِّ الْعالَمِينَ»، با تشکّر، تعبّد و خضوع در برابر او، «إِيَّاکَ نَعْبُدُ» با توکّل و استمداد از او، «إِيَّاکَ نَسْتَعِينُ»، با توجّه و يادآورى معاد، «مالِکِ يَوْمِ الدِّينِ» با رهبران معصوم و اولياى الهى، «أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ»، با برائت از رهبران فاسد، «غَيْرِ الْمَغْضُوبِ» و رابطه‌ى انسان را با ديگر مردم جامعه «نَعْبُدُ و نَسْتَعِينُ» بيان مى‌کند که غفلت از هريک از آنها منکر، يا زمينه‌ساز منکرى بزرگ است.
جلد 7 - صفحه 153
جزء «21»