«أَفاءَ» از «فيى‌ء» به اموالى گفته مى‌شود که بدون جنگ به دست مسلمانان مى‌رسد. در عرب کلمات «عم» و «خال» به صورت جنس به کار مى‌رود و همه‌ى عموها و دايى‌ها را شامل شود، ولى «عمة» و «خالة» به صورت جمع مى‌آيد. «عَمَّاتِکَ»، «خالاتِکَ»
در اسلام سه نوع نکاح وجود دارد:
الف: نکاح با مهريّه (خواه دايم يا موقّت).
ب: نکاح از طريق مالک شدن کنيز.
ج: نکاح بدون مهريّه، که زنى خود را به مردى ببخشد.
نوع اوّل و دوم براى عموم است و نوع سوم تنها براى پيامبر اکرم صلى الله عليه و آله بوده است. روزى عايشه گفت: يا رسول الله! خداوند هواى تو را دارد. پيامبر فرمود: «و انک ان اطعت الله سارع فى هواک» «1» تو نيز اگر مطيع خدا باشى، امتيازاتى به تو مى‌دهد.
بر پيامبر جهاد يک تنه واجب بود. «لا تُکَلَّفُ إِلَّا نَفْسَکَ وَ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ» «2» بر پيامبر نماز شب واجب بود و ... اکنون يک امتياز مادّى در برابر آن همه سختى «3» چيزى نيست.
«1». بحار، ج 22، ص 180.
«2». نساء، 84.
«3». رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: هيچ پيامبرى چنان که من اذيّت شده‌ام آزار نديده است. «ما اوذى نبّى مثل ما اوذيت»
جلد 7 - صفحه 385
سؤال: چرا پيامبر اکرم صلى الله عليه و آله زنان متعدّد داشت؟
پاسخ: اوّلًا: در ازدواج‌هاى رسول خدا صلى الله عليه و آله مسأله شهوت محور نبوده است، زيرا پيامبر عزيز اسلام از 25 سالگى تا 53 سالگى فقط با خديجه زندگى کرد، زنى که هنگام ازدواج سنّش پانزده سال از حضرت بيشتر بود و پيامبر تا او را داشت با ديگرى ازدواج نکرد.
ثانياً: تمام قبايل عليه حضرت بودند و پيامبر بايد با طرحى دقيق اين وحدت نا مقّدس را مى‌شکست و بهترين و ساده‌ترين و ارزان‌ترين و طبيعى‌ترين راه اين بود که پيامبر داماد قبايل مختلف شود و مردم طبق رسوم آن زمان حمايت داماد را بر خود لازم مى‌دانستند و پيامبر بدين وسيله مى‌توانست مشکلات راه تبليغ دين را هموار کند.
ثالثاً: بعضى ازدواج‌ها براى مبارزه با آداب و رسوم غلط بود. نظير ازدواج پيامبر با زينب دختر عمّه‌اش که در آيه‌ى 37 همين سوره گذشت.
رابعاً: پيامبر بعضى زنان را تنها عقد نمود و با آنان همبستر نشد و از بعضى قبايل تنها خواستگارى نمود و عقد هم نکرد و همين رفتارها وسيله‌ى ارتباط مى‌شد.
خامساً: اگر هدف مسأله‌ى جنسى بود بايد از اين همه همسر فرزندان بسيارى مى‌داشت.
سادساً: عايشه بسيار کوچک بود که به عقد پيامبر درآمد و مدّت‌ها گذشت تا توانست همسر واقعى حضرت باشد. اگر هدف مسايل جنسى باشد انسان با بچّه ازدواج نمى‌کند.
سابعاً: ما نبايد پيامبر را با خود مقايسه کنيم؛ ما با داشتن يک همسر از بسيارى توفيقات باز مى‌مانيم، ولى پيامبر اکرم با داشتن چند همسر چنان غرق در عرفان و مناجات و تبليغ بود که خداوند به حضرت خطاب مى‌کند: چرا اين قدر به خاطر هدايت مردم حرص مى‌خورى «فَلَعَلَّکَ باخِعٌ نَفْسَکَ» «1»* چرا خود را به مشقّت مى‌اندازى، «لِتَشْقى» «2» چرا حلال‌هايى را بر خود حرام مى‌کنى، لِمَ تُحَرِّمُ ... آرى، نسيم تند معرفت، خيمه‌ى وجودى پيامبر را چنان بلند مى‌کرد که اين همه زن، نمى‌توانست آن را از پرواز باز دارد.
به هر حال، ازدواج‌هاى مجدّد پيامبر بعد از سنّ 53 سالگى بوده است، آن هم با زنان بيوه و
«1». شعراء، 3.
«2». طه، 2.
جلد 7 - صفحه 386
متروکه يا داغديده، با تمايل کامل آنان به ازدواج و اجراى عدالت از سوى پيامبر و آموختن درس عملى براى اداره چند همسر و انتخاب زندگى ساده و بى توجّهى به خواسته‌هاى تجّمل گرايانه‌ى برخى همسران. علاوه بر همه‌ى اين‌ها در آن زمان داشتن چند همسر هيچ عيبى نبوده است و گاهى همسر اوّل به خواستگارى همسر دوم مى‌رفت و ده‌ها نکته‌ى ديگر که بايد در آنها دقّت نمود.