اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لِسُلَيمان‌َ الرِّيح‌َ غُدُوُّها شَهرٌ وَ رَواحُها شَهرٌ وَ أَسَلنا لَه‌ُ عَين‌َ القِطرِ وَ مِن‌َ الجِن‌ِّ مَن يَعمَل‌ُ بَين‌َ يَدَيه‌ِ بِإِذن‌ِ رَبِّه‌ِ وَ مَن يَزِغ مِنهُم عَن أَمرِنا نُذِقه‌ُ مِن عَذاب‌ِ السَّعِيرِ «12»
و مسخر کرديم از براي سليمان بادراکه تخت سليمان را با خدم و حشم برمي‌داشت
جلد 14 - صفحه 549
در مدت يک روز يا يک شب در طرف يمن به قدر مسير راکب تندرو يک ماه و طرف شام يک ماه و آب کرديم براي او چشمه مس را که مثل آب از زمين ميجوشيد و بيرون مي‌آمد و بعض طوائف جن را مسخر کرديم براي او عمل ميکردند در حضور او به اذن پروردگار و هر کدام از آنها که کوتاهي و مخالفت ميکردند امر ما را در اطاعت سليمان مي‌چشانيديم او را از عذاب سوزنده.
وَ لِسُلَيمان‌َ عطف به آيه قبل است- و لقد آيتنا داود- يعني از براي سليمان مسخر کرديم.
الرِّيح‌َ در خبر داريم سه نفر از انبياء قبل از بلوغ به مقام نبوت نائل شدند. سليمان در سن 13 سالگي، يحيي در سن صباوت، عيسي در گهواره. و سه نفر از ائمه هم در سن طفوليت به مقام امامت نائل شدند: حضرت جواد، حضرت هادي، حضرت بقية اللّه (عج).
بعضي گفتند هفتصد سال و دوازده سال عمر شريفش بود، سيصد زن اختيار کرد، باد مسخر او شد. چنان چه امروز مشاهده مي‌کنيم طياره در ظرف چند ساعت از آسيا به افريقا و امريکا و اروپا مي‌رود، باد هم کمتر از طياره نبود.
غُدُوُّها شَهرٌ وَ رَواحُها شَهرٌ گفتند از دمشق شام به اصفهان و همدان نصف روز مي‌آمد و از اصفهان به کابل نصف روز مي‌رفت و مسير هر يک با اسب تندرو يک ماه طول مي‌کشيد.
وَ أَسَلنا لَه‌ُ عَين‌َ القِطرِ قطر نحاس و مس است، مثل آب از چشمه خارج مي‌شد.
وَ مِن‌َ الجِن‌ِّ مَن يَعمَل‌ُ بَين‌َ يَدَيه‌ِ ظاهرا مراد شياطين جن است که مسخر تحت فرمان سليمان شدند به قرينه آيه شريفه وَ مِن‌َ الشَّياطِين‌ِ مَن يَغُوصُون‌َ لَه‌ُ وَ يَعمَلُون‌َ عَمَلًا دُون‌َ ذلِک‌َ وَ کُنّا لَهُم حافِظِين‌َ (انبياء آيه 82).
بِإِذن‌ِ رَبِّه‌ِ که خداوند مسخر فرموده بود و اينکه يکي از معجزات سليمان بود و معلوم است که اينها از روي ميل و شوق عمل نمي‌کردند بلکه از روي جبر و کره بوده بقرينه:
وَ مَن يَزِغ مِنهُم عَن أَمرِنا نُذِقه‌ُ مِن عَذاب‌ِ السَّعِيرِ زاغ بمعني ميل از حق و سرپيچي از طاعت است و عذاب سعير، بعضي گفتند: عذاب روز قيامت است لکن ظاهر همين دنيا است.
جلد 14 - صفحه 550
چنان چه گفتند: ملائکه با تازيانه آتش بالاي سر آنها بودند هر کدام مخالفت ميکردند مي زدند آتش مي‌گرفت. ما مي‌گوئيم هر کدام کوتاهي ميکردند آتش مي‌گرفتند.
تنبيه: بعض ارباب ضلال که نمي‌خواهم نام آنها را ببرم گفتند شياطين و طائفه جن چون از آتش خلق شده‌اند به آتش نمي‌سوزند بلکه لذت مي‌برند، به آنها مي‌گوئيم که انسان از خاک خلق شده اگر سنگي بر او بزنند بايد لذت ببرد بخصوص اگر او را سنگسار کنند چون آن هم از خاک است بعلاوه آتش شديد آتش ضعيف را مي‌سوزاند بشدت هر چه تمام‌تر و سخت‌تر.