اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
سَيَصلي ناراً ذات‌َ لَهَب‌ٍ «3»
زود باشد که ميافتد در آتشي که صاحب شراره است نه باختيار بلکه ملائکه عذاب او را بجبر و عنف مياندازند ميانه آتش افروخته چنانچه همين معامله با جميع اهل عذاب از کفار و مشرکين و اهل ضلالت ميشود که بمجرد اينکه هر يک از قبر خارج شوند ملائکه عذاب و غلاظ و شداد او را ميگيرند و غل و زنجير ميکنند و کشان کشان او را ميبرند و در آتش مياندازند، و اينکه آيه يکي از معجزات قرآن است که خبر ميدهد که ابي لهب ايمان نميآورد با اينکه بسياري از مشرکين ايمان آوردند حتي آنهايي که باطنا کافر و مشرک و بيدين بودند بحسب ظاهر اظهار اسلام کردند که جزو منافقين بودند و ابي لهب اسلام ظاهري هم نياورد.
اشکال، بعضي گفتند: که اگر چنين است که خدا ميفرمايد ابي لهب هرگز ايمان نميآورد پس تکليف ايمان از او برداشته شده و وجهي براي عذابش نيست!.
جواب: اينکه اشکال همان کلام خيام است که گفت:
مي خوردن من حق ز ازل ميدانست || گر مي نخورم علم خدا جهل بود
جلد 18 - صفحه 258
و جوابش را دادند که:
علم ازلي علت عصيان بودن || در نزد حکيم غايت جهل بود
و تحقيق در جواب اينکه است که: چون اينکه ايمان نميآورد خداوند ميداند نه آنکه چون خدا ميداند اينکه ايمان نميآورد. مانع از ايمانش عناد و تعصب و قساوت قلب است نه علم الهي. خداوند عالم بجميع ما کان و ما يکون هست بلکه افاضه ببعض بندگان هم فرموده مثل پيغمبر و ائمه طاهرين و در لوح محفوظ هم نوشته شده بلي لوح محو و اثبات مختص بذات اقدس او است که چه بسا تغييراتي بسبب جهاتي در عالم واقع ميشود.