اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ أَرسَل‌َ عَلَيهِم طَيراً أَبابِيل‌َ «3»
از اينکه جمله ممکن است استفاده کنيم چنانچه در ساير آيات هم تصريح دارد که تمام اينکه حيوانات بلکه نباتات و جمادات در حد خود شعور و ادراک دارند و معرفت بخدا و رسل دارند و مأموريت پيدا ميکنند و انجام ميدهند مثل آيه شريفه: وَ إِن مِن شَي‌ءٍ إِلّا يُسَبِّح‌ُ بِحَمدِه‌ِ وَ لکِن لا تَفقَهُون‌َ تَسبِيحَهُم اسراء آيه 44. و حمل مفسرين بر تسبيح و تحميد تکويني خلاف صريح قرآن است چون او را ميفهمند چنانچه مثنوي ميگويد:
جمله ذرات زمين و آسمان || با تو ميگويند روزان و شبان
ما سميعيم و بصيريم و هشيم || با شما نامحرمان ما خامشيم
و مثل آيه شريفه: وَ حُشِرَ لِسُلَيمان‌َ جُنُودُه‌ُ مِن‌َ الجِن‌ِّ وَ الإِنس‌ِ وَ الطَّيرِ و اينکه آيه شريفه در حق داود: وَ قال‌َ يا أَيُّهَا النّاس‌ُ عُلِّمنا مَنطِق‌َ الطَّيرِ و آيه شريفه:
قالَت نَملَةٌ يا أَيُّهَا النَّمل‌ُ ادخُلُوا مَساکِنَکُم لا يَحطِمَنَّکُم سُلَيمان‌ُ وَ جُنُودُه‌ُ و آيه شريفه در حق هدهد: فَقال‌َ أَحَطت‌ُ بِما لَم تُحِط بِه‌ِ- الي قوله- اذهَب بِکِتابِي هذا سورة النمل آيه 16 و 17 و 22 الي 28. و غير اينها از آيات و اخباري که دلالت دارد بر اينکه ريگها و سنگريزها و اشجار شهادت برسالت حضرت ميدادند، و فرداي قيامت زمين در حق اهلش شهادت ميدهد، و شتر شهزاده خراساني شهادت بقتل صاحبش داد، و تکلم ائمه با ذئب فلوات و غير اينها از اخبار و اصرح از کل اينها آيه شريفه است که فرمود: ثُم‌َّ استَوي إِلَي السَّماءِ وَ هِي‌َ دُخان‌ٌ فَقال‌َ لَها وَ لِلأَرض‌ِ ائتِيا طَوعاً أَو کَرهاً قالَتا أَتَينا طائِعِين‌َ فصلت آيه 11. زيرا توجه خطاب و جواب آنها و امر الهي بآنها و امتثال آنها بالطوع و الرغبة با تکويني مناسبت ندارد.
باري ابابيلها حسب الامر الهي رفتند و ريگها را از سجيل بمنقار و چنگالهاي
جلد 18 - صفحه 234
خود برداشتند و به نشان بر سر آنها ريختند مثل اينکه هر کدام از اينکه ابابيلها معين شده بودند بر شخصي معين که هدف آن معلوم بود.