اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
الَّتِي تَطَّلِع‌ُ عَلَي الأَفئِدَةِ «7»
که آن نار طلوع ميکند بر افئده و قلوب چنانچه ميفرمايد: أُولئِک‌َ ما يَأکُلُون‌َ فِي بُطُونِهِم إِلَّا النّارَ و ميفرمايد: إِنَّما يَأکُلُون‌َ فِي بُطُونِهِم ناراً نساء آيه 10، و ميفرمايد:
يُصَب‌ُّ مِن فَوق‌ِ رُؤُسِهِم‌ُ الحَمِيم‌ُ يُصهَرُ بِه‌ِ ما فِي بُطُونِهِم وَ الجُلُودُ حج آيه 20، و ميفرمايد:
وَ سُقُوا ماءً حَمِيماً فَقَطَّع‌َ أَمعاءَهُم محمّد آيه 15، و غير اينها از آيات.
سؤال: انسان چيزي را که ميخورد يا شرب ميکند وارد معده ميشود ربطي بفؤاد و قلب ندارد چرا ميفرمايد: الَّتِي تَطَّلِع‌ُ عَلَي الأَفئِدَةِ!.
جواب: دو قسم آتش داريم يکي جسميت آتشي مثل زقوم حميم غساق که اينها وارد معده ميشوند لذا ميفرمايد در آيات مذکوره: ما فِي بُطُونِهِم يک قسم تنفس است که اينها ميانه آتش هر چه نفس ميکشند شعله آتش داخل قلب ميشود لذا ميفرمايد:
الَّتِي تَطَّلِع‌ُ عَلَي الأَفئِدَةِ و بسياري از معاصي معاصي قلبيه است مثل کفر و شرک و ضلالت و حب و بغض و عداوت و کبر و ساير صفات قلبيه و اخلاق رذيله و عقايد
جلد 18 - صفحه 227
باطله و هواهاي نفسانيه اينها بايد قلب آنها را بسوزاند چنانچه هر عضوي از اعضاء هر معصيتي از آن صادر شده عذابش متوجه بهمان عضو ميشود چشم خيانت کرد او معذب ميشود گوش کرد دست يا پوست بدن شکم حرام خورد و هکذا زبان معصيت کرد هر معصيتي عذاب خاصي دارد.
اشکال: حکماء امروزه مرکز علم و عقل و صفات را دماغ ميدانند که مغز باشد و آيات و اخبار مرکز را قلب ميدانند!
جواب اينکه: انسان علاوه از روح نباتي که در نباتات هست دو روح دارد يکي روح حيواني که در حيوانات بتفاوت درجات هست حتي مورچه و پشه که مورچه ذخيره سال خود را در خانه‌هاي خود جمع ميکنند و بفاصله زيادي بوي اشياء را استشمام ميکنند و چشم آنها ميبيند، پشه در هوا خون را در ميانه رگ زير پوست ميبيند که روي رگ مينشيند با نيش خود رگ را سوراخ ميکند و قبلا با خرطوم خود کثافت روي پوست را برطرف ميکند و هکذا ساير حيوانات و حکماء غير اينکه را معتقد نيستند و اينکه روح مرکز توجهش دماغ است و اينکه مدرک جزئيات است و اينکه صنايع و مخترعات تمام از اينکه روح است و بتفاوت اشخاص در قوت و ضعف هست، و يکي روح انساني که مجرد است و مدرک معنويات است آن محل توجهش قلب است و آن از عالم بالا افاضه شده بخلاف حيواني که از بخار است و تا بخار تمام شد موت ميرسد.