تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
نارٌ حامِيَةٌ «11»
بعد از آن، تفسير آن فرمايد:
نارٌ حامِيَةٌ: آتشى است که گرمى و سوزش آن به غايت رسيده. در روايت واقع شده درکه هاويه عميقه‌اى است براى هوى اهل جهنم «1».
تنبيه- مفسرين را در کيفيت وزن اقوالى است:
1- ظاهر شود براى حسنات و سيئات، علامتى در دو کفه، و مشاهده کنند.
2- صحائف اعمال.
3- ظاهر شود براى حسنات و سيئات، صورت سيئه.
4- مراد به وزن، ظهور قدر و منزلت مؤمن و پستى و ذلت کافر.
5- در احتجاج: از حضرت صادق عليه السّلام سؤال از ميزان شد، فرمود «العدل» «2» 6- مراد حساب است، و معنى سنگينى و سبکى آن کمى و بسيارى آن است.
7- در کتاب کافى و بعض کتب اخبار: مراد، انبياء و اوصياءاند، چنانچه حضرت صادق عليه السّلام فرمايد: «هم الانبياء و الاوصياء» «3» و در روايتى فرمايد: «نحن موازين القسط ليوم القيمة» مائيم موازين عدل روز قيامت. «4» بنابراين در اصل ميزان شکى نيست و اعتقاد به آن واجب است که يکى از مواقف معروفه قيامت است که به امر حق تعالى نصب موازين مى‌شود، به جهت سنجيدن اعمال صالحه و طالحه بندگان.
علامه مجلسى (رحمه اللّه) بعد از نقل اخبار وارده فرمايد: ممکن است
«1» منهج الصادقين، چ سوم، ج 10، ص 330.
«2» احتجاج طبرسى، (چ نجف- 1386)، ج 2، ص 98.
«3» بحار الانوار چ جديد، ج 24 باب 52 روايت 4 ص 188، بنقل از کافى ج 1 ص 419 روايت 36.
«4» در اين مورد به بحار الانوار ج 42 ص 187 باب 52 و، ج 7، باب الميزان ص 242 مراجعه کنيد.
جلد 14 - صفحه 324
تأويل بعض اخبار به اينکه انبياء و اوصيا حاضرند نزد ميزان و حاکمند بر آن، پس ما ايمان مى‌آوريم به ميزان و رد مى‌نمائيم علم آن را به حمله علم قرآن ائمه هدى عليهم السّلام و مکلف نيستيم به دانستن آنچه واضح نيست بر ما به صريح برهان. «1» تبصره- صاحبان بصيرت را اين سوره مبارکه بينائى است به داستان عالم قيامت و اعلان عمومى به جزاى اعمال از طاعات و عبادات و منهيات و محرمات به موازنه اعمال، و اخبار به نتيجه آن به بيان آنکه هر که سنگين شود اعمال او به ترجيح حسنات، پس او در زندگانى است خشنود گرديده به تمام جهات، و آنکه سبک باشد ميزان اعمال او به سبب غلبه سيئات بر حسنات، پس بازگشت او به هاويه است که در نهايت شدت عقوبت و نقمت است. به مرتبه‌اى که فرمايد: «وَ ما أَدْراکَ ما هِيَهْ» چه چيز دانا کرد تو را تا بدانى چيست هاويه؟ زيرا عقل، کنه و حقيقت آن را در نيابد.
عبرت- کتاب کافى به اسناد خود روايت نموده از حضرت صادق عليه السّلام: گذشت حضرت عيسى بن مريم به شهرى که مرده بودند اهل آن تماما حتى پرندگان و جنبندگان آن، فرمود: آگاه شويد ايشان نمرده‌اند، مگر به سخط و غضب و اگر مرده بودند متفرقين، هر آينه يکديگر را دفن مى‌کردند. پس حواريون گفتند: يا روح اللّه بخوان خدا را اينکه زنده فرمايد آنها را، تا خبر دهند ما را تا به اعمال خود. حضرت عيسى دعا نمود، ندا شد بخوان آنها را. حضرت در شب ندا نمود اى اهل اين قريه. پس جواب داد مجيبى «لبيک يا روح اللّه و کلمته» فرمود و يحکم چه بوده است اعمال شما؟ گفت: عبادت طاغوت و محبت دنيا با خوف کمى و آرزوى درازى و غفلت در لهو و لعب. فرمود: چگونه بود دوستى شما به دنيا؟ گفت: مثل دوستى بچه به مادرش، هر گاه رو مى‌آورد، خوشحال مى‌شديم و مسرور مى‌گرديديم و چون پشت مى‌کرد، گريان و محزون مى‌شديم. فرمود: چگونه بود عبادت شما به طاغوت؟ گفت: اطاعت اهل
«1» بحار الانوار، چ جديد، ج 7، باب الميزان، ص 253.
جلد 14 - صفحه 325
معصيت. فرمود: چگونه شد عاقبت امر شما؟ گفت: «بتنا ليلتنا فى عافية و اصبحنا فى الهاوية» خوابيديم شب به سلامتى و صبح کرديم در هاويه.
فرمود: هاويه چيست؟ گفت: سجّين، فرمود: سجّين چيست؟ گفت: کوهى است از سنگ کبريت افروخته مى‌شود بر ما تا روز قيامت. فرمود: چه گفتيد شما، چه گفتند جواب شما؟ گفت: گفتيم بر گردانيد ما را به دنيا تا زهد نمائيم در آن، جواب دادند دروغ گوئيد. فرمود واى بر تو چرا تکلم ننمود مرا غير از تو از ميان ايشان؟ گفت: يا روح اللّه ايشان ملجم‌اند به لجام آتشين، به دست ملائکه غلاظ و شداد و من در ايشان بودم و لکن از آنها نبودم در عمل. چون عذاب نازل شد، مرا هم فرا گرفت و من در کنار جهنم به موئى آويخته‌ام. نمى‌دانم به جهنم خواهم افتاد، يا نجات يابم. حضرت عيسى متوجه حواريّين شد فرمود: يا اولياء اللّه اکل الخبز الياس بالملح الجريش و النّوم على المزابل خير کثير مع عافية الدّنيا و الاخرة. «اى دوستان خدا، خوردن نان خشک با نمک ناسائيده و خوابيدن بر مزابل، خير بسيارى است با سلامتى دنيا و آخرت» «1» (فتأمّل).
«1». اصول کافى ج 2 کتاب الايمان و الکفر باب حب الدنيا و الحراص عليها ص 318 روايت 11.
جلد 14 - صفحه 326
ج14، ص327
سوره يکصد و دوم « (التکاثر)»
سورة التکاثر- اين سوره مبارکه مدنى و نزد بعضى مکى است.
عدد آيات- هشت آيه به اجماع.
عدد کلمات- بيست و هشت.
عدد حروف- يکصد و بيست.
ثواب تلاوت- ثواب الاعمال- از حضرت صادق عليه السّلام من قرء سورة الهيکم التّکاثر فى فريضة کتب اللّه له اجر مائة شهيد و من قرئها فى نافلة کتب له اجر خمسين شهيدا و صلّى معه فى فريضته اربعون صفا من الملئکة. هر که قرائت کند «سوره الهيکم التکاثر» را در نماز واجب، مى‌نويسد خدا براى او اجر صد شهيد را و هر که قرائت کند آن را در نماز مستحبى، مى‌نويسد براى او اجر پنجاه شهيد را. و نماز گزارند با او در نماز واجبى چهل صف از ملائکه «1».
(به شرط تأمل در آيات آن و عمل به مقتضيات آن نه به صرف قرائت فقط.) چون حق تعالى در سورة سابقه ذکر قيامت فرمود، در اين سورة ذکر کسى را که کثرت مال و قبيله او را از ياد قيامت باز داشته، مى‌فرمايد:
«1» ثواب الاعمال و عقاب الاعمال چ حيدرى 1391- ص 153- روايت اول.
جلد 14 - صفحه 328
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ