تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
صُحُفِ إِبْراهِيمَ وَ مُوسى «19»
صُحُفِ إِبْراهِيمَ وَ مُوسى: يعنى در صحيفه‌هاى حضرت ابراهيم خليل الرحمن عليه السّلام که بيست صحيفه بوده و در صحيفه حضرت موسى عليه السّلام، يعنى الواح تورات. مراد آن است که چنانچه امر مذکور در قرآن ممدوح است، در صحف حضرت ابراهيم و حضرت موسى عليهما السّلام نيز ممدوح است. آيه دليل است بر آنکه حضرت ابراهيم عليه السّلام صاحب کتاب بوده مبطل قول جماعتى که گمان برده‌اند کتابى بر او نازل نشده.
تبصره- ابن بابويه (رحمه اللّه) در خصال از ابى ذر روايت نموده که سؤال نمود از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم چند کتاب خدا نازل فرمود؟ فرمود: صد و چهار کتاب: بر شيث پنجاه صحيفه و بر ادريس سى صحيفه و بر حضرت ابراهيم بيست صحيفه. و نازل فرمود تورات و انجيل و زبور و فرقان. أبو ذر گويد پرسيدم يا رسول اللّه چه بوده صحف ابراهيم؟ فرمود: تمام آن امثال بوده. از جمله:
ايّها الملک المبتلى المغرور انّى لم ابعثک لتجمع الدّنيا بعضها الى بعض و لکنّى بعثتک لتردّ عنّى دعوة المظلوم فانّى لا اردّها و ان کان کافر، و على العاقل ما لم يکن مغلوبا ان يکون له ساعات: ساعة يناجى فيها ربّه و ساعة يحاسب فيها نفسه و ساعة يتفکّر فيما صنع اللّه عزّ و جلّ اليه و ساعة يخلو فيها بحظّ نفسه من الحلال، فانّ هذه السّاعة عون لتلک السّاعات و استجمام القلوب و توزيع لها و على العاقل ان يکون بصيرا بزمانه مقبلا على شانه حافظا للسانه، فانّ من حسب کلامه من عمله قلّ کلامه الّا فيما يعنيه. و على العاقل ان يکون طالبا لثلاث: مرمّة لمعاش او تزوّد لمعاد او تلذّذ فى غير محرّم. قال قلت: يا رسول اللّه فما کانت صحف موسى. قال کانت
جلد 14 - صفحه 166
عبرا «1» کلّها «عجب لمن ايقن بالموت کيف يفرح، و لمن ايقن بالنّار کيف يضحک، و لمن يرى الدّنيا و تقلّبها کيف يطمئن اليها و لمن يؤمن بالقدر کيف ينصب، و لمن ايقن بالحساب ثمّ لا يعمل.» قال: قلت: فهل فى ايدينا ممّا انزل اللّه عليک شى‌ء ممّا کان فى صحف ابراهيم و موسى؟ قال: يا اباذرّ اقرء «قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَکَّى» إلى آخر السورة.
فرمود: از جمله صحف ابراهيم عليه السّلام: اى ملک مبتلى مغرور! بدرستيکه من بر نيانگيختم تو را براى اينکه جمع کنى دنيا را بعض بر بالاى بعضى، و لکن برانگيختم تو را براى اينکه برگردانى دعوت مظلوم را از درگاه من. پس به درستى که من رد نکنم آن را اگرچه کافر باشد. و بر عاقل مادامى که مغلوب نفس خود نباشد، لازم است براى او ساعاتى: ساعتى براى مناجات با پروردگار خود، و ساعتى در آن محاسبه نمايد نفس خود را، و ساعتى تفکر در آنچه به جا آورده است خدا نسبت به او (از الطاف) و ساعتى خلوت در آن براى حظّ نفس از حلال. زيرا اين ساعت کمک براى آن ساعات و آسايش قلوب و راحتى آن است. و بر عاقل است بينا بودن به زمان خود، رو آورنده به شأن خود، حفظ کننده زبان خود. زيرا کسى که حساب کند کلام خود را از عمل خود، کم شود گفتار او مگر در آنچه محتاج است. و بر عاقل است اينکه طالب باشد سه چيز را: نيکوئى معاش، يا توشه‌اى براى معاد، يا تلذّذ در غير حرام. أبو ذر گويد. گفتم: يا رسول اللّه چه بوده صحف موسى؟ فرمود: تمام آن عبرت بوده:
مورد عجب است براى کسى که يقين دارد به مرگ چگونه خوشحالى کند؟ و عجب براى کسى که يقين دارد به آتش، چگونه مى‌خندد؟ و عجب براى کسى که مى‌بيند دنيا و تقلّبات آن را، چگونه مطمئن شود به آن؟ و عجب براى کسى که ايمان دارد به قدّر، چگونه رنج يابد؟ و عجب براى کسى که يقين دارد به حساب پس [چگونه] عمل ننمايد؟ اباذر گويد: گفتم آيا در آنچه نازل فرموده خدا و در دست ما باشد، چيزى از صحف ابراهيم و موسى عليهما السّلام هست؟ فرمود
«1» در کتاب خصال، بجاى اين کلمه، لفظ «عبرانيّه» آمده است.
جلد 14 - صفحه 167
بخوان «قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَکَّى» تا آخر سوره را «1».
در کتاب کافى- حضرت صادق عليه السّلام فرمايد: عطا فرموده خدا حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را جميع آنچه عطا نموده انبياء را، و نزد ما باشد صحفى را که خدا فرموده: «صُحُفِ إِبْراهِيمَ وَ مُوسى». «2»
«1» کتاب الخصال (چ حيدرى 1389 هج)، ج 2 (ابواب العشرين و مافوقه) روايت 13 ص 525- 524، با اختلاف نسخه.
«2» اصول کافى (چ سوم)، ج 1، کتاب الحجة، ص 225، روايت 5.
جلد 14 - صفحه 168
ج14، ص169
سوره هشتاد و هشتم « (الغاشية)»
سورة الغاشيه- اين سوره مبارکه مکّى است.
عدد آيات- بيست و شش آيه.
عدد کلمات- نود و دو.
عدد حروف- سيصد و هشتاد و يک.
ثواب تلاوت- ثواب الاعمال- قال الصّادق عليه السّلام: من ادمن قرائة «هَلْ أَتاکَ حَدِيثُ الْغاشِيَةِ» فى فريضة أو نافلة غشاه اللّه برحمته فى الدّنيا و الاخرة و اتاه الأمن يوم القيمة من عذاب النّار.
فرمود حضرت صادق عليه السّلام: هر که مداومت کند به قرائت سوره غاشيه در نماز واجب يا مستحب، بپوشاند خدا او را به رحمت خود در دنيا و آخرت و عطا فرمايد او را امن روز قيامت از عذاب آتش «1».
تذکره- آثار خاصه وارده منوط است به عمل کردن به مضامين سوره مبارکه نه به صرف قرائت فقط. زيرا اين باعث اغراء به جهل، و ساحت شريعت منزّه باشد.
«1» ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، چ حيدرى 1391 هج، ص 150
جلد 14 - صفحه 170
چون حق تعالى اختتام نمود سورة الاعلى را به ترغيب عباد در ثواب يوم معاد که آن افضل از دنيا و ابقى باشد، افتتاح اين سوره فرمود به ذکر احوال قيامت:
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ