تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ إِذا کالُوهُمْ أَوْ وَزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ «3»
وَ إِذا کالُوهُمْ: و زمانى که مى‌پيمايند براى مردمان، أَوْ وَزَنُوهُمْ: يا مى‌سنجند و وزن کنند براى ايشان، حقوق ايشان را، يُخْسِرُونَ: زيان رسانند بديشان و کم کنند آن را.
تبصره: تهديد عظيمى فرموده خداى تعالى به کلمه (ويل) براى کم‌فروشان.
و حضرت صادق عليه السّلام فرمايد: قرار نداده است ويل را براى کسى، مگر
جلد 14 - صفحه 95
آنکه ناميده است او را کافر: «فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ کَفَرُوا مِنْ مَشْهَدِ يَوْمٍ عَظِيمٍ». «1» چون اين سوره نازل شد، حضرت به ميان بازار آمد و بر ايشان خواند. بعد از آن فرمود: خمس بخمس: پنج خصلت ذميمه مقارن پنج مصيبت و بليّت است.
گفتند: يا رسول اللّه آن چيز چيست؟ فرمود: «ما نقض قوم العهد الّا سلّط اللّه عليهم عدوّهم و ما حکموا بغير ما انزل اللّه الّا فشا فيهم الفقر و ما ظهرت فيهم الفاحشة الّا فشا فيهم الموت و لا طفّفوا الکيل الّا منعوا النّبات و اخذوا بالسّنين و لا منعوا الزّکوة الّا حبس عنهم القطر:
1- هيچ قومى نقض عهد ننمايد مگر آنکه [خدا] دشمن را بر ايشان مسلط سازد 2- و هيچ قومى حکم به غير ما انزل اللّه نکنند مگر آنکه فقر در ايشان فاش شود 3- و آشکار نشود در ميان ايشان فاحشه، مگر آنکه موت فجئه در ميان ايشان پيدا شود 4- و کم نکنند کيل را مگر آنکه منع شوند اقوات را و به قحط و غلا مبتلا گردند 5- و منع نکنند زکوة را مگر آنکه منع شوند باران را. «2» و حضرت امير المؤمنين عليه السّلام چون از قضاوت فارغ شدى به بازار کوفه آمدى و فرمودى: اى مردمان از خدا بترسيد و کيل و وزن را تمام بدهيد و طريق عدل در آن مرعى داريد و چيزهاى موزون و مکيل را به مردمان کم ندهيد و در زمين فساد و تباهى ننمائيد. «3» روزى در بازار مردى را ديد زعفران مى‌کشيد و کفه ترازو که زعفران بود، مى‌چربانيد. دانست که ترازو و راست نيست زعفران را ريخت فرمود اول ترازو را راست کن به عدل و بعد از آن اگر خواهى، چرب بده. «4» و از حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مروى است: «5» هر که در کيل و
«1» تفسير صافى (چ اسلاميه 1356 ش)، ج 2 ص 796 بنقل از کافى.
«2» تفسير ابو الفتوح رازى، چ اسلاميه، ج 12 ص 21- 20 و شبيه اين روايت در بحار الانوار، ج 103 ص 107 روايت و بنقل از امالى طوسى و علل الشرايع شرايع.
«3» مضمون روايت در امالى شيخ مفيد، مجلس 23، روايت 31- ص 198- 197.
«4» منهج الصادقين (چ سوم- اسلاميه) ج 10 ص 177.
«5» منهج الصادقين (چ سوم- اسلاميه) ج 10 ص 177.
جلد 14 - صفحه 96
و زن خيانت کند، فردا او را به قعر جهنم درآرند و او را در ميان دو کوه آتش جاى دهند و گويند کيل و وزن اين کوه‌ها را بکن و هميشه به اين عمل مشغول باشد.
عبرت- مالک بن دينار گويد مرا همسايه‌اى بود. بيمار شد، به عيادت او رفتم. در حالت نزع بود و صدا مى‌زد که دو کوه آتش قصد من مى‌کنند. من گفتم: اى مرد اين محض خيال است که تو را مى‌نمايد. گفت نه چنين است بلکه حق باشد. زيرا مرا دو مکيال بود يکى ناقص و يکى زايد، به ناقص مى‌دادم و به زايد مى‌گرفتم و اين عقوبت آن است. «1» تحقيق- چون شريعت اسلام عدل حقيقى و وضع کيل و وزن اقامه عدل و عدم انحراف از آن است، پس مکلّف در هر امرى که عدل را مرعى ندارد و آنطور که امر شده بجا نياورد، از جمله مطفّفين خواهد بود. چنانچه از ابن مسعود منقول است که: «الصّلوة مکيال فمن اوفى وفى له و من طفّف و قد سمعتم ما قال اللّه تعالى فى المطفّفين»: نماز مکيال است، هر که وافيا ادا نمايد، پاداش او تمام وفا نمايند براى او، و هر که بکاهاند او را، در آيه ويل للمطفّفين داخل خواهد بود. «2»