تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يَعْلَمُونَ ما تَفْعَلُونَ «12»
يَعْلَمُونَ ما تَفْعَلُونَ: مى‌دانند آنچه مى‌کنيد از نيک و بد. يعنى از روى دانش مى‌نويسند.
تبصره- ابن بابويه (رحمه اللّه) در اعتقادات فرمايد: اعتقاد ما آن است که نيست هيچ بنده، مگر آنکه دو ملک موکّلند بر او، مى‌نويسند اعمال او را. قصد حسنه که نمايد، براى او يک حسنه نوشته شود و اگر به جا آورد، ده حسنه نويسند؛ و اگر قصد گناه کند، ننويسند. چون به جا آورد، هفت ساعت (ان) مهلت دهند، چنانچه توبه کند، ننويسند و اگر توبه نکند، يک گناه بر او نويسند؛ و ملکان مى‌نويسند بر بنده هر چيزى را از گفتار و کردار، حتى دميدن
جلد 14 - صفحه 88
در خاکستر را. و حضرت امير المؤمنين گذشتند بر مردى، تکلم مى‌نمود به کلام زيادى، فرمود: اى مرد، تو پر کنى بر مليک خود کتابى را [که] به محضر پروردگار تو برگردد، پس تکلّم کن به آنچه فايده دارد و واگذار آنچه فايده ندهد تو را. و نيز فرمود: الرّجل المسلم يکتب محسنا مادام ساکتا فاذا تکلّم کتب محسنا او مسيئا: مرد مسلمان نوشته شود نيکوکار مادامى که ساکت باشد.
وقتى تکلّم نمود، نوشته شود نيکوکار يا گناهکار. «1» بيان- محل ملکين ترقوه باشد. ملک دست راست مى‌نويسد حسنات را و ملک دست چپ مى‌نويسد سيئات را و دو ملک روز مى‌نويسند اعمال روز را و دو ملک شب مى‌نويسند اعمال شب را.
در کتاب کافى- در ذيل حديثى از حضرت صادق عليه السّلام فرمايد:
وقتى بنده گناه نمايد، نويسنده حسنات به نويسنده سيّئات گويد: عجله مکن شايد در عقب آن حسنه به جا آورد، آن را محو نمايد. زيرا خداى عزّ و جلّ فرمود:
«إِنَّ الْحَسَناتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئاتِ» يا استغفار کند که بگويد: «استغفر اللّه الّذى لا اله الّا هو عالم الغيب و الشّهادة العزيز الحکيم الغفور الرّحيم ذو الجلال و الاکرام و اتوب اليه) ننويسند بر او. و اگر هفت ساعت بگذرد نه حسنه نمايد و نه استغفار، صاحب حسنات گويد بنويس بر شقّى محروم اينکه او شقىّ محروم است. «2» تتمّه- در احتجاج- از حضرت صادق عليه السّلام سؤال شد: چيست علت ملکين موکّلين به بندگان که مى‌نويسند اعمال آنها را و حال آنکه خدا عالم السّر و الخفيّات است؟ فرمود: متعبّد شوند به آن و قرار دهد ايشان را شاهد تا آنکه بندگان به سبب ملازمت ملکين به ايشان، شديد شود ملازمت ايشان بر طاعات و اجتناب از محرمات، و چه بسا شود بنده قصد معصيت نمايد و متذکّر ملکين شود و به مراعات آنها باز دارد خود را از آن. «3»
«1» ترجمه اعتقادات شيخ صدوق باب 23
«2» اصول کافى (چ سوم 1388 هج.) ج 2، ص 430- 429، روايت 4.
«3» بحار الانوار، ج 5، کتاب المعاد، باب 17 ص 323 روايت 10 بنقل از احتجاج.
جلد 14 - صفحه 89