اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
ثُم‌َّ السَّبِيل‌َ يَسَّرَه‌ُ «20» ثُم‌َّ أَماتَه‌ُ فَأَقبَرَه‌ُ «21»
پس از آنکه مدت شما منقضي شد و اجل در رسيد.
پس از آن ميميراند او را پس زير خاک ميکند و در قبر ميخواباند.
ثُم‌َّ أَماتَه‌ُ چند قسم موت داريم قسم معروفش همين موت حيواني است که روح حيواني که عبارت از بخار است تمام ميشود مثل چراغي که خاموش شود و اينکه هم دو نحو است يکي موت طبيعي که نفت چراغ و قوه برق تمام شود خاموش ميشود و يکي موت تصادفي که اخترامي ميگويند مثل اينکه باد چراغ را خاموش کند، اينکه تصادفات که امروزه واقع ميشود يا سقوط از بام يا نزول بلاء مثل وباء و طاعون و زير آوار رفتن و حريق و امراض مهلکه و غرق و اشباه اينها و باين مدت دستگاه دنيوي او طي شده و عالم ديگري براي او پيش ميآيد که ميفرمايد: وَ مِن وَرائِهِم بَرزَخ‌ٌ إِلي يَوم‌ِ يُبعَثُون‌َ مؤمنون آيه 100، و يک قسم موت علم و معرفت است که جاهل مرده مجسم است:
(النّاس موتي و اهل العلم أحياء علي الهدي لمن استهدي ادلاء)
از امير المؤمنين مروي است. يک قسم موت ايمان است که کافر و مشرک و منافق و معاند و ناصب که از قابليت هدايت افتاده‌اند مرده‌اند: يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا استَجِيبُوا لِلّه‌ِ وَ لِلرَّسُول‌ِ إِذا دَعاکُم لِما يُحيِيکُم توبه آيه 24،: إِنَّک‌َ لا تُسمِع‌ُ المَوتي وَ لا تُسمِع‌ُ الصُّم‌َّ الدُّعاءَ إِذا وَلَّوا مُدبِرِين‌َ نمل آيه 80:
فَأَقبَرَه‌ُ بر حسب متعارف که اموات را در قبر ميگذارند و الا بسا بغرق يا بدريا يا بخوراک حيوانات درنده بلکه ابدان کفار را نبايد دفن کرد بايد در بيابان انداخت
جلد 17 - صفحه 395
ولي هر جا روند همانجا حکم قبر دارد و فرمودند:
(القبر اما روضة من رياض الجنة او حفرة من حفر النيران)
يا دري از بهشت بقبر او باز ميشود و بقدر مد بصر توسعه پيدا ميکند و همه روزه ملائکه با تحف و هدايا بر او وارد ميشوند، يا دري از جهنم باز ميشود و ضيق ميشود که استخوانها در هم فرو ميرود و ملائکه عذاب با سياط و عمده آتشي بر او وارد ميشوند که فرمود:
(اذا مات إبن آدم قامت قيامته)
و روح او بقالب مثالي يا وادي السلام يا برهوت ميبرند با صلحاء يا اشقياء.