اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِن‌َّ فِي ذلِک‌َ لَعِبرَةً لِمَن يَخشي «26»
جلد 17 - صفحه 379
محققا در اينکه اخذ فرعون نکال آخرت و اولي را هر آينه عبرت است از براي کسي که از خدا بترسد. تمام قضاياي امم سابقه براي تنبيه و بيداري و عبرت است که اثر تصديق انبياء و اطاعت آنها و اقرار بتوحيد و ايمان بخدا و رسول چه فوائد و نتايج دنيوي دارد و چه مثوبات اخروي، و اثر کفر و شرک و تکذيب انبياء و ظلم و اذيت و معاصي و طغيان چه مضار و بليات دنيوي و چه عقوبات اخروي.
آب را ديدي که با طوفان چه کرد || باد را ديدي که با عادان چه کرد
جمله ذرات زمين و آسمان || لشگر حقند گاه امتحان
إِن‌َّ فِي ذلِک‌َ لَعِبرَةً اما براي قلب بيدار و روشن که قابليت هدايت داشته باشد، و اما قلوب قاسيه سياه دل متکبر متفرعن طاغي ياغي بقدر خردلي اثر نميگذارد زيرا بکلي از قابليت افتاده مثل دانه و حبه و هسته که فاسد شده ديگر نميرويد، و درختي که ريشه آن خشک شده باشد رشد نميکند لذا بايد اينکه نمره را رها کرد و دور انداخت که ميفرمايد: ذَرهُم يَأکُلُوا وَ يَتَمَتَّعُوا وَ يُلهِهِم‌ُ الأَمَل‌ُ فَسَوف‌َ يَعلَمُون‌َ فجر آيه 3. و لذا در امر بمعروف و نهي از منکر يکي از شرايط آن احتمال تأثير است و با قطع بعدم تأثير واجب نيست فقط وظيفه انبياء و علماء تبليغ است که حجت بر آنها تمام شود نگويند: لَو لا أَرسَلت‌َ إِلَينا رَسُولًا فَنَتَّبِع‌َ آياتِک‌َ مِن قَبل‌ِ أَن نَذِل‌َّ وَ نَخزي طه آيه 134. لذا ميفرمايد:
لِمَن يَخشي خشيت تا ايمان نباشد و لا اقل احتمال صدق در فرمايشات انبياء ندهد خوف پيدا نميکند زيرا عقل هر ذي عقلي حکم ميکند بلزوم دفع ضرر مقطوع و مظنون و محتمل و اينها احتمال صدق نميدهند و تمام فرمايشات آنها را کذب ميپندارد، بلي بعضي يقين بصدق پيدا ميکنند لکن حب رياست و شهوات نفساني مانع از تصديق ميشود که ميفرمايد: وَ جَحَدُوا بِها وَ استَيقَنَتها أَنفُسُهُم ظُلماً وَ عُلُوًّا نمل آيه 14.