تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
انْطَلِقُوا إِلى ظِلٍّ ذِي ثَلاثِ شُعَبٍ (30)
انْطَلِقُوا إِلى ظِلٍ: برويد و روان شويد خصوصا به سوى سايه، ذِي ثَلاثِ شُعَبٍ: که صاحب سه شعبه است. مراد ظل يحموم که دود جهنم و به جهت بزرگى و بسيارى متفرق شود به شعبها، و هر شعبه به طرفى مى‌رود، چنانچه دود عظيم متفرق مى‌شود.
بيان: خصوصيت سه شعبه: 1- به جهت آنکه حجاب نفس از انوار قدس سه است: حس، خيال، وهم. 2- به سبب آنکه مؤدى به آن عذاب، قوه واهمه که واقع در دماغ، و غضب که طرف راست قلب، و شهوت که در يسار قلب است؛ و لذا در روايت است: الظلّ هو دخان جهنّم له ثلث شعب محيط بالکافر، شعبة تکون فوقه و شعبة عن يمينه و شعبة عن يساره. «1» سايه دودى است در جهنم محيط به کافر، و سه شعبه دارد: يکى بالاى سرش، و يکى طرف راست، و يکى طرف چپ.
در معالم- نقل نموده: گردى بزرگ از جهنم بيرون آيد و سه شعبه منشعب شود. 1- نور، بر سر مؤمنان سايه افکند. 2- دخان، بر سر منافقان متوقف.
3- زبانه خالص، بر سر کافران بايستد. «2» موعظه: هر که خواهد از اين «ظل من يحموم» ايمن گردد، امروز به نور عقل متمسک شده، از تيرگى صفت بهيمى و سبعى بگذرد، و تهذيب اخلاق نموده، از معاصى اجتناب نمايد و به طاعت و عبادت مشغول شود، تا به توفيق الهى و لطف سبحانى در جرگه مؤمنان داخل، و در ظل عنايت عرش حضرت منان، سر افراز گردد.
«1» منهج الصادقين، جلد 10، صفحه 120.
«2» مدرک ياد شده.
جلد 13 - صفحه 436