اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
نَحن‌ُ خَلَقناهُم وَ شَدَدنا أَسرَهُم وَ إِذا شِئنا بَدَّلنا أَمثالَهُم تَبدِيلاً «28»
ما خلق کرديم آنها را و محکم کرديم قواي آنها را و اجزاء بدني آنها را و اگر بخواهيم تبديل ميکنيم آنها را بامثال آنها تبديل کردني.
نَحن‌ُ خَلَقناهُم که از يک نطفه متعفن نجس که مبدأ نشو آدمي است.
وَ شَدَدنا أَسرَهُم بعضي گفتند: مفاصل آنها، بعضي گفتند: قواي آنها، بعضي گفتند: جثه آنها، بعضي گفتند: تکليف بر گردن آنها گذاشتيم مثل قيد که بپاي اسير ميزنند که فرار نکند که ما تعبير بکند ميکنيم، بعضي گفتند: راه و چاه.
اقول: ظاهرا مراد رشد است در جميع اعضاء و جوارح و قواي نفسانيه از عقل و شعور و فهم و ادراک و امثال اينها.
وَ إِذا شِئنا اگر بخواهيم و حکمت و مصلحت داشته باشد و صلاح بدانيم.
بَدَّلنا آنها را هلاک ميکنيم و بجاي آنها.
أَمثالَهُم يک‌دسته ديگر از بشر خلق ميکنيم آنهم.
تَبدِيلًا چه تبديلي که اثري از آنها باقي نماند که گفتند:
هر که آمد عمارتي نو ساخت || رفت و منزل بديگري پرداخت
لکن براي اتمام حجت و زيادتي عقوبت آنها آنها را نگه داشته‌ايم که ميفرمايد:
وَ لا يَحسَبَن‌َّ الَّذِين‌َ کَفَرُوا أَنَّما نُملِي لَهُم خَيرٌ لِأَنفُسِهِم إِنَّما نُملِي لَهُم لِيَزدادُوا إِثماً وَ لَهُم عَذاب‌ٌ مُهِين‌ٌ آل عمران آيه 182.
332