اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ ما تَشاؤُن‌َ إِلاّ أَن يَشاءَ اللّه‌ُ إِن‌َّ اللّه‌َ کان‌َ عَلِيماً حَکِيماً (30)
و نميخواهيد مگر آنچه مشيت الهي تعلق بگيرد بدرستي که خداوند دانا و حکيم است. انسان و لو فاعل مختار است جبر در کار نيست ولي مستقل در فعلي هم نيست که هر چه بخواهد بکند بتواند خود و تمام اسباب فعل و تمام قواي او تحت قدرت است: ما قَطَعتُم مِن لِينَةٍ أَو تَرَکتُمُوها قائِمَةً عَلي أُصُولِها فَبِإِذن‌ِ اللّه‌ِ حشر آيه 5.
خداوند ميداند کي قابل هدايت است او را تأييد و توفيق و تسديد ميفرمايد و کي از قابليت هدايت افتاده او را بخود واميگذارد و بسا بسيار از موارد جلوگيري ميکند زيرا اگر آنها را بخود واگذارد فساد در زمين بسيار ميشود. اينکه کفار و مشرکين و ضالين و مضلين و فساق و آثمين و شياطين و معاندين يک نفر مؤمن صالح را در روي زمين
جلد 17 - صفحه 333
نميگذاشتند، اينکه ظالمين ظلم خود را باعلي درجه ميرسانيدند موقعي که شيطان گفت: قال‌َ رَب‌ِّ بِما أَغوَيتَنِي لَأُزَيِّنَن‌َّ لَهُم فِي الأَرض‌ِ وَ لَأُغوِيَنَّهُم أَجمَعِين‌َ إِلّا عِبادَک‌َ مِنهُم‌ُ المُخلَصِين‌َ که مقصودش معصومين است که شيطان بآنها راه ندارد خداوند در جواب او فرمود: قال‌َ هذا صِراطٌ عَلَي‌َّ مُستَقِيم‌ٌ إِن‌َّ عِبادِي لَيس‌َ لَک‌َ عَلَيهِم سُلطان‌ٌ إِلّا مَن‌ِ اتَّبَعَک‌َ مِن‌َ الغاوِين‌َ وَ إِن‌َّ جَهَنَّم‌َ لَمَوعِدُهُم أَجمَعِين‌َ لَها سَبعَةُ أَبواب‌ٍ لِکُل‌ِّ باب‌ٍ مِنهُم جُزءٌ مَقسُوم‌ٌ حجر آيه 39 الي 44. و ميفرمايد: فَإِذا قَرَأت‌َ القُرآن‌َ فَاستَعِذ بِاللّه‌ِ مِن‌َ الشَّيطان‌ِ الرَّجِيم‌ِ إِنَّه‌ُ لَيس‌َ لَه‌ُ سُلطان‌ٌ عَلَي الَّذِين‌َ آمَنُوا وَ عَلي رَبِّهِم يَتَوَکَّلُون‌َ إِنَّما سُلطانُه‌ُ عَلَي الَّذِين‌َ يَتَوَلَّونَه‌ُ وَ الَّذِين‌َ هُم بِه‌ِ مُشرِکُون‌َ نحل آيه 100 الي 102، و نيز ميفرمايد:
إِن‌َّ عِبادِي لَيس‌َ لَک‌َ عَلَيهِم سُلطان‌ٌ وَ کَفي بِرَبِّک‌َ وَکِيلًا اسراء آيه 67. لذا ميفرمايد:
وَ ما تَشاؤُن‌َ إِلّا أَن يَشاءَ اللّه‌ُ
سر شب سر تخت و تاراج داشت || سحرگه نه تن سر نه سر تاج داشت
چه بسيار مشاهده کرده‌ايم که اينکه ظلمه و کفار يک مقاصد مهم بزرگي در نظر دارند و تمام اسباب هم براي آنها فراهم لکن از قدرت آنها بيرون ميرود چون مشيت حق تعلق نگرفته و چه بسا اشخاصي که دست آنها از تمام وسائل کوتاه است و مأيوس و نااميد هستند بکمال سهولت مطلوب آنها انجام ميگيرد. از امير المؤمنين است که: هر چه همت کردم بر انجام امري و انجام نگرفت عرفت أن المدبر غيري.
إِن‌َّ اللّه‌َ کان‌َ عَلِيماً حَکِيماً ميداند کي قابل هدايت است و کي از قابليت افتاده و حکيم است که ميداند چه فعلي مصلحت دارد و چه فعلي مفسده و چه موقعي بايد نعمت بفرستد و چه موقعي بلا نازل کند کي بايد صحت داشته باشد کي بايد مريض کي غني کي فقير.
جهان چون چشم و گوش و خال و ابرو است || که هر چيزي بجاي خويش نيکو است.