کلمه «مبارک» از «برکات» به معناى خير پايدار و ضد آن کلمه «شوم» است.
مراد از شب مبارک، همان شب قدر است که در ماه مبارک رمضان قرار دارد. «شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ» «1»
براى حروف مقطعه معانى زيادى گفته‌اند که شايد بهترين وجه آن باشد که قرآن، اين معجزه بزرگ الهى از همين حروف است، چنانکه در سوره شورى بعد از حروف (حم عسق) مى‌فرمايد: «کَذلِکَ يُوحِي» ما بدين گونه وحى مى‌کنيم. البتّه در بعضى روايات آمده که در اين حروف رمز و رازى است که جز خدا کسى نمى‌داند. «2»
کلمه‌ى «مبين» از «ابانة» به معناى روشن و روشنگر است. يکى از ظلم‌هايى که به قرآن شد اين بود که برخى بزرگان گفتند: قرآن، قطعى الصدور و ظنّى الدلالة است. صدور قرآن از جانب خدا يقينى است، ولى دلالت‌هاى قرآن شفّاف و روشن نيست و مفاهيم آن ظنّى
«1». بقره، 185.
«2». تفسير نورالثقلين، ج 1، ص 30.
جلد 8 - صفحه 487
است. امّا اين يک اجتهاد نابجا در برابر صريح قرآن است، زيرا قرآن بارها فرموده که من نور هستم، روشنگرم و روشن کننده مرز بين حقّ و باطل هستم، چنانکه در اين آيات مى‌فرمايد: «الْکِتابِ الْمُبِينِ»
البتّه در قرآن به آياتى متشابه که داراى چند معناست، برخورد مى‌کنيم، لکن آن آيات نيز در سايه ساير آيات روشن مى‌شود.
قرآن از همه جهت مبارک است:
الف) از جهت نازل کننده. «تَبارَکَ الَّذِي نَزَّلَ الْفُرْقانَ» «1»
ب) خود قرآن مبارک است. «کِتابٌ أَنْزَلْناهُ إِلَيْکَ مُبارَکٌ» «2»
ج) از جهت زمان نزول. «فِي لَيْلَةٍ مُبارَکَةٍ»
سؤال: اگر نزول قرآن در شب قدر بوده است، پس نزول آيات در 23 سال رسالت پيامبر به چه معناست؟
پاسخ: قرآن در شب قدر يک باره و يک جا بر قلب پيامبر و بار ديگر و به تدريج در طول بيست و سه سال نازل شد. همان گونه که يک بار چمدان لباسى را يکجا به شخصى مى‌دهيد و در مرحله بعد درب آن را گشوده و لباسها را جداگانه به او نشان مى‌دهيد و يا کتاب شعر حافظ را يک جا به شما هديه مى‌کنند و در هر مناسبت، چند بيتى از آن را براى شما مى‌خوانند.
در اين آيه، زمان نزول قرآن مبارک شمرده شده و در آيات ديگر زمان نزول عذاب، نحس خوانده شده است، «أَيَّامٍ نَحِساتٍ» «3» اصولًا مبارک يا منحوس بودن زمان يا به خاطر حوادث تلخ و شيرينى است که در آنها واقع مى‌شود و يا در خود زمان خصوصيّتى است که بر ما پوشيده است، چنانکه در قرآن از استغفار در سحرها ستايش شده که معلوم مى‌شود در عنصر زمان خصوصيّتى است که ما نمى‌دانيم.
«1». فرقان، 1.
«2». ص، 29.
«3». فصّلت، 16.
جلد 8 - صفحه 488