تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ خَرَجُوا مِنْ دِيارِهِمْ وَ هُمْ أُلُوفٌ حَذَرَ الْمَوْتِ فَقالَ لَهُمُ اللَّهُ مُوتُوا ثُمَّ أَحْياهُمْ إِنَّ اللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ وَ لکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لا يَشْکُرُونَ (243)
ترجمه
آيا نديدى آنانرا که بيرون رفتند از خانه‌هاشان و ايشان هزاران بودند از ترس مرگ پس گفت مر ايشانرا خداوند بميريد پس زنده کرد ايشان را بدرستى که خداوند هر آينه صاحب تفضل است بر مردمان ولى بيشتر مردمان شکر نمى‌کنند.
تفسير
اين قصه براى بيان قدرت کامله الهيه و شگفت خلق از عظمت آنمقام و اقرار پيغمبر (ص) بر وقوع واقعه ذکر شده است و شرح آن چنانچه در کافى از صادقين عليهما السلام نقل نموده است که اين جماعت هفتاد هزار خانه وار بودند اهل يکى از شهرهاى شام و طاعون در آنشهر زياد ميآمد و بناى مردم بر آنشده بود که در
جلد 1 صفحه 307
موقع آمدن طاعون اغنيا از شهر خارج ميشدند و فقراء که توانائى نداشتند باقى ميماندند و زياد ميمردند و کسانيکه بيرون رفته بودند تلفاتشان کم بود و ميگفتند اگر ما هم بيرون نميآمديم زياد ميمرديم آنها هم که مانده بودند ميگفتند اگر ما بيرون ميرفتيم کم ميمرديم تا آنکه بنا گذاردند که در موقع آمدن طاعون همه بيرون روند و چون طاعون آمد اينمرتبه همه بيرون رفتند و در شهرها مسافرت نمودند تا آنکه بشهرى رسيدند که ويران شده بود و اهل آن جلاء وطن نموده بودند و به مرض طاعون مرده بودند در آنشهر اقامت کردند و چون مستقر شدند امر الهى بمرک آنها صادر شد و در همان ساعت تماما مردند و پوسيدند ولى ابدان آنها ظاهر بود و کسانيکه از آنجا عبور ميکردند آنها را يکجا جمع کردند پس يکى از پيغمبران بنى اسرائيل که خرقيل نام داشت از آن مکان عبور فرمود و چون آنها را بآنحال ديد گريه کرد و عبرت گرفت و از خداوند مسئلت نمود که آنها را زنده فرمايد تا تعمير بلاد و توليد عباد و عبادت با عباد نمايند و خداوند اجابت فرمود و در همان ساعت همه زنده شدند بعد از آنکه خداوند اسم اعظم خود را باو تعليم فرموده بود و آن پيغمبر از خداوند بوسيله آن اسم مسئلت نمود و چون آن اسم را بر زبان جارى فرمود نگاه ميکرد باستخوانهاى پوسيده و مى‌ديد که پرواز ميکنند بسوى يکديگر و چون اجسادشان کامل شد زنده شدند و نگاه ميکردند بيکديگر و تسبيح ميکردند و تهليل ميگفتند و تکبير مينمودند خداوند عز و جل را پس خرقيل على نبينا و آله و عليه- السلام گفت شهادت ميدهم که خداوند بر همه چيز قادر است و اين آيه در باره آنها نازل شده است و در عوالى از حضرت صادق (ع) اجمال اين قصه را نقل نموده است بعلاوه آنکه اينواقعه در روز نوروز فرس اتفاق افتاد و آن پيغمبر از طرف خداوند مأمور شد که بر آرامگاه آنها آب بريزد و باين جهت آب ريختن در روز نوروز مستحب شد و کسى نميداند سرّ آنرا مگر آنانکه راسخ در علمند و در مجمع از حضرت باقر (ع) نقل نموده که اينقوم پس از زنده شدن در خانه‌ها منزل نمودند و غذا خوردند و زن گرفتند و ماندند تا آنکه باجل خدائى از دنيا رفتند و اين از تفضلات الهى است که موجبات بصيرت و عبرت مردم را بآنها گوشزد ميفرمايد ولى بيشتر مردم بصيرت پيدا نميکنند و عبرت نميگيرند و امر خداوند بموت مانند امر اوست
جلد 1 صفحه 308
بايجاد که ميفرمايد کن فيکون.