تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً فَيُضاعِفَهُ لَهُ أَضْعافاً کَثِيرَةً وَ اللَّهُ يَقْبِضُ وَ يَبْصُطُ وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (245)
چون حق تعالى ترغيب بندگان فرمود به جهاد که از اعمال بدنيه است،
«1» الايفاظ من الهجعه، صفحه 344، حديث 77.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 435
در عقب آن تحريص به افعال ماليه و به طريق تلطف نسبت به انفاق در راه خير خصوصا مساعدت محتاجان مى‌فرمايد:
مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ: کيست آن کس که به خلوص نيت قرض دهد خداى را، قَرْضاً حَسَناً: قرض نيکو، يعنى بندگان مؤمن محتاج درمانده را رعايت نمايد به اعطاى مالى به قصد ثواب از خداى تعالى در حالى که موقع طلب قرض بدون تعلل و تأخير قرض دهد و ابدا هيچ منظورى نداشته باشد مگر رضاى خدا، يا منت ننهد بر گيرنده يا طالب عوض نباشد، يا آن را به اخلاص و طيب نفس و از حلال بدهد. نزد بعضى قرض حسن آنست که مجاهده کند با نفس خود و انفاق کند در راه خدا.
فَيُضاعِفَهُ لَهُ أَضْعافاً کَثِيرَةً: پس چند برابر فرمايد خدا براى او اجر آن را اضعاف بسيارى که از غايت کثرت هيچيک علم به آن نداشته باشيد الّا حق تعالى؛ و احاديث بسيار در قرض وارد شده:
1- در کتاب وسائل- قال ابو عبد اللّه عليه السلام: ما من مسلم اقرض مسلما قرضا حسنا يريد به وجه اللّه الّا حسب له اجرها کحساب الصّدقة حتّى يرجع اليه. «1» فرمود حضرت صادق عليه السلام: نيست هيچ مسلمانى که قرض دهد مسلمانى را قرض حسن به جهت رضاى خدا مگر آنکه حساب شود براى او اجرش مثل حساب صدقه تا برگردد به او.
2- قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: من اقرض مؤمنا قرضا ينظر به ميسوره کان ما له فى زکوة و کان هو فى صلاة من الملئکة حتّى يؤدّيه. « «2»» فرمود حضرت رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: هر که قرض دهد مؤمنى را قرضى که مهلت دهد او را تا توانائى او باشد، مال او در زکات، و مى‌باشد او در طلب رحمت ملائکه تا ادا گرديده شود.
3- عن أبي عبد اللّه عليه السلام قال: القرض الواحد بثمانية و عشرون و ان مات حسبتها من الزّکوة. « «3»» فرمود حضرت صادق عليه السلام: قرض
(1 و 2 و 3) وسايل الشيعه، جلد 13 (کتاب التجاره، ابواب الدين، باب 6)، صفحه 87، حديث دوّم و سوم و چهارم.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 436
دادن يکى به بيست و هشت حسنه محسوب، و اگر بميرد صاحبش از صدقات حساب گردد.
تتمه: بعد از نزول آيه شريفه، يهود به طعنه گفتند: مگر خدا فقير است که از ما قرض مى‌طلبد. حق تعالى تهديد آنها فرمود، لکن مسلمانان به وعده الهى واثق بودند، در معامله اين قرض مبادرت نمودند. اول ابو الدحداح انصارى پيش آمد، عرض کرد: يا رسول اللّه چرا خدا قرض مى‌طلبد؟
فرمود: مى‌خواهد تا شما را بواسطه آن به بهشت برد. گفت: مرا دو خرمايستان است هر دو را قرض دادم به خدا و ديگر چيزى ندارم. حضرت فرمود: يکى را به قرض ده، و ديگرى را براى معيشت بگذار. عرض کرد:
من بهترين آن را که ششصد درخت خرما دارد قرض دادم. حضرت فرمود:
من ضامن شدم که خداى تعالى دو برابر آن در رياض بهشت به تو مرحمت فرمايد. عرض کرد: به شرط آنکه فرزندان من با مادرشان با من باشند.
حضرت فرمود: آرى، پس دست مبارک پيغمبر را گرفت و باغ را در راه خدا صدقه داد و ابياتى انشاء نمود.
وَ اللَّهُ يَقْبِضُ وَ يَبْصُطُ: و خداى تعالى تنگ مى‌گيرد و باز مى‌ستاند روزى بعضى را بر طبق حکمت، و وسعت و فراخى دهد بر جمعى به مصلحت. حال که قبض و بسط در تحت قدرت الهى است، پس امساک از انفاق در راه او از خطوات شيطانى است. وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ: و بسوى پاداش و جزاى خدا بازگشت خواهيد نمود.
مروى است که بعد از نزول اين آيه، حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: فرمود. خداى تعالى روز قيامت با بندگان خود خطاب فرمايد: بنده من از طعام تو خواستم ابا نمودى، و از تو آب طلبيدم ندادى، و جامه خواستم امتناع نمودى. بنده عرض کند: بار خدايا اين کى و چگونه بوده؟ خطاب فرمايد: فلان بنده گرسنه از تو طعام خواست، و فلان برهنه از تو جامه خواست او را محروم ساختى، پس امروز فضل خود را از تو باز دارم چنانچه از او بازگرفتى.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 437