تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
فَهَزَمُوهُمْ بِإِذْنِ اللَّهِ وَ قَتَلَ داوُدُ جالُوتَ وَ آتاهُ اللَّهُ الْمُلْکَ وَ الْحِکْمَةَ وَ عَلَّمَهُ مِمَّا يَشاءُ وَ لَوْ لا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَفَسَدَتِ الْأَرْضُ وَ لکِنَّ اللَّهَ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْعالَمِينَ (251)
ترجمه
پس هزيمت دادند ايشانرا بدستور خدا و گشت داود جالوت را و داد او را خداوند پادشاهى و حکمت و آموخت او را از آنچه ميخواست و اگر نبود دفع نمودن خدا مردم را برخيشان را به برخى هر آينه تباه ميشد زمين ولى خداوند صاحب فضل است بر جهانيان.
تفسير
قمى از حضرت رضا (ع) نقل نموده که خداوند بپيغمبر بنى اسرائيل وحى نمود که کشنده جالوت کسى است که زره موسى (ع) باندام او راست آيد و او مردى است از اولاد دلاوى بن يعقوب که نام او داود است و نام پدرش آسى است که چوپان است و او ده پسر داشت که کوچکتر از همه داود بود و چون طالوت بنى اسرائيل را احضار براى جنگ نمود فرستاد پسران آسى را آوردند بيک يک از آنها زره حضرت موسى را پوشانيد با اندام هيچ يک راست نيامد پس بآسى خطاب نمود که آيا اولاد ديگرى دارى عرض کرد پسر ديگرى دارم کوچکتر از همه که او را براى شبانى گوسفندان خودم گذارده‌ام پس طالوت او را احضار فرمود و چون او رو براه آورد با خود فلاخنى داشت و در بين راه سه سنگ او را ندا نمودند که ما را بردار و هر سه را برداشت و در توبره خود جاى داد و اين جوان قوى و شجاع و حمله‌ور بود چون نزد طالوت حاضر شد و زره موسى را بر او پوشانيدند باندامش راست و درست آمد پس بيرون آمد طالوت با لشگرش و پيغمبرشان فرمود در اين راه خداوند امتحان مى‌کند شما را بنهرى و اجمال قصه سابقه را بيان فرمود و از امام صادق (ع) روايت نموده است که داود در مقابل جالوت توقف نمود در صورتى که او سوار فيل بود و تاجى بسر داشت که در جبهه او ياقوت درخشانى نصب بود و لشکريانش در جانب راست و چپ او صف کشيده بودند داود يکى از آن سه سنگ را در فلاخن گذارده بميمنه لشکر پرتاب
جلد 1 صفحه 318
نمود و آن سنگ بهوا رفت و به سر آنها فرود آمد و پراکنده شدند سنگ ديگر را بميسره لشکر پرتاب نمود بهمان نحو واقع شد و متفرق شدند سومى را بجانب شخص جالوت انداخت بياقوت رسيد که در پيشانى او بود خورد گرديد و بمغز سرش رسيد و مرده از فيل بزمين افتاد و در روايت عياشى است که پس از اين واقعه اجتماع نمودند بنى اسرائيل بر داود و پادشاه شد و نام طالوت از ميان رفت و خداوند زبور را بر او نازل فرمود و صنعت آهنگرى را باو آموخت و آهن در دست او نرم شد و در منهج است است که طالوت دختر خود و انگشترى مملکت دارى را پس از اين واقعه بداود داد و او بتخت سلطنت نشست و رسم عدل و داد را بنياد نهاد و بخلعت نبوت آراسته گرديد و مراد از حکمت در آيه شريفه علم نبوت است يا کتاب زبور و مراد از علم مما يشاء احکام دين است يا صنعت لبوس که زره است يا علم بزبان چرندگان و پرندگان يا علم موسيقى و الحان و در خبر است که چون آن حضرت تلاوت زبور ميفرمود براى حسن صوت او مرغان هوا و وحوش صحرا بدر صومعه و بالاى سرش گرد مى‌آمدند بطورى که اگر مى‌خواست کسى آنها را صيد نمايد ميتوانست با دست بگيرد و بنظر حقير مراد از علم مما يشاء آنستکه آنچه را مى‌خواست بداند خداوند باو تعليم ميفرمود و اختصاص بعلمى دون علمى نداشت و اگر نباشد دفع نمودن خداوند کفار را بوجود اهل ايمان و نصرت ايشان يا اگر نباشد دفع نمودن خداوند هلاک را از فجار ببرکت وجود ابرار هر آينه کفر يا هلاک سراسر زمين را خواهد گرفت ولى خداوند بفضل خود دفع شر کفار و هلاک فجار را ببرکت وجود ابرار و اخيار نموده و خواهد نمود و در مجمع معنى دوم را از امير المؤمنين (ع) نقل نموده است و در کافى و عياشى از حضرت صادق (ع) نقل نموده که مراد دفع نمودن خداوند است ببرکت نماز گذاردن و زکوة دهندگان و حج کنندگان از شيعيان ما بلا را از آنانکه نماز نمى‌گذارند و زکوة نميدهند و حج نمى کنند از شيعيان ما و اگر نه اين بود همه هلاک ميشدند و قسم ياد فرمودند پس از تلاوت آيه که نازل نشده است مگر در باره شيعيان ما و نيز در مجمع از پيغمبر (ص) روايت نموده است که اگر نباشند بندگان رکوع کننده و اطفال شير خواره و حيوانات چرنده هر آينه ريخته شود بر شما عذاب ريختنى و نيز از آن حضرت روايت شده است که خداوند اصلاح مى‌فرمايد براى صلاح مرد مسلمان اولاد و احفاد و اهل خانه و
جلد 1 صفحه 319
همسايگان او را و هميشه در حفظ الهى هستند مادامى که آن مرد صالح در ميان آنها است.