تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
ما أَصابَ مِنْ مُصِيبَةٍ إِلاَّ بِإِذْنِ اللَّهِ وَ مَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ يَهْدِ قَلْبَهُ وَ اللَّهُ بِکُلِّ شَيْ‌ءٍ عَلِيمٌ «11»
بعد از آن به جهت تسلى و دلخوشى اصحاب مصائب و ارباب نوائب فرمايد:
ما أَصابَ مِنْ مُصِيبَةٍ: نرسد هيچکس را هيچ مصيبتى از مصائب، إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ: مگر به فرمان و اراده خداى تعالى.
بيان: مراد آنست که هر مصيبتى که از خدا به بنده رسد، از بيمارى و سختى و قحطى و موت اهل و ولد و تلف مال و غير آن، چون علم الهى به همه
جلد 13 - صفحه 197
مصائب محيط، و به جميع نوائب شامل است، اگر خواهد، مى‌تواند آن را باز دارد، لکن براى صلاح حال بندگان و امتحان ايشان به صبر و ثبات بر آن، يا کفاره گناهان آنها وارد سازد. بنابراين مؤمنين چون دانستند که اين مصيبت و بليه به اراده الهى از روى حکمت و مصلحت است از وقوع آن اضطراب و دغدغه خاطر نداشته باشند، و صبر نمايند که اجر جزيل را دريابند.
وَ مَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ: و هر که ايمان آرد به خدا و رسول، و معتقد باشد که آنچه از خدا به او مى‌رسد صلاح و خير است، يَهْدِ قَلْبَهُ: راه نمايد خدا قلب او را، يعنى ثابت گرداند او را بر ايمان، يا مزيت لطف را به او کرامت فرمايد تا به سبب آن، دل او منشرح شده، طاعات و عبادات را زياده کند. 2- ابن عباس گفته: راه نمايد دل او را به کلمه استرجاع تا در وقت مصائب به قول: إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ گويا شود. 3- راه نمايد قلب او را به صبر و شکر تا در نعمت، شکر نمايد و در مصيبت، صبر کند. 4- هر که تصديق نمايد خداى را در وقت نعمت و بداند که آن از فضل خداى تعالى است، حق تعالى راه نمايد دل او را به شکرگزارى. و هر که اذعان او کند نزد بليه و عالم شود به آنکه آن از عدل او سبحانه است، خدا راه نمايد دل او را به صبر و تسليم و رضا. وَ اللَّهُ بِکُلِّ شَيْ‌ءٍ عَلِيمٌ: و خدا بر همه چيز داناست، پس مى‌داند قلوبى را که لطف او در آن مؤثر است، و بدان جهت آن را لطف عطا فرمايد. و علم دارد به قلوبى که لطف او در آن اثر ندارد، و بدان سبب او را واگذارد. يا عالم است به صابر و شکور و جزوع و کفور، و همه را بر وفق عدل جزا خواهد داد.