«أُسْوَةٌ» از «تأسى» به معناى پيروى کردن الگو و سرمشق قرار دادن است.
با توجّه به آيات قبل که بعضى از مسلمانان به خاطر دريافت حفظ بستگان خود، مخفيانه يا آشکارا با کفّار دوستى و مودّت داشتند، اين آيه مى‌فرمايد: برائت از کفّار و مشرکان را از حضرت ابراهيم و يارانش بياموزيد.
هنگامى که حضرت ابراهيم، پايدارى پدر را به کفر و شرک ديد و از هدايت او مأيوس شد، از او برائت جست و استغفار براى او، وعده‌اى بود که به پدر داد تا زمينه بازگشت او را فراهم سازد. چنانکه در سوره توبه آيه 114 مى‌فرمايد: «وَ ما کانَ اسْتِغْفارُ إِبْراهِيمَ لِأَبِيهِ إِلَّا عَنْ مَوْعِدَةٍ وَعَدَها إِيَّاهُ فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ»
در قرآن دو مرد و دو زن، به عنوان الگوى مؤمنان معرّفى شده‌اند:
از مردان، يکى حضرت ابراهيم عليه السلام، «قَدْ کانَتْ لَکُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِي إِبْراهِيمَ» و ديگرى
جلد 9 - صفحه 579
پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله است. «لَکُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ» «1»
و از زنان، يکى همسر فرعون و ديگرى حضرت مريم است (گرچه پيروان حضرت ابراهيم نيز الگو معرفى شده‌اند «قَدْ کانَتْ لَکُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِي إِبْراهِيمَ وَ الَّذِينَ مَعَهُ» که قرآن در آيات 11 و 12 سوره تحريم، آنان را در برابر همسران حضرت نوح و لوط، به عنوان زنانِ الگو معرّفى مى‌کند و مى‌فرمايد: ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا لِلَّذِينَ آمَنُوا امْرَأَتَ فِرْعَوْنَ ... وَ مَرْيَمَ ابْنَتَ عِمْرانَ
البتّه در روايات افراد ديگرى همچون امام حسين عليه السلام «فلکم فى اسوة» «2» و حضرت زهرا عليها السلام نيز به عنوان الگو معرفى شده‌اند. چنانکه حضرت مهدى عليه السلام مى‌فرمايد: «و فى ابنة رسول الله لى اسوة حسنة» «3» دختر رسول خدا، الگوى نيکوى من است.
ويژگى‌هاى حضرت ابراهيم عليه السلام در قرآن:
1. موفّقيّت کامل در امتحان‌هاى سخت الهى. «فَأَتَمَّهُنَّ» «4»
2. خدمت به مسجد. «طَهِّرا بَيْتِيَ» «5»
3. تسليم خدا بودن. «حَنِيفاً مُسْلِماً» «6»
4. انابه به درگاه خدا و صبور و حليم بودن. «إِنَّ إِبْراهِيمَ لَأَوَّاهٌ حَلِيمٌ» «7»
5. به منزله يک امت بود. «إِنَّ إِبْراهِيمَ کانَ أُمَّةً» «8»
6. وفادار بود. «إِبْراهِيمَ الَّذِي وَفَّى» «9»
7. دلير و قهرمان بود. «تَاللَّهِ لَأَکِيدَنَّ أَصْنامَکُمْ» «10» به خدا سوگند! براى بت‌هاى شما نقشه مى‌کشم.
8. هجرت و مهاجرت. «إِنِّي مُهاجِرٌ إِلى رَبِّي» «11»
9. گذشت و ايثار داشتن. «فَلَمَّا أَسْلَما وَ تَلَّهُ لِلْجَبِينِ» «12»
«1». احزاب، 21.
«2». مقتل ابى مخنف، ص 86.
«3». بحار، ج 53، ص 180.
«4». بقره، 124.
«5». بقره، 125.
«6». آل عمران، 67.
«7». توبه، 114.
«8». نحل، 120.
«9». نجم، 37.
«10». انبياء، 57.
«11». عنکبوت، 26.
«12». صافات، 103.
جلد 9 - صفحه 580