يکى از بندهاى قرارداد صلح حُديبيه اين بود که اگر مشرکى از مکه به مسلمانان مدينه پيوست، مسلمانان او را به مشرکان باز گردانند. اين آيه مى‌فرمايد: مسئله باز گرداندن شامل زنان مهاجرى که به مسلمانان پناهنده شده‌اند نمى‌شود.
اين آيه از آيات حقوقى و اجتماعى قرآن است.
جلد 9 - صفحه 588
مهريّه زن کافرى که مسلمان شده، به جامعه اسلامى بپيوندد، به شوهر کافرش داده مى‌شود، «آتُوهُمْ ما أَنْفَقُوا» و اين مهريّه را بايد از بيت المال پرداخت. «1»
کلمه «عصم» جمع «عصمت» به معناى وسيله نگاهدارى است.
در اين آيه، سيماى عدالت‌پرور مکتب اسلام جلوه مى‌کند:
اوّلًا زن هجرت کرده را تنها به حال خود رها نمى‌کند،
ثانياً حق شوهر کافرى که زن خود را از دست داده است، ناديده نمى‌گيرد و مهريّه‌اى را که پرداخت کرده به او باز مى‌گرداند،
ثالثاً نياز غريزى و عاطفى زن را با فرمان «تنحکوهن» و نياز مالى او را با فرمان «أُجُورَهُنَّ» تأمين مى‌کند.
هجرت ممکن است به خاطر فرار از شوهر يا علاقه به زندگى جديد يا جاسوسى يا رسيدن به مال و فاميل باشد، لذا بايد با آزمايش انگيزه‌ها روشن شود.
کفّار چند دسته هستند: «2»
يا همگى بر کفر اصرار دارند که آيه اول مبنى بر برائت و متارکه مسلمانان، به آنان نظر داشت. لا تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَ عَدُوَّکُمْ أَوْلِياءَ ... قَدْ کَفَرُوا بِما جاءَکُمْ مِنَ الْحَقِ
يا به طور دسته جمعى دشمنى با شما را ترک مى‌کنند. «عَسَى اللَّهُ أَنْ يَجْعَلَ بَيْنَکُمْ وَ بَيْنَ الَّذِينَ عادَيْتُمْ مِنْهُمْ مَوَدَّةً» (آيه 7 همين سوره)
يا تفکيک صورت مى‌گيرد، مثلًا زن مسلمان مى‌شود، ولى مرد، کافر باقى مى‌ماند و يا بالعکس که در اين صورت، مسلمان به شما ملحق مى‌شود. «جاءَکُمُ الْمُؤْمِناتُ مُهاجِراتٍ»
در بيان مهريّه اول کلمه «نفقه» به کار رفته، أَنْفَقُوا ... أَنْفَقْتُمْ ولى در مورد مهريّه ازدواج دوم، کلمه «أُجُورَهُنَّ» به کار رفته است. با توجّه به پنج موردى که کلمه «أُجُورَهُنَّ» در قرآن آمده است، به نظر مى‌رسد کلمه «اجر» براى زنان بيوه و ازدواج دوم آنها است.
وقتى ايمان آوردنِ يکى از دو همسر، عقد قبلى را بهم مى‌زند، پس به طريق اولى، اگر قبل
«1». تفاسير الميزان، نمونه، فرقان.
«2». تفاسير کبير فخررازى و مراغى.
جلد 9 - صفحه 589
از عقد، زن کافر باشد عقدى محقق نمى‌شود.
امام باقر عليه السلام فرمود: «لا ينبغى نکاح اهل الکتاب» ازدواج با زنان اهل‌کتاب (يهود و نصارا) سزاوار نيست. آنگاه امام عليه السلام اين قسمت از آيه را تلاوت فرمود: «1» «وَ لا تُمْسِکُوا بِعِصَمِ الْکَوافِرِ»