تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
يُؤْتِي الْحِکْمَةَ مَنْ يَشاءُ وَ مَنْ يُؤْتَ الْحِکْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْراً کَثِيراً وَ ما يَذَّکَّرُ إِلاَّ أُولُوا الْأَلْبابِ (269)
ترجمه
ميدهد حکمت را بکسى که ميخواهد و کسى که داده شود باو حکمت پس بتحقيق داده شده است خير بسيارى و پند نگيرند مگر صاحب خردان.
تفسير
حکمت بکار انداختن علم و عقل است در مقام عمل و گفته‌اند تحقيق علم است و اتقان عمل و الوا الالباب صاحبان عقول خالصه از شوائب اوهام و هواى- نفسند و مقصود همانستکه در آيه قبل بيان شد که مقتضاى عقل و دانش در باب انفاق چيست و چه کس بآن عمل مى‌نمايد و چه کس امساک ميورزد و در کافى و عياشى از حضرت صادق (ع) نقل نموده که حکمت طاعت خدا و معرفت امام است و در روايت ديگر از آنحضرت نقل شده است که معرفت امام و اجتناب از معاصى کبيره است و نيز عياشى از آنحضرت نقل نموده است که حکمت معرفت و فقه در دين است و کسى که از شما فقيه باشد او حکيم است و مرگ هيچ يک از اهل ايمان محبوب‌تر نيست
جلد 1 صفحه 346
نزد شيطان از مرگ فقيه و قمى فرموده خير کثير معرفت امير المؤمنين (ع) و ائمه اطهار است و در مصباح الشريعه از آنحضرت نقل شده است که حکمت نور معرفت و ميراث تقوى و ثمره صدق است اگر خواسته باشى بگوئى بگو که خداوند نعمتى بهتر و برتر و بزرگتر و زيادتر و آشکارتر از حکمت به بندگان خود عطا نفرموده و نميدانند فوائد و نتايج حکمت را مگر صاحبان خرد که ايشان کسانى هستند که خداوند آنها را خالص براى خود و مخصوص بحکمت فرموده و آن کتاب است و صفت حکيم ثبات در اوايل امور و وقوف در عواقب آنها است و او است هدايت کننده خلق خدا بسوى خدا و در مجمع از پيغمبر (ص) نقل نموده که فرمود خداوند قرآن را بمن عطا فرمود و عطا فرمود بمن از حکمت مثل قرآن و هيچ خانه نيست که در آن چيزى از حکمت نباشد مگر آنکه آنخانه ويران است هر آينه در طلب فهم و علم باشيد و بنادانى نميريد و در خصال از آنحضرت نقل نموده که رأس حکمت ترس از خدا است و در کافى از آنحضرت نقل نموده که در يکى از اسفار روزى چند سوار به آنحضرت برخوردند و سلام نمودند حضرت پرسيد شما کيستيد عرض کردند ما اهل ايمانيم حضرت فرمود حقيقت ايمان چيست گفتند رضاى بقضاى خدا و تسليم در امر او و تفويض امر باو پيغمبر (ص) فرمود اينان علما و حکمايند نزديک است از حکمت به مقام نبوت برسند بعد فرمود اگر راست ميگوئيد بنا نکنيد زيادتر از سکناى خودتان و جمع ننمائيد زياده از خوراکتان و بپرهيزيد از خداوندى که بسوى او بازگشت خواهيد نمود بنظر حقير اين روايات منافات با معناى ظاهرى حکمت ندارد بلکه به مناسبت مقامات بيان مصاديق جليه و خفيه براى ارشاد و تنبيه شده است و اللّه اعلم.