تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أُولئِکَ الْمُقَرَّبُونَ «11»
أُولئِکَ الْمُقَرَّبُونَ: آن گروه سابقان مقربند به درگاه الهى و نزديک گردانيده شده‌اند به رحمت سبحانى، يعنى درجات آنها نزديک عرش باشد.
تنبيه: شبهه‌اى نيست که جامع سوابق ذات عالى سمات، حضرت امير المؤمنين عليه السّلام است. اما سبق او به اسلام و ايمان «1»، جميع علما را اتفاق است در آنکه اول شخصى که از رجال، تصديق حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و ايمان به آن حضرت آورد، حضرت على عليه السّلام بود؛ و اول زنان خديجه طاهره عليها سلام بود.
ابو ذر غفارى از حضرت رسول اکرم صلّى اللّه عليه و آله روايت نمود که فرمود: يا علىّ انت اوّل من امن بى و اوّل من يصاحبنى يوم القيمة و انت الصّدّيق الاکبر و الفاروق الاعظم تفرّق بين الحقّ و الباطل و انت يعسوب المسلمين و المال يعسوب الظّالمين.
و اما سبق او در نماز «2»، قول حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله: صلت الملئکه على و على على سبع سنين لانه لم يرفع صلاة من الارض الامنى و من على. يعنى ملائکه هفت سال صلاة فرستادند بر من و بر على، زيرا در آن مدت نماز هيچکس از زمين مرتفع نشد مگر از من و على.
و اما سبق آن حضرت به جهاد بر هيچکس پوشيده و پنهان نيست، و در وصف آن حضرت گفته شده «کرارا غير فرار».
«1» مراجعه کنيد به احقاق الحق ج 17 ص 373 تا 397.
«2» مراجعه کنيد به احقاق الحق، ج 17 ص 398 تا 420.
جلد 12 - صفحه 450
و به اجماع امت کسى که به دو قبله نماز خواند با حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله، حضرت على عليه السّلام بود و معدودى.
و اما وفور علم و فضل آن حضرت همينقدر کافى است که فرمود: «سلونى ما دون العرش».
روزى از ابن عباس کمالات آن حضرت پرسيدند، گفت: و اللّه هو احد الثقلين سبق الشهادتين و صلى بالقبلتين و بايع البيعتين و اعطى البسطتين ورد له الشمس مرتين بعد ما غاب عن المقلتين و جرد السيف تارتين و هو صاحب الکرتين و مثله فى الاية کمثل ذى القرنين و ذلک مولاى على أبي طالب عليه السّلام.
سوگند به خدا على بن ابى طالب عليه السّلام يکى از ثقلين است که حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله در حين وصيت فرمود: انى تارک فيکم الثقلين کتاب اللّه و عترتى، و او سابق بود بر همه کس به اقرار توحيد و نبوت و نمازگزارى با پيغمبر به دو قبله و دوبار بيعت نمودن: يکى بيعة العقبه و ديگر بيعة الشجره، و دو بسطت دارد: يکى بسطت جسم و ديگر بسطت علم، و دوبار آفتاب از براى او برگردانيده‌اند بعد از غايب شدن و دو نوبت تيغ برهنه نمود اول براى تنزيل و دوم براى تأويل. و صاحب دو رجعت و کرّت بود، پس مثل او در آيه عجيبه مثل ذو القرنين است، و اين شخص که به صفات مذکوره موصوف است مولاى من على بن ابى طالب عليه السّلام است.
و اخطب خوارزمى از اعاظم اهل سنت در کتاب اربعين حديث از انس بن مالک روايت نموده فرمود حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله: اذا کان يوم القيمة ينادون علىّ بن أبي طالب بسبعة اسماء: يا صدّيق، يا عادل، يا عابد، يا هادى، يا مهدىّ، يا فتى، يا علىّ، [مر انت] و شيعتک الى الجنّة:
روز قيامت ندا کنند حضرت على بن ابى طالب عليه السّلام را به هفت اسم:
يا صديق، يا عادل، يا عابد، يا هادى، يا مهدى، يا فتى، يا على؛ تو و شيعيان تو بسوى بهشت باشند.
ابن المغازلى فى المناقب فى قوله تعالى: و السابقون يرفعه الى ابن عباس قال السّبّاق ثلثة سبق يوشع بن نون الى موسى و سبق صاحب يس الى عيسى
جلد 12 - صفحه 451
و سبق علىّ عليه السّلام الى محمد صلى اللّه عليه و آله و هو افضلهم «1».
تتمه: در کتاب بصائر- جابر روايت کند از حضرت باقر عليه السّلام سؤال نمودم از روح، فرمود: اى جابر بدرستى که خداى تعالى آفريد خلق را بر سه طبقه، و نازل فرمود ايشان را به سه مرتبه، و بيان نمود در کتاب خود «فَأَصْحابُ الْمَيْمَنَةِ ما أَصْحابُ الْمَيْمَنَةِ وَ أَصْحابُ الْمَشْئَمَةِ ما أَصْحابُ الْمَشْئَمَةِ وَ السَّابِقُونَ السَّابِقُونَ أُولئِکَ الْمُقَرَّبُونَ» پس سابقين انبياى مرسل و غير مرسل باشند، قرار داد در ايشان پنج روح: روح القدس، روح ايمان، روح قوه، روح شهوت، روح بدن. و بيان فرمود در کتاب خود «تِلْکَ الرُّسُلُ فَضَّلْنا بَعْضَهُمْ عَلى بَعْضٍ مِنْهُمْ مَنْ کَلَّمَ اللَّهُ وَ رَفَعَ بَعْضَهُمْ دَرَجاتٍ وَ آتَيْنا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّناتِ وَ أَيَّدْناهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ» و در جميع آنها فرمود «وَ أَيَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ» و به روح القدس دانا شوند جميع اشياء را، و به روح ايمان عبادت خدا نمايند و شرک نياورند به او چيزى را، و به روح قوه مجاهده کنند دشمنان را و معالجه نمايند معايش خود را و به روح شهوت دربرند لذت طعام و نکاح کنند حلال از زنان را، و به روح بدن راه بروند و بالا روند.
و اما اصحاب ميمنه پس ايشان مؤمنين‌اند از روى حقيقت، قرار داد در ايشان چهار روح را: روح ايمان، روح قوه، روح شهوت، روح بدن و هميشه استعمال کند بنده چهار روح را تا آنکه قصد معصيتى کند زينت دهد براى او روح شهوت، و قوت دهد او را روح قوه، و تباه شود روح بدن تا واقع سازد او را در آن گناه، وقتى ملامسه کند گناه را، ناقص گردد از او ايمان، پس اگر توبه نمايد از گناه، رجوع فرمايد خدا از عقوبت. و گاهى مى‌آيد و بنده حالاتى که ناقص شود بعضى از اين چهار روح چنانچه فرمايد: «وَ مِنْکُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلى أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِکَيْ لا يَعْلَمَ بَعْدَ عِلْمٍ شَيْئاً» پس ناقص شود روح قوه و توانائى ندارد مجاهده دشمن و معالجه زندگانى و ناقص شود روح شهوت، که اگر بر او بگذرد نيکوترين دختران آدم، ميل ننمايد به او و باقى ماند در او روح ايمان و روح بدن،
«1» مناقب ابن مغازلى (چ 1394 تهران) ص 320 شماره 365 (در اين نسخه و هو افضلهم نبود)
جلد 12 - صفحه 452
پس به روح عبادت خدا نمايد و به روح بدن حرکت و رفت و آمد کند تا بيايد او را ملک الموت.
و اما اصحاب مشئمه از ايشانند اهل کتاب، فرمود خداى تعالى «الَّذِينَ آتَيْناهُمُ الْکِتابَ يَعْرِفُونَهُ کَما يَعْرِفُونَ أَبْناءَهُمْ وَ إِنَّ فَرِيقاً مِنْهُمْ لَيَکْتُمُونَ الْحَقَّ وَ هُمْ يَعْلَمُونَ» شناختند پيغمبر خدا را و وصى بعد از او را و کتمان نمودند آنچه مى‌دانستند از حق به جهت حسد و دشمنى، پس سلب شد از آنها روح ايمان، مقرر شد در آنها سه روح: روح قوه، روح شهوت، روح بدن و اضافه نمود آنها را به انعام و فرمود «إِنْ هُمْ إِلَّا کَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبِيلًا» به جهت آنکه دابه حمل نمايد به روح قوه، و نسل گذارد به روح شهوت، و سير نمايد به روح بدن «1».