1- در قيامت دستهاى از مردم اهل شقاوتند و نامه عملشان را در دست چپ دارند. «وَ أَصْحابُ الشِّمالِ»
2- وضع دوزخيان به قدرى هولناک است که مايهى شگفتى و تعجب مىشوند.
«ما أَصْحابُ الشِّمالِ»
3- عذابهاى قيامت، بسيار سخت است. ( «سَمُومٍ» و «حَمِيمٍ» نکره آمده که نشانه سختى و عظمت است.)
4- خوشگذرانان سرمست بدانند که کاميابىهاى غافلانه، آنان را به چه ذلّت و نکبت و زجرى خواهد کشيد. «مُتْرَفِينَ- فِي سَمُومٍ وَ حَمِيمٍ وَ ظِلٍّ مِنْ يَحْمُومٍ»
5- آنچه گناه را سنگين و خطرناکتر مىکند، اصرار بر آن است. «يُصِرُّونَ عَلَى
«1». الرّحمن، 46.
«2». فرقان، 13.
«3». واقعه، 26.
«4». اعراف، 38.
«5». زمر، 73.
«6». حاقّه، 30.
«7». يس، 58.
«8». مؤمنون، 108.
«9». واقعه، 17.
«10». الرّحمن، 44.
جلد 9 - صفحه 431
الْحِنْثِ الْعَظِيمِ»
6- خداوند عادل است و عذاب بر پايه عملکرد خود انسان است. اگر خلافکاران سه نوع شکنجه دارند: بادى سوزان، آب داغ وسايه داغ، به خاطر آن است که سه خلاف پيوسته دارند. کانُوا ... مُتْرَفِينَ ... کانُوا يُصِرُّونَ عَلَى الْحِنْثِ ... کانُوا يَقُولُونَ
7- رفاه و عيّاشى، بستر ارتکاب گناه و ترديد در معاد است. مُتْرَفِينَ ... يُصِرُّونَ ...
أَ إِذا مِتْنا ...
8- منکران معاد، دليل بر انکار ندارند و تنها بعيد مىشمردند. أَ إِذا مِتْنا ...
9- خطر آنجاست که انسان، ترديد نابجاى خود را در جامعه گسترش دهد و عامل انحراف ديگران شود. «کانُوا يَقُولُونَ أَ إِذا مِتْنا وَ کُنَّا تُراباً»
10- افراد شبهه افکن، دامنه ترديد را توسعه مىدهند. «أَ وَ آباؤُنَا الْأَوَّلُونَ»