برگزیده تفسیر نمونه
(آیه 4)- او همیشه بر تخت قدرت است! به دنبال اوصاف یازدهگانهای که در آیات قبل در باره ذات پاک پروردگار ذکر شد در اینجا اوصاف دیگری بیان شده.
نخست از مسأله خالقیت سخن میگوید و میفرماید: «او کسی است که آسمانها و زمین را در شش روز [- شش دوران] آفرید» (هُوَ الَّذِی خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ فِی سِتَّةِ أَیَّامٍ).
مسأله «خلقت در شش روز» هفت مرتبه در قرآن مجید ذکر شده است که نخستین مرتبه در آیه 54 سوره اعراف، و آخرین مورد آن همین آیه میباشد.
منظور از «یوم» (روز) در این آیات روز معمولی نیست، بلکه منظور از آن «دوران» است خواه این دوران کوتاه باشد، و یا طولانی هر چند میلیونها سال به طول انجامد.
بعد به مسأله حکومت و تدبیر جهان پرداخته، میافزاید: «سپس (بر تخت قدرت قرار گرفت» و به تدبیر جهان پرداخت (ثُمَّ اسْتَوی عَلَی الْعَرْشِ).
بدون شک خداوند نه جسم است و نه «عرش» به معنی «تخت سلطنت» میباشد، بلکه این تعبیر کنایهای است لطیف از حاکمیت مطلقه خداوند و نفوذ تدبیر او در عالم هستی و موجودات بطوری که اگر یک لحظه نظر لطف از آنها برگیرد، و فیضش را قطع کند «فرو ریزند قالبها»! سپس شاخه دیگری از علم بیپایانش را بیان کرده، میافزاید: «آنچه را در زمین فرو میرود میداند و از آن خارج میشود، و آنچه از آسمان نازل میگردد، و آنچه به آسمان بالا میرود» همه را میداند (یَعْلَمُ ما یَلِجُ فِی الْأَرْضِ وَ ما یَخْرُجُ
ج5، ص95
مِنْها وَ ما یَنْزِلُ مِنَ السَّماءِ وَ ما یَعْرُجُ فِیها)
.و بالاخره در چهارمین و پنجمین توصیف روی نقطه حساسی تکیه کرده، میفرماید: «و هر جا باشید او با شماست» (وَ هُوَ مَعَکُمْ أَیْنَ ما کُنْتُمْ).
«و خداوند به آنچه انجام میدهید بیناست» (وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِیرٌ).
چگونه او با شما نباشد در حالی که ما نه تنها در وجود که در بقاء خود لحظه به لحظه به او متکی هستیم و از وی مدد میگیریم، او روح عالم هستی است، او جان جهان است، بلکه او برتر از این و آن است! راستی این احساس که او همه جا با ماست از یکسو به انسان عظمت و شکوه میبخشد و از سوی دیگر اطمینان و اعتماد به نفس میدهد و شجاعت و شهامت در او میآفریند، و از سوی سوم احساس مسؤولیت شدید میبخشد، چرا که او همه جا حاضر و ناظر و مراقب است. آری! این اعتقاد ریشه اصلی تقوا و پاکی و درستکاری انسان است.