تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهى «14»
عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهى: نزديک شجره سدرة المنتهى، و آن درختى است بالاى آسمان هفتم؛ در اصل عرش، و شاخ و برگ آن بر سر همه عالميان است. و علم ملائکه و ساير مخلوقات از آن در نمى‌گذرد، و اعمال ايشان نيز از آن تجاوز نکند، و آنچه ماوراى آنست جز خداى عالميان نمى‌داند؛ و لذا حضرت امير المؤمنين عليه السّلام فرمود: «سلونى ما دون العرش» «2». نزد بعضى انتهاى آن به اين اعتبار است که نهايت عروج ملائکه باشد، يا به اين معنى که از فوق آن الطاف خداوندى و ساير اوامر پادشاهى به آن منتهى شود و از ما تحت آن ملائکه و ارواح مؤمنان صعود مى‌کند، و همه آنجا مجتمع شده از آن نمى‌گذرد و يکقدم از آن پيشتر نمى‌روند.
تنبيه: احاديث وارده:
1- توحيد صدوق رحمه الله- از حضرت صادق عليه السّلام سؤال شد از اين آيه، فرمود: ديد حضرت پيغمبر، جبرئيل را بر ساق آن مثل قطره (بر) سبزى؛
«1» تفسير قمى، ج 2 ص 334.
«2» منهج الصادقين، ج 9، ص 77.
جلد 12 - صفحه 333
که براى او ششصد بال بود؛ پر کرده بود ما بين آسمان و زمين را «1».
2- از حضرت رضا عليه السّلام، فرمود: چون سير داده شد حضرت پيغمبر به آسمان و رسيد نزد سدرة المنتهى، پاره شد براى آن حضرت حجابها، پس ديد از نور عظمت آنچه را که خدا خواست «2».
3- از حضرت باقر عليه السّلام مروى است فرمود: چون رسيد حضرت پيغمبر به سدرة المنتهى، تخلف نمود از او جبرئيل. حضرت فرمود: اى جبرئيل، در مثل اين موضع مرا واگذارى؟ جبرئيل گفت: مقدم شو پيش روى خود، پس قسم به خدا هر آينه رسيدى به جائى که نرسيده از خلق خدا پيش از تو؛ پس ديدم از نور پروردگار و حائل شد بين من و سبحه. [گفتم: سبحه چيست؟] پس اشاره فرمود: حضرت به روى مبارک به زمين و به دست مبارک به آسمان و مى‌گفت:
جلال ربى جلال ربى جلال ربى «3».
4- در علل از حضرت باقر عليه السّلام فرمود: بدرستى که سدرة المنتهى ناميده شد به جهت آنکه اعمال اهل زمين را ملائکه حفظه بالا مى‌برند تا محل سدره «4».
5- حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله فرمود: ديدم بر هر ورقى از اوراق آن ملکى ايستاده، تسبيح مى‌نمود خداى تعالى را. «5»