اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَم حَسِب‌َ الَّذِين‌َ اجتَرَحُوا السَّيِّئات‌ِ أَن نَجعَلَهُم کَالَّذِين‌َ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحات‌ِ سَواءً مَحياهُم وَ مَماتُهُم ساءَ ما يَحکُمُون‌َ «21»
در جاي ديگر ميفرمايد: أَم نَجعَل‌ُ الَّذِين‌َ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحات‌ِ کَالمُفسِدِين‌َ فِي الأَرض‌ِ أَم نَجعَل‌ُ المُتَّقِين‌َ کَالفُجّارِ ص، آيه 27.
آيا گمان ميکنند کساني که کسب سيئات کردند اينکه ما آنها را قرار دهيم مثل کساني که ايمان آوردند و عمل بصالحات نمودند، مساوي است زنده شدن آنها و زنده بودن آنها و مردن آنها بد است آنچه حکم ميکنند.
أَم حَسِب‌َ الَّذِين‌َ اجتَرَحُوا السَّيِّئات‌ِ اجتراح بمعني تکسب و عمل است چنانچه جوارح انسان آلات و اجزاء انسان است که توسط آنها اجتراح ميکند يعني کسب سيئات ميکنند، و استفهام در أم حسب استفهام انکاري است يعني نه چنين است.
أَن نَجعَلَهُم کَالَّذِين‌َ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحات‌ِ که اينکه دو را به يک چشم نگاه کنيم و يک نحو معامله کنيم.
سَواءً مَحياهُم وَ مَماتُهُم البته تفاوت بسيار دارد اما در دنيا اينها مورد غضب الهي و بليات دنيوي که مکرّر گفته شده که آثار معاصي در دنيا سياهي قلب قساوت، ضعف ايمان، يا زوال ايمان، تسلط شيطان، نزول بلاء، سلب توفيق، بعد از رحمت، عدم اجابت دعا، رنجش خاطر پيغمبر و امام و غير اينها، و آثار ايمان و اعمال صالحه قوت ايمان، نورانيت قلب، توفيق، قرب برحمت الهي، مشمول نعم او، دفع بليات، رضاي الهي، خوشنودي انبياء و ائمه و غير اينها.
و اما در حال موت سختي جان دادن، آمدن ملائکه عذاب با تازيانه‌ها و گفتن آنها که ميفرمايد: وَ لَو تَري إِذِ الظّالِمُون‌َ فِي غَمَرات‌ِ المَوت‌ِ وَ المَلائِکَةُ باسِطُوا أَيدِيهِم أَخرِجُوا أَنفُسَکُم‌ُ اليَوم‌َ تُجزَون‌َ عَذاب‌َ الهُون‌ِ بِما کُنتُم تَقُولُون‌َ عَلَي
جلد 16 - صفحه 121
اللّه‌ِ غَيرَ الحَق‌ِّ وَ کُنتُم عَن آياتِه‌ِ تَستَکبِرُون‌َ انعام، آيه 93. و اما مؤمنين و صالحين را ميفرمايد: إِن‌َّ الَّذِين‌َ قالُوا رَبُّنَا اللّه‌ُ ثُم‌َّ استَقامُوا تَتَنَزَّل‌ُ عَلَيهِم‌ُ المَلائِکَةُ أَلّا تَخافُوا وَ لا تَحزَنُوا وَ أَبشِرُوا بِالجَنَّةِ الَّتِي کُنتُم تُوعَدُون‌َ نَحن‌ُ أَولِياؤُکُم فِي الحَياةِ الدُّنيا ...
الاية فصلت، آيه 30.
و اما در قبر و عالم برزخ که در اخبار مفصلا جهات طرفين را بيان فرموده که شرحش طولاني است.
و اما پس از بعثت و صحراي محشر در حق‌ّ اينها خطاب ميرسد: خُذُوه‌ُ فَغُلُّوه‌ُ ثُم‌َّ الجَحِيم‌َ صَلُّوه‌ُ ثُم‌َّ فِي سِلسِلَةٍ ذَرعُها سَبعُون‌َ ذِراعاً فَاسلُکُوه‌ُ الحاقة، آيه 30 و 31. و در حق آنها ميفرمايد: وَ سِيق‌َ الَّذِين‌َ اتَّقَوا رَبَّهُم إِلَي الجَنَّةِ زُمَراً حَتّي إِذا جاؤُها وَ فُتِحَت أَبوابُها وَ قال‌َ لَهُم خَزَنَتُها سَلام‌ٌ عَلَيکُم طِبتُم فَادخُلُوها خالِدِين‌َ زمر، آيه 73. و بالجمله حکم بتساوي اينکه دو ساءَ ما يَحکُمُون‌َ.