تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَإِذا لَقِيتُمُ الَّذِينَ کَفَرُوا فَضَرْبَ الرِّقابِ حَتَّى إِذا أَثْخَنْتُمُوهُمْ فَشُدُّوا الْوَثاقَ فَإِمَّا مَنًّا بَعْدُ وَ إِمَّا فِداءً حَتَّى تَضَعَ الْحَرْبُ أَوْزارَها ذلِکَ وَ لَوْ يَشاءُ اللَّهُ لانْتَصَرَ مِنْهُمْ وَ لکِنْ لِيَبْلُوَا بَعْضَکُمْ بِبَعْضٍ وَ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَلَنْ يُضِلَّ أَعْمالَهُمْ «4»
چون کفار از کفر خود باز نايستند و بر آن اصرار نمايند و در انکار افزايند:
فَإِذا لَقِيتُمُ الَّذِينَ کَفَرُوا: پس هرگاه ببينيد اى مؤمنان در وقت محاربه آنانکه کافر شدند، فَضَرْبَ الرِّقابِ: بزنيد گردن ايشان را زدنى، يعنى بکشيد کفار را در حينى که حرب قائم باشد به هر نوعى که توانيد، چه غرض کشتن است نه خصوص گردن زدن، حَتَّى إِذا أَثْخَنْتُمُوهُمْ: تا چون بسر حد غلظت رسانيد قتل آنها را بسيار بکشيد ايشان را، يا به جهت کثرت خراج ايشان را
جلد 12 - صفحه 104
گران سازند بر وجهى که نتوانند اقدام به هرب نمايند. فَشُدُّوا الْوَثاقَ: پس محکم کنيد بند را، يعنى اسرا را بند بر دست و پا استوار نمائيد تا نگريزند.
فَإِمَّا مَنًّا بَعْدُ: پس يا منت نهيد بر ايشان منت نهادنى بعد از اسير شدن که آزاد کنيد ايشان را، وَ إِمَّا فِداءً: و يا فدا بگيريد از ايشان فدا گرفتنى، يعنى مخيّريد ميان منّ و فدا. حَتَّى تَضَعَ الْحَرْبُ أَوْزارَها: تا بنهد جنگ اسلحه حرب را.
مراد آنکه اين حکم شما را باقى است تا حرب منقضى و باقى نماند مگر مسلمى يا مسالمى. نزد بعضى اين آيه منسوخ به آيه سيف است. و نزد جمعى محکم است، و امام مخير ميان کشتن و منت و فديه است «1».
ذلِکَ: اينست کار حرب و جهاد، وَ لَوْ يَشاءُ اللَّهُ: و اگر خواهد خداى تعالى به حکمت بالغه، لَانْتَصَرَ مِنْهُمْ: هر آينه انتقام کشد از کفار به عذاب استيصال از زلزله و فرو رفتن به زمين و کشتن بدون آنکه کارزار واقع شود، وَ لکِنْ لِيَبْلُوَا بَعْضَکُمْ بِبَعْضٍ: و لکن امر به جهاد به جهت آنست که بيازمايد بعضى از شما را به بعضى، يعنى با شما معامله آزمايندگان کنند به اين وجه که مؤمن را به کافر ابتلا فرمايد تا جهاد کند و ثواب عظيم دريابد، و کافر را به مؤمن آزمايش نمايد تا به سبب عقوبت حرب از کفر بازايستد.
بعد از آن به جهت ترغيب به جهاد فرمايد: وَ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ: و آنانکه کشته شوند در راه خدا، فَلَنْ يُضِلَّ أَعْمالَهُمْ: پس هرگز ضايع و باطل نگرداند اعمال ايشان را بلکه جزاى جهاد به وجه اتم و اکمل به آنها مرحمت فرمايد به اين تفصيل که: