اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَإِذا لَقِيتُم‌ُ الَّذِين‌َ کَفَرُوا فَضَرب‌َ الرِّقاب‌ِ حَتّي إِذا أَثخَنتُمُوهُم فَشُدُّوا الوَثاق‌َ فَإِمّا مَنًّا بَعدُ وَ إِمّا فِداءً حَتّي تَضَع‌َ الحَرب‌ُ أَوزارَها ذلِک‌َ وَ لَو يَشاءُ اللّه‌ُ لانتَصَرَ مِنهُم وَ لکِن لِيَبلُوَا بَعضَکُم بِبَعض‌ٍ وَ الَّذِين‌َ قُتِلُوا فِي سَبِيل‌ِ اللّه‌ِ فَلَن يُضِل‌َّ أَعمالَهُم «4»
پس زماني که تلاقي کرديد شما مؤمنين مجاهدين کساني را که کافر شدند از کفار دار الحرب پس بزنيد گردن‌هاي آنها را اشاره بقتل است تا اينکه بر آنها سخت بگيريد پس آنها را دستگير کنيد و اسير کنيد، قضيه راجع بدستورات جهاد است که يکي از ارکان دين اسلام است و کتاب جهاد بسيار مفصل و احکام زيادي دارد لکن چون در زمان غيبت حکم جهاد برداشته شده چون شرط جهاد بايد باذن پيغمبر يا امام يا نايب خاص امام باشد. بلي اگر کفار حمله کردند بايد مسلمين دفاع کنند لذا بيان احکام جهاد چندان فايده ندارد، تا حضرت بقية اللّه ظاهر شود و امر بجهاد فرمايد و ما فقط بتفسير اينکه آيات قناعت ميکنيم.
فَإِذا لَقِيتُم‌ُ الَّذِين‌َ کَفَرُوا از مشرکين فَضَرب‌َ الرِّقاب‌ِ آنها را بقتل رسانيد چنانچه ميفرمايد:
وَ قاتِلُوا المُشرِکِين‌َ کَافَّةً کَما يُقاتِلُونَکُم کَافَّةً توبه آيه 36 حَتّي إِذا أَثخَنتُمُوهُم تثخين بمعني ثقل و ضيق است و در اينجا يعني بر آنها تنگ گرفتيد از کثرت قتل و جراحت و بر آنها سنگين شد مبارزه
جلد 16 - صفحه 167
فَشُدُّوا الوَثاق‌َ آنها را دستگير کنيد که نتوانند فرار کنند محکم بگيريد و اسير کنيد بغلامي و کنيزي فَإِمّا مَنًّا بَعدُ وَ إِمّا فِداءً حَتّي تَضَع‌َ الحَرب‌ُ أَوزارَها ذلِک‌َ وَ لَو يَشاءُ اللّه‌ُ لَانتَصَرَ مِنهُم وَ لکِن لِيَبلُوَا بَعضَکُم بِبَعض‌ٍ وَ الَّذِين‌َ قُتِلُوا فِي سَبِيل‌ِ اللّه‌ِ فَلَن يُضِل‌َّ أَعمالَهُم بعد از آنکه اسير شدند پس يا منت بر آنها بگذاريد و آنها را رها کنيد يا از آنها فدا بگيريد و رها کنيد تا آتش جنگ فرو نشيند و خاموش شود و اينکه دستور است و اگر خداوند ميخواست هر آينه شما را ياري ميکرد و آنها را هلاک مينمود بدون اينکه جهادي در کار باشد لکن براي امتحان شما مسلمين بعضي ببعض ديگر مطيع و عاصي، ثبات قدم و فرار، مؤمن و منافق دستور جهاد داده و کساني که در جهاد در راه خدا کشته ميشوند و بدرجه شهادت نائل ميشوند اجر اعمال آنها در نزد خدا ضايع نميشود.
فَإِمّا مَنًّا بَعدُ وَ إِمّا فِداءً مفسرين در موضوع من و فداء و چه موقعي است اختلاف کردند لکن مستفاد از اخبار ائمه هدي صلوات اللّه عليهم اجمعين اينکه است که اسرايي که در حال حرب بدست ميآيند مورد من و فداء نيستند بلکه اختيار با پيغمبر يا امام است آنها را بقتل برساند يا يک دست و يک پاي آنها را بر خلاف يکديگر قطع کند و آنها را رها کند، و اما اسرايي که بعد از فرو نشستن حرب باشد استرقاق ميشوند و اينکه مورد من‌ّ و فداء است، و مراد از من آزاد کردن آنهاست و مراد از فداء فدا گرفتن از آنها است، و فداء هم دو قسم است يا اسيراني که آنها از مسلمين گرفته‌اند رها کنند و اينها هم رها شوند. يا مالي بدهند عوض خود و رها شوند و اگر ندادند برقيّت مسلمين باقي هستند و حکم قتل و قطع يد و رجل در آنها نيست.
حَتّي تَضَع‌َ الحَرب‌ُ أَوزارَها و فرو نشستن جنگ بسه چيز است يا اسلام آورند آنها، يا اسلحه جنگ را زمين گذارند، يا فرار کنند که ديگر تعقيب آنها نکنند.
جلد 16 - صفحه 168
ذلک اينکه دستور جهاد نه براي اينکه است که خداوند العياذ باللّه قدرت بر اهلاک آنها نداشته باشد.
وَ لَو يَشاءُ اللّه‌ُ لَانتَصَرَ مِنهُم چنانچه امم ماضيه را هلاک کرد قوم نوح، هود، صالح، لوط، موسي، شعيب و غير اينها، بلکه حکمت جهاد امتحان شما مسلمين است که ثابت قدم هستيد يا فراري و کناره گير، وَ لکِن لِيَبلُوَا بَعضَکُم بِبَعض‌ٍ هر کدام امتحان خود را بدهند، وَ الَّذِين‌َ قُتِلُوا فِي سَبِيل‌ِ اللّه‌ِ از شما مسلمين ثابت قدم فَلَن يُضِل‌َّ أَعمالَهُم مقامي بالاتر از اينکه که براي اعلاء کلمه اسلام و ترويج دين جان خود را از دست دهد و مقام شهادت را بدست بياورد که ميفرمايد وَ لا تَحسَبَن‌َّ الَّذِين‌َ قُتِلُوا فِي سَبِيل‌ِ اللّه‌ِ أَمواتاً بَل أَحياءٌ عِندَ رَبِّهِم يُرزَقُون‌َ فَرِحِين‌َ بِما آتاهُم‌ُ اللّه‌ُ مِن فَضلِه‌ِ وَ يَستَبشِرُون‌َ بِالَّذِين‌َ لَم يَلحَقُوا بِهِم مِن خَلفِهِم أَلّا خَوف‌ٌ عَلَيهِم وَ لا هُم يَحزَنُون‌َ يَستَبشِرُون‌َ بِنِعمَةٍ مِن‌َ اللّه‌ِ وَ فَضل‌ٍ وَ أَن‌َّ اللّه‌َ لا يُضِيع‌ُ أَجرَ المُؤمِنِين‌َ آل عمران، آيه 163 الي