مراد از اعراب، باديه‌نشينانند که بعضى آنان مؤمن بودند، چنانکه در سوره‌ى توبه از آنان تجليل شده است: «وَ مِنَ الْأَعْرابِ مَنْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ» «1»، ولى بعضى از آنان خود را بالاتر از آنچه بودند مى‌پنداشتند و ادّعاى ايمان مى‌کردند، در حالى که يک تازه مسلمانى بيش نبودند.
تفاوت اسلام با ايمان
1. تفاوت در عمق.
اسلام، رنگ ظاهرى است، ولى ايمان تمسّک قلبى است. امام صادق صلى الله عليه و آله به مناسبت آيه‌ى «وَ مَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ صِبْغَةً» «2» فرمود: رنگ الهى اسلام است، و در تفسير آيه‌ى «فَقَدِ اسْتَمْسَکَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقى» «3» فرمود: تمسّک به ريسمان محکم الهى، همان ايمان است. «4»
2. تفاوت در انگيزه.
گاهى انگيزه‌ى اسلام آوردن، حفظ يا رسيدن به منافع مادّى است، ولى انگيزه‌ى ايمان حتماً معنوى است. امام صادق عليه السلام فرمودند: با اسلام آوردن، خون انسان حفظ مى‌شود و ازدواج با مسلمانان حلال مى‌شود، ولى پاداش اخروى بر اساس ايمان قلبى است. «5»
3. تفاوت در عمل.
اظهار اسلام، بدون عمل ممکن است، ولى ايمان بايد همراه عمل باشد، چنانکه در حديث مى‌خوانيم: «الايمان اقرار و عمل و الاسلام اقرار بلاعمل» «6» بنابراين در ايمان، اسلام نهفته
«1». توبه، 99.
«2». بقره، 138.
«3». بقره، 256.
«4». کافى، ج 2، ص 14.
«5». کافى، ج 2، ص 24.
«6». کافى، ج 2، ص 24.
جلد 9 - صفحه 197
است، ولى در اسلام ايمان نهفته نيست.
در حديث ديگرى، اسلام، به مسجد الحرام وايمان به کعبه تشبيه شده که در وسط مسجدالحرام قرار گرفته است. «1»
امام باقر عليه السلام فرمود: ايمان، چيزى است که در قلب مستقر مى‌شود و انسان به وسيله آن به خدا مى‌رسد و عمل، آن باور قلبى را تصديق مى‌کند. ولى اسلام چيزى است که در گفتار و رفتار ظاهر مى‌گردد، گرچه در قلب جاى نگرفته باشد. «2»
4. تفاوت در رتبه.
در حديث مى‌خوانيم: ايمان، بالاتر از اسلام و تقوا، بالاتر از ايمان و يقين، بالاتر از تقوا است و در ميان مردم چيزى کمياب‌تر از يقين نيست. «3»