تفسیر نور (محسن قرائتی)
إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ يَرْتابُوا وَ جاهَدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولئِکَ هُمُ الصَّادِقُونَ «15»
مؤمنان، تنها کسانى هستند که به خدا ورسولش ايمان آورده و دچار ترديد نشدند و با اموال و جانهاى خود در راه خدا جهاد کردند. اينانند که (در ادّعاى ايمان) راستگويانند.
سيماى مؤمن واقعى
چهار آيه‌ى قرآن با جمله «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ» شروع شده که ترسيم سيماى مؤمن واقعى است:
1. «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ إِذا ذُکِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَ إِذا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ آياتُهُ زادَتْهُمْ إِيماناً وَ عَلى رَبِّهِمْ يَتَوَکَّلُونَ» «1» مؤمنان واقعى کسانى هستند که هرگاه نام خداوند برده شود، دلهايشان مى‌لرزد و همين که آيات الهى بر آنان تلاوت شود، ظرفيت آنان به ايمان افزوده مى‌گردد وتنها بر خدا تکيه مى‌کنند.
2. إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ إِذا کانُوا مَعَهُ عَلى أَمْرٍ جامِعٍ لَمْ يَذْهَبُوا حَتَّى يَسْتَأْذِنُوهُ ... «2» مؤمنان واقعى کسانى هستند که به خدا و رسولش ايمان دارند و هرگاه در يک کار دسته جمعى با پيامبر هستند، بدون اجازه‌ى حضرت از صحنه خارج نمى‌شوند.
3 و 4. در همين سوره مطرح شده است؛ يک بار در آيه دهم، إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ ... و بار ديگر در همين آيه.
اگر اين چهار آيه را در کنار هم بگذاريم، سيماى مؤمنان صادق و واقعى را کشف مى‌کنيم.
«1». انفال، 2.
«2». نور، 62.
جلد 9 - صفحه 199
همانان که قرآن درباره‌شان فرموده است: «أُولئِکَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا»* «1» و «أُولئِکَ هُمُ الصَّادِقُونَ» بنابراين مؤمنان واقعى کسانى هستند که:
1. دلهاى آنان به ياد خدا بتپد، نه با مال و مقام و .... «إِذا ذُکِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ»
2. دائماً در حال حرکت و تکامل هستند و توقّفى در کارشان نيست و در برابر هر پيام الهى؛ متعهّد، عاشق و عامل هستند. «وَ إِذا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ آياتُهُ زادَتْهُمْ إِيماناً»
3. تنها تکيه‌گاه آنان ايمان به خداست، نه قراردادها و وابستگى‌هاى به شرق و غرب و ....
«عَلى رَبِّهِمْ يَتَوَکَّلُونَ»
4. در نظام اجتماعى، پيرو رهبر الهى هستند و بدون دستور او حرکتى نمى‌کنند و نسبت به او وفادارند. «إِذا کانُوا مَعَهُ عَلى أَمْرٍ جامِعٍ لَمْ يَذْهَبُوا حَتَّى يَسْتَأْذِنُوهُ»
5. خود را برتر از ديگران ندانند و با همه به چشم برادرى نگاه کنند. «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ»
6. ايمان آنان پايدار است. ايمانشان بر اساس علم، عقل و فطرت است و به خاطر عمل به آنچه مى‌دانند، به درجه‌ى يقين رسيده‌اند و تبليغات و حوادث تلخ و شيرين آنان را دلسرد و دچار ترديد نمى‌کند. «ثُمَّ لَمْ يَرْتابُوا»
7. هر کجا لازم باشد، با مال وجان از مکتب دفاع مى‌کنند. «وَ جاهَدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ»