تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَالْمُقَسِّماتِ أَمْراً «4»
فَالْمُقَسِّماتِ أَمْراً: پس سوگند به قسمت کنندگان امرى را که واگذار ايشان است، يعنى به ملائکه که امور باران و روزى و آجال را دارند. مراد، چهار ملک مقرب باشند که مقسم امور بندگانند: 1- جبرئيل به وحى. 2- ميکائيل به رحمت. 3- عزرائيل به قبض ارواح. 4- اسرافيل به نفخ صور.
تنبيه: دو مطلب بيان مى‌شود:
جلد 12 - صفحه 251
1- آنکه سوگند براى تأکيد مطلب و عادت جارى شده که براى مسجل نمودن مطلب سوگند ياد کنند تا دفع تشکيک شده کلام را باور کند، و چون قرآن مجيد بر لسان محاوره عرب نازل شده بنابراين يک قسمت آيات فرقان حميد مصدر به قسم و سوگند واقع شده.
2- آنکه براى خداست سوگند به هرچه خواهد از مخلوقات خود، زيرا مخلوقات، شواهد قدرت و آيات عظمت الهى است مانند آسمان و زمين و آفتاب و ماه و باد و ابر و ملائکه و غيره، لکن بر هيچکس جايز نيست سوگند مگر به خداى تعالى.
در مجمع- از حضرت باقر و صادق عليهما السّلام: لا يجوز لاحد ان يقسم الّا باللّه تعالى و اللّه سبحانه يقسم بما شاء من خلقه «1». فرمودند: جايز نيست براى هيچکس سوگند خوردن مگر به خداى تعالى و خداوند سبحان سوگند نمايد به آنچه خواهد از مخلوقاتش.
و به همين معنى حديثى در کافى از حضرت باقر عليه السّلام نيز وارد است «2».
در احتجاج طبرسى رحمه اللّه و کشّاف زمخشرى روايت نموده که روزى حضرت امير المؤمنين عليه السّلام در منبر کوفه خطبه فرمود، در اثناى کلام فرمود:
(سلونى قبل ان تفقدونى فانّ العلم يفيض بين جنبىّ فيضا لو وجد مستفيضا) بپرسيد از من پيش از آنکه مرا نيابيد که علم از ميان هر دو پهلوى من فيضان مى‌کند، اگر کسى را يابد که طلب فيض نمايد. ابن الکوا برخاست گفت: يا امير المؤمنين از تو چند چيز سؤال مى‌کنم اگر جواب گفتى تو در اين دعوى صادقى و الّا کاذب. فرمود: هر سؤالى دارى بکن. گفت: خبر ده مرا از و الذاريات ذروا؟ فرمود: آن بادها هستند. گفت: فالحاملات و قرا؟ فرمود: آن ابرها هستند. پرسيد: فالجاريات يسرا؟ فرمود: کشتيها هستند. پرسيد:
«1» مجمع البيان ج 5 ص 153.
«2» فروع کافى ج 7 ص 449 از امام باقر عليه السّلام و ص 438 از امام سجاد عليه السّلام.
جلد 12 - صفحه 252
فالمقسمات امرا؟ فرمود: ايشان ملائکه‌اند «1».
حاصل، حق تعالى به اين امور غريبه که مستلزم منافع بندگان و متضمن دلالت بر وحدانيت و علم و قدرت سبحانى هستند، قسم ياد مى‌فرمايد بر اينکه: