1- براى هدايت و ارشاد مردم، بايد عنصر تشويق و تهديد بهم پيوسته باشد.
ذُوقُوا فِتْنَتَکُمْ ... إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي جَنَّاتٍ ...
2- براى تقوا پيشگان، نه يک باغ و چشمه، که باغ‌ها و چشمه‌هاى با عظمتى است. «جَنَّاتٍ وَ عُيُونٍ» (تنوين نشانه عظمت است)
3- چشم پوشى از لذّت‌هاى فانى و زودگذر، کاميابى دائمى را به همراه دارد. إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي جَنَّاتٍ ... آخِذِينَ ...
4- علاوه بر چشمه‌ها و باغ‌ها، بهشتيان هر لحظه از طرف پروردگار، نعمت تازه‌اى دريافت مى‌کنند. «آخِذِينَ ما آتاهُمْ رَبُّهُمْ»
5- آنچه به بهشتيان عطا مى‌شود، در شأن ربوبيّتِ خداوند است. «آتاهُمْ رَبُّهُمْ»
6- عطاهاى بهشتى را، ذات مقدّس خداوند به متّقين مى‌دهد. «آتاهُمْ رَبُّهُمْ» (نظير آيه 21 سوره انسان که مى‌فرمايد: «سَقاهُمْ رَبُّهُمْ» خدا آنان را سيراب مى‌کند.)
7- آن کس که در اين دنيا رنج نبرد، به گنج جاودان آخرت نخواهد رسيد. «إِنَّهُمْ کانُوا قَبْلَ ذلِکَ مُحْسِنِينَ» آرى برداشت آخرت نتيجه کشت دنيوى است.
«1». مستدرک، ج 5، ص 200.
«2». تهذيب، ج 2، ص 130.
«3». کافى، ج 3، ص 500.
جلد 9 - صفحه 248
8- لازمه‌ى تقوا، احسان و نيکوکارى است. الْمُتَّقِينَ ... مُحْسِنِينَ
9- پاداش الهى، با عملکرد انسان همگون است. پاداش نيکى به ديگران در امروز سبب دريافت نيکى در فرداست. آخِذِينَ ... مُحْسِنِينَ
10- نيکوکارى بايد سيره دائمى انسان باشد. کانُوا ... مُحْسِنِينَ
11- شب زنده‌دارى، از نشانه‌هاى متقين است. «قَلِيلًا مِنَ اللَّيْلِ ما يَهْجَعُونَ»
12- نماز و نيايش در شب و استغفار در سحر، کار دائمى متقين است. «يَهْجَعُونَ، يَسْتَغْفِرُونَ» (فعل مضارع نشانه تداوم و استمرار است)
13- همه انسان‌ها حتّى متقين در معرض لغزش هستند و به استغفار نياز دارند.
الْمُتَّقِينَ ... هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ (آمدن کلمه «هُم» يعنى اهل تقوا با داشتن تقوا باز هم دائماً استغفار مى‌کنند.)
14- در تهجّد و سحرخيزى، از ميان تمام اذکار و دعاها، استغفار جايگاه ويژه‌اى دارد. «وَ بِالْأَسْحارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ»
15- استغفار در سحر، اوج عبادت است. «وَ بِالْأَسْحارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ»
16- اسلام مکتب جامعى است و عبادت در شب را با خدمت به محرومان در کنار هم قرار داده است. وَ بِالْأَسْحارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ وَ فِي أَمْوالِهِمْ ...
17- گروهى از مردم، محروم‌اند امّا سؤال نمى‌کنند، بايد به آنان نيز توجّه شود.
«لِلسَّائِلِ وَ الْمَحْرُومِ»
18- کمکى که به سائل و محروم مى‌کنيد، حق خودشان را مى‌دهيد، زيرا خداوند در اموال مردم حقى براى آنان قرار داده است، پس بر آنان منّت نگذاريد.
«حَقٌّ لِلسَّائِلِ وَ الْمَحْرُومِ»
19 نبايد منتظر ماند تا محرومان سؤال خود را مطرح کنند و بعد ما اقدام کنيم، بايد آبرو و حرمت افراد حفظ شود. وَ فِي أَمْوالِهِمْ حَقٌ ... الْمَحْرُومِ
20- لازمه‌ى تقوا، فقر و نادارى نيست و مى‌توان متّقى ثروتمند بود. زيرا قرآن مى‌فرمايد: در اموال آنان، حقّى براى محرومان است. پس آنان بايد به قدرى
جلد 9 - صفحه 249
درآمد و ثروت داشته باشند که علاوه بر تأمين نيازهاى زندگى خود، به ديگران نيز کمک کنند. الْمُتَّقِينَ ... فِي أَمْوالِهِمْ حَقٌّ لِلسَّائِلِ وَ الْمَحْرُومِ