در آيات قبل خوانديم که: مؤمن آل فرعون ابتدا ايمان خود را کتمان مى‌کرد و سپس در رژيم طاغوتى فرعون يک تنه مردم را ارشاد کرد و آل فرعون براى بازگرداندن او از عقيده‌اش تلاش‌ها کردند، امّا خداوند دين او را حفظ کرد.
اين آيه که آخرين قسمت آن ماجراست مى‌فرمايد: فکر نکنيد حمايت ما تنها مخصوص او بود بلکه سنّت ما حمايت از انبيا و همه‌ى مؤمنان است، گرچه در سختى باشند.
در کتاب معاد، نام گواهان قيامت را از قرآن و روايات آورده‌ام. فهرست شاهدان چنين است: خداوند، انبيا، امامان، فرشتگان، زمين، زمان، اعضاى بدن که همه‌ى اين‌ها بر گفتار و کردار ما گواهى مى‌دهند.
در قيامت، مواقف و صحنه‌هاى مختلفى وجود دارد؛ در يک صحنه به ستمگران اجازه‌ى معذرت خواهى داده نمى‌شود، «وَ لا يُؤْذَنُ لَهُمْ فَيَعْتَذِرُونَ» «1» و در اين آيه مى‌فرمايد: اگر هم عذرخواهى کنند، معذرت خواهى سودى ندارد. «لا يَنْفَعُ»
«1». مرسلات، 36.
جلد 8 - صفحه 267
پيامبران و نصرت الهى
در قرآن سخن از نصرت الهى درباره‌ى انبيا و مؤمنان بسيار است و ما گوشه‌اى از آن را مى‌آوريم تا مصداقى باشد بر اين آيه که مى‌فرمايد: «إِنَّا لَنَنْصُرُ رُسُلَنا وَ الَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَياةِ الدُّنْيا» و آيه‌ى «إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ يَنْصُرْکُمْ»
* نصرت نوح عليه السلام: «فَنَجَّيْناهُ وَ مَنْ مَعَهُ فِي الْفُلْکِ» «1» ما او و کسانى را که با او در کشتى بودند نجات داديم.
* نصرت ابراهيم عليه السلام: «يا نارُ کُونِي بَرْداً وَ سَلاماً» «2» اى آتش! بر ابراهيم سرد وسلامت باش.
* نصرت لوط عليه السلام: «إِذْ نَجَّيْناهُ وَ أَهْلَهُ أَجْمَعِينَ» «3» ما او و بستگانش (جز همسرش) را نجات داديم.
* نصرت يوسف عليه السلام: «وَ کَذلِکَ مَکَّنَّا لِيُوسُفَ فِي الْأَرْضِ يَتَبَوَّأُ مِنْها حَيْثُ يَشاءُ» «4» و ما اين گونه براى يوسف در زمين مکنت قرار داديم که هر جاى آن را که مى‌خواهد برگزيند.
* نصرت شعيب عليه السلام: «نَجَّيْنا شُعَيْباً وَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ» «5» ما شعيب و مؤمنان همراه او را نجات داديم.
* نصرت صالح عليه السلام: «نَجَّيْنا صالِحاً وَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ» «6» ما صالح و مؤمنان همراه او را نجات داديم.
* نصرت هود عليه السلام: «نَجَّيْنا هُوداً وَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ» «7» ما هود و مؤمنان همراه او را نجات داديم.
* نصرت يونس عليه السلام: «وَ نَجَّيْناهُ مِنَ الْغَمِّ» «8» ما يونس را از غم نجات داديم.
* نصرت موسى عليه السلام: «وَ أَنْجَيْنا مُوسى وَ مَنْ مَعَهُ أَجْمَعِينَ» «9» ما موسى و کسانى را که با او بودند نجات داديم.
«1». يونس، 73.
«2». انبياء، 69.
«3». صافّات، 134.
«4». يوسف، 56.
«5». هود، 94.
«6». هود، 66.
«7». هود، 58.
«8». انبياء، 88.
«9». شعراء، 65.
جلد 8 - صفحه 268
* نصرت عيسى عليه السلام: «إِنِّي مُتَوَفِّيکَ وَ رافِعُکَ إِلَيَّ» «1» من تو را مى‌گيرم و به سوى خود بالا مى‌برم.
* نصرت رسول اکرم صلى الله عليه و آله: «إِنَّا فَتَحْنا لَکَ فَتْحاً مُبِيناً» «2» همانا ما براى تو پيروزى آشکارى گشوديم.
* نصرت مؤمنان: «وَ لَقَدْ نَصَرَکُمُ اللَّهُ بِبَدْرٍ وَ أَنْتُمْ أَذِلَّةٌ» «3» همانا خداوند شما را در جنگ بدر در حالى که ذليل بوديد يارى کرد.
«ثُمَّ أَنْزَلَ اللَّهُ سَکِينَتَهُ عَلى رَسُولِهِ وَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ» «4» خداوند آرامش خود را بر پيامبرش و مؤمنين نازل کرد.
«هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ السَّکِينَةَ فِي قُلُوبِ الْمُؤْمِنِينَ لِيَزْدادُوا إِيماناً» «5» اوست که آرامش را در دل‌هاى مؤمنان نازل کرد تا ايمانشان زياد شود.
در سوره‌ى انبيا درباره‌ى دعاى حضرت نوح و يونس و زکريّا و ايّوب مى‌خوانيم: همين که خدا را ندا کردند، دعايشان مستجاب شد: «فَاسْتَجَبْنا» «6»* و در سوره‌ى شورى آيه 26 مى‌خوانيم: «وَ يَسْتَجِيبُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ» خداوند دعاى کسانى را که اهل ايمان و عمل صالحند مستجاب مى‌فرمايد.
«1». آل عمران، 55.
«2». فتح، 1.
«3». آل عمران، 123.
«4». توبه، 26.
«5». فتح، 4.
«6». انبياء، 76، 84، 88 و 90.
جلد 8 - صفحه 269
نصرت الهى در مورد پيامبران و مؤمنان به صورت‌هاى مختلف جلوه مى‌کند:
گاهى با ايجاد الفت و گرايش دل‌ها «وَ لِيَرْبِطَ عَلى قُلُوبِکُمْ» «1»، «يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا» «2»
گاهى با استجابت دعا، «فَاسْتَجابَ لَهُ رَبُّهُ» «3»، «رَبِّ لا تَذَرْ عَلَى الْأَرْضِ مِنَ الْکافِرِينَ دَيَّاراً» «4»
گاهى با معجزه و استدلال، «أَرْسَلْنا رُسُلَنا بِالْبَيِّناتِ» «5»
گاهى با عطاى حکومت، «آتَيْناهُمْ مُلْکاً عَظِيماً» «6»
گاهى با غلبه در جنگ، و «لَقَدْ نَصَرَکُمُ اللَّهُ فِي مَواطِنَ کَثِيرَةٍ» «7»
گاهى با سکينه و آرامش قلب، «فَأَنْزَلَ اللَّهُ سَکِينَتَهُ عَلَيْهِ وَ أَيَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْها» «8»
گاهى با هلاکت دشمن يا انتقام از او، «فَأَغْرَقْناهُمْ» «9»
گاهى با امدادهاى غيبى و نزول فرشتگان، «أَ لَنْ يَکْفِيَکُمْ أَنْ يُمِدَّکُمْ رَبُّکُمْ بِثَلاثَةِ آلافٍ مِنَ الْمَلائِکَةِ مُنْزَلِينَ» «10»
گاهى با ايجاد رعب در دل دشمن، «وَ قَذَفَ فِي قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ» «11»*
گاهى با گسترش فکر و فرهنگ و پيروان، «لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ کُلِّهِ» «12»*
گاهى با نجات از خطرها، «فَأَنْجَيْناهُ وَ أَصْحابَ السَّفِينَةِ» «13»
و گاهى با خنثى کردن حيله‌ها و خدعه‌ها، «وَ أَنَّ اللَّهَ مُوهِنُ کَيْدِ الْکافِرِينَ» «14»