اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَنَظَرَ نَظرَةً فِي النُّجُوم‌ِ (88) فَقال‌َ إِنِّي سَقِيم‌ٌ (89)
پس نظر کرد يک نگاه در ستاره‌ها پس فرمود بدرستي که من مريض هستم.
اينکه دو آيه از مشکلات آيات است که مراد از نظر چيست و معني سقيم چيست و مفسرين وجوهي گفتند که بنظر نميايد و مخالف با مقام ابراهيم است و در اخبار دارد
(ما کذب ابراهيم و ما کان سقيما).
(توضيح کلام) موقوف بر بيان چند مقدمه است:
(مقدمه اولي) اينکه باب توريه يک باب واسعيست که انسان کلامي بگويد که ظاهري داشته باشد و مقصود او غير ظاهر باشد بخصوص در مورد خوف و خطر و براي اينکه يک مثالي ميزنيم و آن اينست که جماعتي از اصحاب بخدمت حضرت صادق مشرف بودند که شخصي از اکابر اهل سنت و علماء آنها وارد شد و به حضرت صادق عرض کرد (ما تقول في شيخين) شما چه عقيده‌اي داريد در حق
جلد 15 - صفحه 170
ابا بکر و عمر حضرت فرمود
(هما امامان عادلان قاسطان کانا علي الحق و مضيا عليه عليهما رحمة اللّه)
که اينکه دو امام و عادل و قاسط بودند و بودند بر حق و بر همين عقيده از دنيا رفتند بر آنها رحمت الهي باشد چون آن عالم سني رفت اصحاب تعجب کردند که همچه تعريفي از آنها خود سنيها هم نميکنند سؤال کردند از حضرت حضرت فرمود اينکه گفتم هما امامان اشاره بآيه شريفه بود که ميفرمايد أَئِمَّةً يَدعُون‌َ إِلَي النّارِ و اينکه گفتم عادلان براي اينکه عدول کردند از حق و انکار نمودند و اينکه گفتم قاسطان اشاره بآيه شريفه بود که فرمود وَ أَمَّا القاسِطُون‌َ فَکانُوا لِجَهَنَّم‌َ حَطَباً بمعني ظالم است و اينکه گفتم کانا علي الحق حق امير المؤمنين است و اينها بر دشمني او بودند و اينکه گفتم و مضيا عليه بهمين دشمني از دنيا رفتند و اينکه گفتم عليهما رحمة اللّه رحمة اللّه پيغمبر است خصم آنها باشد.
(مقدمه ثانيه) اينکه علم نجوم رواج داشت چنانچه تا کنون رواج دارد و در تقاويم مينگارند که اوضاع کواکب دلالت دارد بر اموري از تربيع و تثليث و مقابله و مقارنه بعض کواکب با يکديگر يک تأثيراتي در عالم دارد و هنوز ميايند و مي- پرسند ساعت براي جابجا شدن لباس نو پوشيدن مسافرت ازدواج شروع به تجارت و کسب و اشباه اينها چه موقع خوب است که اکثر آنها دروغ است و گفتند المنجم کذاب.
(مقدمه سيم) اينکه مشرکين يک روز داشتند که تمام زن و مرد کوچک و بزرگ از شهر خارج ميشدند و براي تفريح و تفرج خارج شهر ميرفتند و چون حضرت ابراهيم در نظر داشت که پس از خارج شدن آنها برود و اصنام و بتهاي آنها را بشکند و ناچار بود که با آنها بيرون رود خواست عذري براي نرفتن بياورد.
فَنَظَرَ نَظرَةً فِي النُّجُوم‌ِ بر حسب عقيده آنها که بتأثيرات کواکب معتقد بودند فرمود اينکه اوضاع که شما هم مشاهده ميکنيد و ميپذيريد دلالت دارد بر
جلد 15 - صفحه 171
اينکه من اگر خارج شوم با شما مريض ميشوم آنها پذيرفتند و او را از رفتن معاف کردند و غرض ابراهيم از جمله فَقال‌َ إِنِّي سَقِيم‌ٌ فاء تفريع است که پس از نظره بنجوم فرمود اني سقيم و مرادش مرض روحي بود چون اينها اشتغال بملاهي و لهويات و ساز و آواز و رقص و کف بر کف زدن و ساير معاصي دارند و اينکه موجب تألم روح ابراهيم ميشد و نکته ديگر اينکه اطلاق سقيم بر کسي که مشرف به سقيم است ميشود چنانچه حضرت علي اکبر خدمت پدرش عرض کرد العطش قتلني يعني مشرف بقتل است ابراهيم فرمود خروج من مشرف بمرض روحي من ميشود و آنها بمقتضاي نجوم توهم کردند که مرادش مرض جسمانيست و پذيرفتند و اينکه يک توريه بود و مفاد اخبار هم خوب واضح ميشود که فرمودند
ما کان سقيما و ما کان کاذبا- ما کذب ابراهيم و ما کان سقيما
البتّه انسان مؤمن اينکه منظره‌هاي فسق و فجور را که مشاهده ميکند تألم روحي پيدا ميکند چه رسد بمقام مقدس انبياء از اينجا پي ببريد بتألمات امير المؤمنين در عصر خلفاء سگانه و ائمه طاهرين در عصر بني- اميه و بني العباس و علماء اعلام در اعصار متماديه و امام زمان در عصر حاضر و و و.